آیه ۶۲ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۶۲ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۹

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَىٰ أَمْرٍ جَامِعٍ لَّمْ يَذْهَبُوا حَتَّىٰ يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَن لِّمَن شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

مؤمنان واقعی کسانی هستند که به خدا و رسولش ایمان آورده‌اند و هنگامی که در کار مهمّی با او باشند، بی‌اجازه او جایی نمی‌روند؛ کسانی که از تو اجازه می‌گیرند، براستی به خدا و پیامبرش ایمان آورده‌اند! در این صورت، هر گاه برای بعضی کارهای مهمّ خود از تو اجازه بخواهند، به هر یک از آنان که می‌خواهی (و صلاح می‌بینی) اجازه ده، و برایشان از خدا آمرزش بخواه که خداوند آمرزنده و مهربان است!

معنی کلمات و عبارات
«أَمْرٍ جَامِعٍ»: کار مهمّی که مردمان برای مشورت و یا شرکت در آن گرد می‌آیند، از قبیل جهاد و جمعه و جماعت و عیدین. «إسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللهَ»: مراد طلب بخشش قصور آنان در تشخیص مهمّ و مهمّتر است.
نزول

سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۲۰ رویداد)
نکات آیه
۱ - ایمان به خدا و رسول او، دو رکن ایمان و از اوصاف مؤمنان راستین است. «إنّما المؤمنون الذین ءامنوا باللّه و رسوله» حصر در «إنّما المؤمنون...» اضافى و از باب قصر موصوف بر صفت است و براساس آنچه که در شأن نزول آن آمده آیه شریفه، در ارتباط با منافقان نازل شده است. بر این اساس پیام آیه چنین خواهد بود: «ایمان حقیقى، داراى دو رکن اساسى است: ایمان به خدا و ایمان به رسول او، و مؤمنان راستین داراى چنین اوصافى اند». ۲ - حضور در کنار پیامبر(ص) و رهبرى جامعه اسلامى براى امور مهم اجتماعى و مشاوره و کنکاش پیرامون یک مسأله عمومى، از اوصاف مؤمنان راستین «إنّما المؤمنون الذین ءامنوا باللّه و رسوله و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا» «أمر جامع» به مسأله اى گفته مى شود که در خور این باشد که مردم به خاطر آن اجتماع کنند و به مشاوره و فراگیرى و حل و فصل آن بپردازند. کلمه «مع» نیز افاده کننده معناى مشارکت است. ۳ - حل و فصل امور مهم اجتماعى و فراخوانى مردم براى مشاوره و کنکاش پیرامون مسائل عمومى، از وظایف و اختیارات پیامبر(ص) و رهبرى جامعه اسلامى «إنّما المؤمنون الذین ءامنوا باللّه و رسوله و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا حتّى یستئذنوه» ۴ - مؤمنان راستین، به هنگام حضور در کنار پیامبر(ص) و رهبرى جامعه اسلامى، براى حل و فصل امور مهم اجتماعى، بدون اذن خواستن به دنبال کار دیگرى نمى رفتند. «إنّما المؤمنون الذین ءامنوا باللّه و رسوله و إذا کانوا معه على أمر لم یذهبوا حتّى یستئذنوه» ۵ - اجازه خواستن از پیامبر(ص) و رهبر امت اسلامى براى ترک حضور در امور اجتماعى و حل و فصل مسائل عمومى، از اوصاف مؤمنان راستین است. «إنّ الذین یستئذنونک أُولئک الذین یؤمنون باللّه و رسوله» ۶ - حضور در کنار رهبرى جامعه اسلامى براى حل و فصل امور مهم اجتماعى و مشاوره و کنکاش در مسائل عمومى، امرى لازم و بایسته «إنّما المؤمنون الذین ءامنوا باللّه و رسوله و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا حتّى یستئذنوه» ۷ - ترک حضور در محضر رهبرى جامعه اسلامى براى حل و فصل امور مهم اجتماعى و مشاوره در مسائل عمومى بدون اذن خواستن، نشانه نفاق و ضعف ایمان است. «و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا حتّى یستئذنوه إنّ الذین یستئذنونک أُولئک الذین یؤمنون باللّه و رسوله» برداشت یاد شده، با توجه به شأن نزول آیه شریفه است که درباره منافقان مى باشد و این آیه، در حقیقت تعریضى است به آنان. ۸ - اجازه خواستن از رهبرى جامعه اسلامى، براى ترک حضور در جمع اهل حل و فصل مسائل اجتماعى، به منظور پرداختن به امور مهم زندگى شخصى، امرى جایز و روا است. «و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا حتّى یستئذنوه ... فإذا استئذنوک لبعض شأنهم فأذن لمن» «شأن» به معناى کار مهم و بزرگ است (مفردات راغب). هر چند این واژه در مطلق کارها نیز به کار مى رود; ولى به قرینه مقام و آمدن تعبیر «لبعض شأنهم» (برخى از شؤون آنان) مقصود از آن در آیه شریفه، امور مهم و بزرگ است; زیرا مراد از برخى از شؤون، قطعاً امور کوچک نیست. از این رو بسیارى از مفسران (مانند طبرسى، آلوسى، ابن عاشور و...) بر همین نظریه اتفاق دارند. ۹ - ترک حضور در محضر رهبرى جامعه اسلامى براى حل و فصل امور مهم اجتماعى، به منظور پرداختن به امور زندگى شخصى، بدون اذن خواستن، حرام و ممنوع است. «و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا حتّى یستئذنوه ... فإذا استئذنوک لبعض شأنهم فأذن» ۱۰ - مسلمانان، تنها براى مسائل مهم زندگى شخصى، مى توانند محضر رهبرى را در حل و فصل امور اجتماعى ترک کنند. «فإذا استئذنوک لبعض شأنهم فأذن» از این که خداوند اذن خواستن را مقید و محدود کرد که براى کارهاى مهم باشد، مى توان برداشت فوق را به دست آورد. ۱۱ - پذیرش و یا رد درخواست مردم مبنى بر پرداختن به امور زندگى شخصى، به جاى همکارى در حل و فصل امور اجتماعى، از اختیارات و وظایف پیامبر(ص) و رهبرى جامعه اسلامى و به تشخیص اینان است. «فإذا استئذنوک لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم» ۱۲ - رهبران جامعه اسلامى، باید در اعمال سیاست هاى کلان اجتماعى خود نسبت به مردم، انعطاف پذیر و واقع بین باشند. «فإذا استئذنوک لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم» از این که خداوند پرداختن به امور زندگى را به جاى حل و فصل مسائل مهم اجتماعى به خواست و مصلحت اندیشى پیامبر(ص) منوط کرده است، به دست مى آید که پرداختن به مسائل عمومى و اعمال سیاست هاى کلان اجتماعى از سوى رهبرى، باید با توجه به واقعیت هاى موجود در جامعه و مصالح مردم باشد و نسبت به آنان انعطاف پذیر باشد. ۱۳ - اعمال اجتهاد و مصلحت اندیشى در حل و فصل امور اجتماعى، از اختیارات پیامبر(ص) و رهبران جامعه اسلامى است. «و إذا کانوا معه على أمر جامع ... فإذا استئذنوک لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم» ۱۴ - اصل رهبرى و مدیریت اجتماعى و نیاز جامعه به آن، امرى پذیرفته شده و مسلم در نگاه وحى «و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا حتّى یستئذنوه ... فأذن لمن شئت منهم» از این که خداوند رها کردن حل و فصل مسائل اجتماعى را، منوط به اجازه پیامبر(ص) دانسته است، به دست مى آید که رهبرى و مدیریت اجتماعى، امرى مسلم و ضرورى شمرده شده است و بر این اساس، باید مردم از آن مقام کسب تکلیف کنند. ۱۵ - دعا و طلب مغفرت براى آنانى که به منظور رسیدگى به امور مهم زندگى شخصى، اذن ترک حضور در حل و فصل مسائل اجتماعى داده شده است، توصیه خداوند به پیامبر(ص) «فإذا استئذنوک لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم و استغفر لهم اللّه» ۱۶ - مغفرت و آمرزش را باید از خدا طلبید. «و استغفر لهم اللّه» ۱۷ - پرداختن به امور مهم زندگى شخصى، به جاى حل و فصل مسائل اجتماعى، با اذن