سوره نمل(النمل)، آیه ۷۳ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۳
وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ
مسلّماً پروردگار تو نسبت به مردم، فضل (و رحمت) دارد؛ ولی بیشترشان شکرگزار نیستند!
معنی کلمات و عبارات
«لَذُو فَضْلٍ ...»: (نگا: بقره / .
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، داراى فضل و رحمت بى کران بر عموم انسان ها «و إنّ ربّک لذو فضل على الناس»
تعبیر «فضل» به صورت نکره، بیانگر عظمت و گستردگى آن است و واژه «ناس» - به قرینه مقام - دربرگیرنده همه انسان ها (مؤمن و کافر) است.
۲ - تأخیر عذاب کافران و اعطاى مهلت به آنان، ناشى از فضل و رحمت الهى «و یقولون متى هذا الوعد ... و إنّ ربّک لذو فضل على الناس»
این آیه در ادامه آیات قبل و بیانگر حکمت تأخیر انداخته شدن عذاب کافران و اعطاى مهلت به آنان است.
۳ - چشاندن بخشى از کیفر دنیایى به کافران، نمودى از رحمت الهى و وسیله اى براى هدایت آنان «ردف لکم بعض الذى تستعجلون . و إنّ ربّک لذو فضل على الناس»
همان طور که در آیه پیش گفته شد، مراد از «الذى تستعجلون» مى تواند تنها عذاب دنیوى باشد. بنابراین عبارت «بعض الذى تستعجلون» به معناى گوشه اى از مجازات دنیایى است. با توجه به مطلب یاد شده مى توان گفت که یادآورى بذل و رحمت الهى بر مردم، پس از بیان «ردف لکم بعض الذى تستعجلون» از آن جهت است که مشاهده گوشه اى از مجازات الهى، بیدارگر و هشدار دهنده است; برخلاف نزول تمامى عذاب که در آن مجالى براى توبه و انابه باقى نمى ماند.
۴ - ربوبیت خداوند، مقتضى شمول و فراگیر بودن فضل و رحمتش برتمامى مردمان «و إنّ ربّک لذو فضل على الناس»
۵ - پیامبراکرم(ص)، جلوه اى از فضل و رحمت بى کران خدا بر مردم «و إنّ ربّک لذو فضل على الناس»
به کار رفتن واژه «ربّ» - به جاى هر اسم و صفتى دیگر - و اضافه شدن آن به کاف - که خطاب به پیامبر(ص) است - مى تواند از آن جهت باشد که تربیت و پرورش شخصیتى چون پیامبر(ص) از سوى خدا، خود نمود بارزى از فضل گسترده او بر مردم است.
۶ - بیشتر مردم گرفتار ناسپاسى نسبت به خدا، على رغم فضل و رحمت او بر آنان «و إنّ ربّک لذو فضل على الناس و لکنّ أکثرهم لایشکرون»
۷ - جامعه بشرى، داراى اقلیتى شاکر و سپاسگزار خداوند «و لکنّ أکثرهم لایشکرون»
۸ - لزوم شکر و سپاس در برابر رحمت و فضل الهى «و إنّ ربّک لذو فضل ... و لکنّ أکثرهم لایشکرون»
ملامت ناسپاسان از سوى خداوند، نشانگر آن است که پروردگار، از انسان ها خواهان شکر و سپاس است.
۹ - بیشتر تبه کاران، غافل از مهلت هاى خداوند و روى گردان از هشدارهاى او «و یقولون متى هذا الوعد ... قل عسى أن یکون ردف لکم ... و لکنّ أکثرهم لایشکرون»
با توجه به این که فضل الهى در آیه مورد بحث، ناظر به تأخیر عذاب مجرمان و مهلت دادن به آنان است، جمله «أکثرهم لایشکرون» بدین معنا خواهد بود که: بیشتر آنان از این لطف الهى، عبرت نمى گیرند و به حق روى نمى آورند.
۱۰ - بناى خداوند بر فضل و رحمت نسبت به خلق و ناسپاسى هاى مردم زمینه ساز عذاب «و إنّ ربّک لذو فضل ... و لکنّ أکثرهم لایشکرون»
مقدم شدن «فضل و رحمت» بر «شکر و ناسپاسى» مى رساند که فضل الهى، داراى اصالت و خواست خدا است; ولى این ناسپاسى ها است که مردم را از آن محروم مى سازد و سبب نزول عذاب مى شود.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
غفلت از مهلت های خداغفلت اکثریت مجرمانمعرضان از هشدارهای خدامنشأ تأخیر عذاب کافراناهمیت فضل خداوسعت فضل خدارحمت محمدزمینه هدایت کافرانکفران اکثریتنشانه های رحمتکمی شاکرانمنشأ مهلت به کافرانکیفر دنیوی کافراناهمیت شکرزمینه فضل خداآثار فضل خدانشانه های فضل خداآثار کفران نعمتزمینه عذابفضل خدافضایل محمدرحمت خداآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
- سپاسگزاری اقلّیّتی از مردم در برابر تفضّلات الهی+۴ آیه
- ناسپاسی اکثریّت انسانها در برابر خداوند+۱۰ آیه
- اکثریّت ناسپاس، مورد سرزنش خداوند+۵ آیه
- انسان، دارای حالت پنهانکاری+۵ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
- فضل خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیت او+۳ آیه
- تفضّلات الهی، مقتضی شکر و سپاس بندگان+۱۰ آیه
- تفضّل خدا بر تمام انسانها و بندگان، پرتوی از ربوبیّت و عطایای او+۷ آیه
- ترک سپاسگزاری به درگاه الهی، از سوی اکثریّت مردم+۸ آیه
- تاخیر عذاب کافران منکر قیامت و مهلت به انان، تفضّلی الهی و مقتضی سپاسگزاری+۲ آیه
- بهره مندی از فضل الهی، موجب شکرگزاری به درگاه خداوند+۱۱ آیه
- سپاسگزاری اقلیّتی از مردم، در برابر نعمتهای الهی+۱۰ آیه
- مهلت دهی خداوند به گمراهان و عدم تعجیل، در عذاب انان+۲ آیه
- فضل خداوند، از موانع تعجیل در عذاب کافران+۲ آیه
- تفضّلات الهی، مقتضی شکر و سپاس بندگان+۱۰ آیه
- تفضّل خدا بر تمام انسانها و بندگان، پرتوی از ربوبیّت و عطایای او+۷ آیه
- شکر و سپاسگزاری در برابر تفضّلات الهی، وظیفه همه انسانها، حتّی کافران+۱۰ آیه
- کفران نعمت، از خصلتهای ناپسند انسان+۸ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- فضل خدا بر انسانها، از نعمتهای مقتضی شکرگزاری در برابر او+۱۱ آیه