سوره نمل(النمل)، آیه ۹۰ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۵
وَمَن جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
و آنها که اعمال بدی انجام دهند، به صورت در آتش افکنده میشوند؛ آیا جزایی جز آنچه عمل میکردید خواهید داشت؟!
معنی کلمات و عبارات
«کُبَّتْ»: به رو افکنده شد. به صورت بر زمین انداخته شد. از ماده (کبّ) به معنی افکندن چیزی به صورت بر زمین است. ذکر (وُجُوه) برای تأکید است، و مراد از (وُجُوه) هم همه اندامها است.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - سرنگون شدن و به روى افتادن در آتش دوزخ، کیفر و فرجام بدکاران «و من جاء بالسیّئة فکبّت وجوههم فى النّار»
«کَبَّ» (مصدر مجهول «کُبَّت») به معناى سرنگون شدن است. بنابراین «فکبّت وجوههم فى النار»; یعنى، آنان با صورت [توسط مأموران الهى] در آتش سرنگون خواهند شد.
۲ - به همراه بردن گناهان تا صحنه قیامت، عامل دوزخى شدن انسان «و من جاء بالسیّئة فکبّت وجوههم فى النّار»
به کارگیرى واژه «جاء» ممکن است اشاره به این داشته باشد که کردار بد، در صورتى زیان بخش است که انسان از آن توبه نکند و با سنگینى بار گناه در عرصه قیامت حاضر شود.
۳ - کردار نیک و بد آدمى، همراه و ملازم وى در صحنه قیامت «من جاء بالحسنة ... و من جاء بالسیّئة»
«با» در «بالحسنة» و «بالسیّئة» مى تواند براى مصاحبت باشد، نه تعدیه. بنابراین «من جاء بالحسنة...»; یعنى، کسى که با کار نیک بیاید و «و من جاء بالسیّئة»; یعنى، کسى که با کردار بد حاضر شود.
۴ - سوختن چهره بدکاران به وسیله آتش دوزخ، جزاى روى گردانى آنان از آیات الهى «فکبّت وجوههم فى النّار هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون»
از تعبیر «هل تجزون...» تناسب کیفر با گناه استفاده مى شود و این تناسب، در مورد آنان که با صورت در آتش افکنده مى شوند، مى تواند بدان جهت باشد که آنان روى از حق برمى تافتند (ولوا مدبرین).
۵ - کیفرهاى اخروى و آتش دوزخ، ظهور و بروز کردار بد خود آدمى «هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون»
جزا دیدن انسان با نفس عمل خود (ما کنتم تعملون) بیانگر این معنا است که ماهیت عمل زشت، خود آتش است که در قیامت براى انسان آشکار مى شود.
۶ - نظام کیفرى خداوند، به دور از هرگونه ظلم و بى عدالتى «هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون»
پرسش انکارى «هل تجزون...» درصدد بیان این نکته است که: گمان نشود جزاى اخروى بدکاران، سنگین و ظالمانه است; بلکه جزاها عین عمل آنان و هم طراز با آن است.
۷ - پاداش دهى خداوند براساس فضل و بخشش و مجازات او بر پایه عدل و داد «من جاء بالحسنة فله خیر منها... و من جاء بالسیّئة... هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون»
خداوند در مورد حسنه مى فرماید: «فله خیر منها» و این بیانگر تفضل است; ولى درباره سیئه مى فرماید «هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون» و این بیانگر عدل و تطابق و تناسب کیفر با عمل است.
۸ - اصرار بر گناهان و بدى ها، عامل اصلى چشیدن آتش دوزخ «هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون»
تعبیر «کنتم تعملون» ماضى استمرارى و بیانگر عمل مستمر است، نه عمل مقطعى.
۹ - قیامت، روز تجسم اعمال آدمیان «هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون»
از این که نفس عمل آدمى به عنوان جزا معرفى شده، مطلب بالا قابل استفاده است.
۱۰ - محاسبه و جزاى اعمال انسان، براساس علم دقیق و همه جانبه الهى «إنّه خبیر بما تفعلون ... فکبّت وجوههم فى النّار هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون»
مطلب یاد شده با توجه به ارتباط این آیه با ذیل آیه ۸۸ (إنّه خبیر بما تفعلون) استفاده مى شود.
۱۱ - برانگیختن انسان در قیامت با بدن و حالات جسمانى او است. «فکبّت وجوههم فى النّار»
تعبیر «وجوه» و تهدید آنان به آتش، نشان مى دهد که صورت بشر در قیامت همانند صورت دنیایى وى، در برابر آتش سخت آسیب پذیر است.
۱۲ - قیامت، صحنه پاداش و کیفر «من جاء بالحسنة فله خیر منها... و من جاء بالسیّئة فکبّت وجوههم فى النّار»
۱۳ - اعمال آدمى، تنها معیار ارزش و داورى در قیامت «هل تجزون إلاّ ما کنتم تعملون»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۹۳ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۲–۹۳ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۹۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۹۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۹–۹۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۹۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اخروی عمل پسندیدهالقای بدکاران در جهنمسوزاندن صورت بدکارانملاک قضاوت اخرویویژگیهای حسابرسی خداکیفر اخروی بدکارانفرجام بدکارانملاک کیفرهای خداویژگی پاداشهای خداآثار عدالت خداملاک پاداشهای خداآثار اخروی عمل ناپسندویژگی کیفرهای خداکیفر اعراض از آیات خداعوامل کیفر اخرویآثار اصرار بر گناهپاداش در قیامتآثار فضل خداکیفر در قیامتقضاوت در قیامتتجسم عملعدالت خدانظام کیفریآثار اخروی عملآثار علم خدامعاد جسمانیآثار رحمت خداآثار گناهموجبات جهنمظهور حقایق در قیامتویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
- تجسّم اعمال بد انسان، در قیامت+۵ آیه
- ورود دوزخیان به جهنّم، همراه با اهانت و خفّت+۶ آیه
- افکنده شدن جهنّمیان، با صورت، در جهنّم
- جرم و گناه، از موجبات گرفتاری به اتش دوزخ+۶ آیه
- نار (اتش) از نامهای جهنّم+۴ آیه
- حرمت مخالفت و نافرمانی، در برابر خداوند+۱ آیه
- به رو افتادن بدکاران در اتش دوزخ، کیفر اعمال زشت انان
- عدالت خداوند، در کیفر نمودن گناهکاران+۵ آیه
- کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۴ آیه
- تجسّم گناهان انسان، در قیامت+۶ آیه
- افکنده شدن مجرمان با صورتهایشان در اتش جهنّم
- عذاب و جهنّم، کیفر گناهکاران+۶ آیه
- نفخ صور، زمینهای برای حسابرسی اعمال و رسیدن به نتایج ان+۳ آیه
- حسابرسی اعمال ادمیان، در پی نفخ صور، بر اساس علم خداوند به اعمال انان+۳ آیه
- حشر و حضور انسانها با اعمال بد و خوب خویش، در نزد پروردگار، از پیامدهای نفخ صور+۲ آیه