رهبرى، خطایى است نیازمند به استغفار به درگاه الهى. «فإذا استئذنوک لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم و استغفر لهم اللّه» توصیه خداوند به طلب مغفرت کردن پیامبر(ص) براى کسانى که به اذن او عرصه حل و فصل امور اجتماعى را ترک مى کنند حاکى از این است که این عمل چون به اذن آن حضرت انجام گرفته جایز است; ولى در عین حال خطایى است که باید براى آن استغفار کرد. ۱۸ - انجام کارهاى عمومى و حل و فصل مسائل اجتماعى در هر حال، در اولویت نخست و از پرداختن به امور فردى و شخصى مهم تراست. «و إذا کانوا معه على امر جامع ... فإذا استئذنوک لبعض شانهم فاذن لمن شئت منهم و استغفر لهم اللّه» خطا بودن ترک عرصه حل و فصل مسائل اجتماعى، به منظور رسیدگى به کارهاى شخصى - که از طلب مغفرت کردن پیامبر(ص) استفاده مى شود - برداشت یاد شده را افاده مى کند. ۱۹ - دعا و استغفار پیامبر(ص) براى مردم، مؤثر در جلب غفران و رحمت الهى براى آنان و مورد عفو و آمرزش قرار گرفتن ایشان «و استغفر لهم اللّه إنّ اللّه غفور رحیم» از توصیه خداوند به پیامبر(ص) که براى مردم طلب مغفرت کند به دست مى آید که دعا و استغفار آن حضرت در آمرزش آنان نقش ویژه دارد. ۲۰ - خداوند، غفور (آمرزنده) و رحیم (مهربان) است. «إنّ اللّه غفور رحیم» ۲۱ - طلب مغفرت و آمرزش خواهى از خداوند، بى شک مورد استجابت او قرار خواهد گرفت. «و استغفر لهم اللّه إنّ اللّه غفور رحیم» جمله «إنّ اللّه غفور رحیم» تعلیل براى جمله «و استغفر لهم اللّه» است و در حقیقت وعده اى است به استجابت چنین دعایى; یعنى، اى پیامبر! استغفار کن براى آنان; چون خداوند آمرزنده و مهربان است و به آمرزش و برخورد مهربانانه، وعده کرده است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

احکام اجتماعیاجابت استغفاراجتهاد محمداستغفار برای مردماستیذان از رهبران دینیاستیذان از محمداهتمام به زندگی شخصیاهمیت استیذان از رهبران دینیاهمیت استیذان از محمداهمیت حل مشکلات اجتماعیاهمیت مشاوره با رهبران دینیاهمیت همکاری با رهبران دینیبی اعتنایی به مشکلات اجتماعیترک استیذان از رهبران دینیترک مشارکت اجتماعیترک مشاوره با رهبران دینیترک همکاری با رهبران دینیحل مشکلات اجتماعیدعا برای مردمدعوت به مشاورهروش برخورد مؤمنان راستینزندگی شخصیشرایط ترک مشارکت اجتماعیصفات مؤمنان راستینمسؤولیت اجتماعی رهبران دینیمسؤولیت اجتماعی محمدمشارکت اجتماعی مؤمنانمشاوره با رهبران دینیمشاوره با محمدمصلحت اندیشی رهبران دینیمصلحت اندیشی محمدنقش استیذان از رهبران دینینیاز به رهبریهمکاری با رهبران دینیهمکاری با محمدواقع بینی رهبران دینینیازهای اجتماعیدعوت از مردمانعطاف پذیری رهبران دینیاهمیت مشارکت اجتماعیارکان ایماناستغفار برای خطاکارانآثار دعای محمداختیارات رهبران دینیآثار استغفار محمدمسؤولیت اجتماعی مؤمناننشانه های ضعف ایمانمنشأ آمرزشاختیارات محمدنشانه های نفاقزمینه رحمتایمان به محمدمسؤولیت رهبران دینیتوصیه به محمدغفورمحرماترحیمایمان به خدامسؤولیت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۸)
  • اطاعت از خدا و رسول(صلی الله علیه واله)، رافع نزاع و باعث اتّحاد مؤمنان
  • اجازه برخی از مؤمنان از پیامبر(صلی الله علیه واله) برای ترکموقت جنگ اُحد جهت انجام برخی از کارهایشان
  • فرماندهی پیامبر(صلی الله علیه واله) در جنگ اُحد+۱ آیه
  • استغفار پیامبر(صلی الله علیه واله) برای اجازهگیرندگانِ معذور از جهاد، به امر خداوند
  • وجود عذر و مشکل، سبب اجازهخواهی مؤمنان از پیامبر(صلی الله علیه واله)برای ترک صحنه جنگ
  • اجازه پیامبر(صلی الله علیه واله)، شرط ترک کردن صحنههای مهمّ اجتماعی
  • اجازه گرفتن از پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای ترک کارهای اجتماعی، نشانه ایمان واقعی به خدا و رسولش
  • وجود عذر و مشکل، سبب اجازهخواهی مؤمنان از پیامبر(صلی الله علیه واله)برای ترک صحنههای مهمّ اجتماعی
  • همراهی با پیامبر(صلی الله علیه واله) در مسایل مهمّ اجتماعی و ترک نکردن صحنه بدون اجازه، ویژگی مؤمنان حقیقی
  • استغفار به درگاه خداوند، زمینهساز امرزش گناه+۸ آیه
  • استغفار، سبب جلب رحمت الهی+۶ آیه
  • شفقت و مهر خداوند به بندگان، باعث پذیرش امرزشخواهی انان+۳ آیه
  • استغفار پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به درگاه الهی برای مؤمنان+۲ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله)، موظّف به طلب امرزش از خدا برای مؤمنان+۲ آیه
  • اثر بخشیدن استغفار پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای امرزش گناهکاران و خطاکاران+۱ آیه
  • خداوند، دعوتکننده پیامبر(صلی الله علیه واله) به استغفار برای مؤمنان+۲ آیه
  • اگاهی از امرزشپذیری خداوند، مقتضی درخواست امرزش از او+۶ آیه
  • ایمان، از اسباب امرزش الهی+۳ آیه
  • ایمان، زمینه جلب رحمت خداوند+۱ آیه
  • زمام امور جهاد و اجازه حضور در ان و یا معافیت از ان، در عصر بعثت در اختیار پیامبر(صلی الله علیه واله) و از شیون رهبری او+۵ آیه
  • حضور و پیشگامی پیامبر(صلی الله علیه واله)، در میان مجاهدان صدر اسلام+۲ آیه
  • وجوب کسب اذن، از پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) در امور مهم اجتماعی
  • صاحب اختیار بودن پیامبر(صلی الله علیه واله)، در امور حکومتی و اجتماعی+۴ آیه
  • اجازه گرفتن از پیامبر(صلی الله علیه واله) برای ترک کارهای حکومتی و اجتماعی، ویژگی مؤمنان حقیقی
  • بخشش گناه و مغفرت، ثمره ایمان به خدا+۳ آیه
  • ایمان مسلمانان به خداوند+۵ آیه
  • اطاعت از پیامبر(صلی الله علیه واله)، موجب برخورداری از رحمت الهی+۲ آیه
  • ایمان، عامل برخورداری از رحمت خداوند+۱ آیه
  • ادب برخی صحابه در اجازه خواهی از پیامبر(صلی الله علیه واله)برای ترک صحنه های مهم اجتماعی
  • پایداری تعدادی از اصحاب پیامبر(صلی الله علیه واله) بر طریق ایمان+۱ آیه
  • پایداری تعدادی از اصحاب پیامبر(صلی الله علیه واله) بر طریق ایمان+۱ آیه
  • مجاز نبودن صحابه به تخلّف از جهاد در رکاب رسول خدا(صلی الله علیه واله) و پیروی از فرمانهای وی
  • اجازه برخی صحابه از پیامبر(صلی الله علیه واله) برای ترک موقّت جنگ اُحُد، جهت انجام دادن برخی از کارهای شان
  • همراهی و اطاعت برخی صحابه از پیامبر(صلی الله علیه واله)در امور مهم اجتماعی و رها نکردن ان حضرت مگر با اجازه
  • لزوم حضور صحابه در مسایل مهمّ اجتماعی، همگام با پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • مخیّر بودن پیامبر(صلی الله علیه واله) در اجازه دادن به برخی صحابه، برای حضور نداشتن در مسایل مهمّ اجتماعی
  • دستور خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر طلب مغفرت برای صحابه مؤمن و مطیع ان حضرت
  • متفاوت بودن اصحاب رسول اکرم(صلی الله علیه واله) از جهت ایمان، عمل صالح و مقامات معنوی+۳ آیه
  • صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و اله، در امور حکومتی و اجتماعی+۴ آیه
  • ترک صحنههای مهم اجتماعی و سیاسی، مشروط به اجازه پیامبر صلی الله علیه و اله
  • اجازه گرفتن از محمّد صلی الله علیه و اله برای ترک کارهای اجتماعی، نشانه ایمان به خدا و رسولش
  • داشتن عذر و مشکل، سبب اجازهخواهی مؤمنان از پیامبر صلی الله علیه و اله، برای ترک کارهای مهم اجتماعی
  • ترک جبهه و صحنههای اجتماعی منوط به اجازه و اراده پیامبر صلی الله علیه و اله
  • بخشش گناه و مغفرت، ثمره ایمان به محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • اجازه گرفتن از پیامبر صلی الله علیه و اله برای ترک کارهای اجتماعی، نشانه ایمان واقعی به خدا و رسولش
  • حضور رسولاکرم صلی الله علیه و اله با عنوان فرمانده، در عرصه جهاد+۴ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، دارای حق اجازه به افراد، برای ترک صحنههای مهم اجتماعی+۵ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله در مدینه، دارای حکومتی مستقلّ+۵ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، دارای حق ولایت و حکومت بر مسلمانان+۷ آیه
  • صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و اله، در امور حکومتی و اجتماعی+۵ آیه
  • «استَغفِر»+۴ آیه
  • خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۳ آیه
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۳ آیه
  • مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و اله به خطاب مهرجویانه، از سوی خداوند+۲ آیه
  • دعای پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله مایه تقرّب انسان به خدا و زمینهساز جلب رحمت و غفران الهی+۱ آیه
  • رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۸ آیه
  • فرماندهی جنگ و نیروهای رزمنده، از مسیولیّتهای پیامبر صلی الله علیه و اله+۵ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، موظّف به طلب امرزش از خدا برای مؤمنان+۲ آیه
  • اثر بخشیدن استغفار پیامبر صلی الله علیه و اله، برای امرزش گناهکاران و خطاکاران+۲ آیه
  • ایمان، مستلزم رعایت ادب، هنگام معاشرت با پیامبر صلی الله علیه و اله
  • مصلحتاندیشی در حلّ و فصل امور اجتماعی، از اختیارات پیامبر صلی الله علیه و اله
  • اصل رهبری و مدیریّت اجتماعی و نیاز جامعه به ان، امری پذیرفته شده و مسلّم، در نگاه وحی
  • مشورت مؤمنان با محمّد صلی الله علیه و اله در امور مهم اجتماعی و سیاسی
  • درخواست امرزش از خداوند، از اثار اگاهی از مغفرت او+۶ آیه
  • استغفار به درگاه خداوند، زمینه ساز امرزش گناه+۹ آیه
  • ایمان موجب مغفرت و امرزش الهی+۳ آیه
  • وساطت و شفاعت پیامبران در نزد خداوند، زمینه ساز مغفرت بندگان+۳ آیه
  • مؤمنانِ بهرهمند از استغفار پیامبر صلی الله علیه و اله، مشمول غفران و رحمت الهی
  • مؤمنان، بهرهمند از مغفرت و امرزش الهی+۳ آیه
  • غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۸ آیه
  • جواز اذن و رخصت خواهی مؤمنان معذور، از پیامبر صلی الله علیه و اله، برای شرکت نکردن در جهاد+۱ آیه
  • اجازه خواهی از پیامبر صلی الله علیه و اله برای ترک کارهای اجتماعی از سوی برخی مؤمنان، نشانه ایمان واقعی به خدا و رسول صلی الله علیه و اله
  • لزوم حضور مؤمنان در کنار پیامبر صلی الله علیه و اله در امور عبادی و سیاسی
  • ایمان به پیامبر صلی الله علیه و اله، از صفات اهل ایمان+۱ آیه
  • ایمان به خدا، از صفات مؤمنان+۵ آیه
  • حضور در کنار پیامبر صلی الله علیه و اله و رهبری دینی، و مشورت با او در امور اجتماعی و مهمّ، از صفات اهل ایمان
  • نظام اجتماعی مؤمنان، مبتنی بر شورا و مشارکت
  • وجوب اذن خواستن مردم از پیامبر صلی الله علیه و اله در امور مهم اجتماعی
واژه‌ها