آیه ۲۳ سوره سبأ

سوره سبأ(سبإ)، آیه ۲۳ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۱

وَ لاَ تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُ إِلاَّ لِمَنْ أَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَا ذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَ وَ هُوَ الْعَلِيُ الْكَبِيرُ

هیچ شفاعتی نزد او، جز برای کسانی که اذن داده، سودی ندارد! (در آن روز همه در اضطرابند) تا زمانی که اضطراب از دلهای آنان زایل گردد (و فرمان از ناحیه او صادر شود؛ در این هنگام مجرمان به شفیعان) می‌گویند: «پروردگارتان چه دستوری داده؟» می‌گویند: «حقّ را (بیان کرد و اجازه شفاعت درباره مستحقّان داد)؛ و اوست بلندمقام و بزرگ‌مرتبه!»

معنی کلمات و عبارات
«لا تَنفَعُ الشَّفَاعَةُ»: (نگا: بقره / و طه / انبیاء / ، نجم / ). «فُزِّعَ»: هراس برطرف شد. باب تفعیل فَزَعَ، برای سلب است. «قَالُوا: مَاذَا قَالَ رَبُّکُمْ»: این جمله جنبه مژده به یکدیگر را دارد و بیانگر اوج شادی شفاعت کنندگان و شفاعت شوندگان است. «الْحَقَّ»: درست. مراد اجازه شفاعت برابر شرائط مذکور آیات دیگر قرآن است.
نزول
نکات آیه
۱ - هیچ شفاعتى در پیشگاه خداوند مفید و ثمربخش نیست، مگر به اذن خود او. «و لاتنفع الشفعة عنده إلاّ لمن أذن له» ۲ - عقیده مشرکان به شفاعت خدایانشان در پیشگاه خدا براى آنان «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّة ... و لاتنفع الشفعة عنده إلاّ لمن أذن له» ذکر عدم فایده شفاعت شفاعت کننده اى در پیشگاه خداوند به جز شفاعت کسانى که خود خدا به آنان اذن داده است; مى رساند که مشرکان اعتقاد داشته اند که خدایان ادعایى آنان نقش شفاعت کننده دارند. خداوند نیز درصدد رد آن گمان و پندار است. ۳ - کسى مشمول شفاعت شفیعان قرار مى گیرد که خداوند اذن و اجازه بدهد. «و لاتنفع الشفعة عنده إلاّ لمن أذن له» مراد از «من» در «لمن» احتمال دارد شفیع و یا مشفوع له باشد. بنابر احتمال دوم، برداشت یاد شده به دست مى آید. گفتنى است که لام «له» نیز مى تواند براى تعلیل باشد که در این صورت جمله چنین مى شود: «إلاّ وقع الإذن للشفیع لأجله». ۴ - وجود شفیعانى چند در قیامت و امکان شفاعت کردن آنان از دیگران با اذن خداوند «و لاتنفع الشفعة عنده إلاّ لمن أذن له» از این که خداوند فرمود بدون اذن من شفاعت مفید نیست، مى توان استفاده کرد که اصل شفاعت در قیامت مسلم است; منتها تأثیر آن تنها با اذن الهى خواهد بود. ۵ - با صدور امر خداوند درباره شفاعت، قلب هاى مضطرب و در هراس، از هراس خالى مى شود. «حتّى إذا فزّع عن قلوبهم قالوا ماذا قال ربکّم» «فزع عن» به معناى زوال فزع و هراس است (مفردات راغب). ۶ - شفاعت کنندگان قبل از دریافت امر خدا، در حال هراس و اضطراب خواهند بود. «حتّى إذا فزّع عن قلوبهم قالوا ماذا قال ربکم» بنابراین که مرجع ضمیر «قلوبهم» شفاعت کنندگان باشد - که از جمله آنان ملائکه اند - برداشت یاد شده به دست مى آید. ۷ - با صدور فرمان خداوند درباره شفاعت، اضطراب شفاعت کنندگان برطرف مى شود. «حتّى إذا فزّع عن قلوبهم قالوا ماذا قال ربّکم» ۸ - منتظران شفاعت، پس از خبردار شدن از امر خدا درباره آن، سؤال مى کنند که پروردگار چه گفته است؟ «حتّى إذا فزّع عن قلوبهم قالوا ماذا قال ربّکم» بنابراین که فاعل «قالوا»، «من» در «لمن» باشد و مراد از آن شفاعت شوندگان باشند، نکته یاد شده قابل استفاده است. گفتنى است که متعلق «ماذا قال» ذکر نشده و به قرینه بحث شفاعت، احتمال دارد متعلق آن درباره شفاعت باشد. ۹ - شفیعان، در پى آگاهى از امر خدا درباره شفاعت، از همدیگر مى پرسند خداوند چه فرموده است؟ «حتّى إذا فزّع عن قلوبهم قالوا ماذا قال ربّکم» ۱۰ - جواب شفاعت کنندگان به سؤال یکدیگر درباره فرمان خداوند، این است که هر آنچه خداوند فرموده، حق است. «قالوا ماذا قال ربّکم قالوا الحقّ» برداشت یاد شده بر این اساس است که مرجع ضمیر فاعلى «قالوا»ى دوم، شفیعان باشد. ۱۱ - رتبه شفیعان نسبت به یکدیگر، متفاوت است. «قالوا ماذا قال ربّکم قالوا الحقّ» بنابراین که مرجع ضمیر هر دو «قالوا» در این آیه، شفاعت کنندگان باشد; به دست مى آید که برخى از شفاعت پرسیده اند و جاى ابهام براى آنان بوده است و برخى دیگر گفته خداوند را حق اعلام کرده اند. این نکته نشان مى دهد که گروه دوم، رتبه اى برتر از گروه اوّل دارند. ۱۲ - پاسخ شفیعان به سؤال منتظران شفاعت درباره فرمان خداوند نسبت به آن، این است که خدا حق گفته است. «قالوا ماذا قال ربّکم قالوا الحقّ» بنابراین که مرجع ضمیر فاعلى «قالوا»ى اول، منتظران شفاعت و مرجع ضمیر فاعلى «قالوا»ى دوم، شفاعت کنندگان باشد، نکته یاد شده به دست مى آید. ۱۳ - ربوبیت خداوند، مقتضى اظهار حق براى بندگان «قالوا ماذا قال ربّکم قالوا الحقّ» ۱۴ - خداوند، «علىّ» (عالى رتبه) و «کبیر» (بسیار بزرگ) است. «و هو العلىّ الکبیر» ۱۵ - شفاعت کنندگان، معتقد به عالى رتبه و بسیار بزرگ بودن خداوند. «قالوا الحقّ و هو العلىّ الکبیر» بنابراین که عبارت «و هو العلىّ الکبیر» مقول قول «قالوا» باشد و مرجع ضمیر «قالوا» شفاعت کنندگان باشد، استفاده مى شود که آنان چنین عقیده اى دارند. ۱۶ - اذن خداوند به شفاعت در قیامت، جلوه بلندمرتبگى و بزرگى او «لمن أذن له ... و هو العلىّ الکبیر» یادآورى دو صفت «العلىّ الکبیر» در پایان مسأله اذن خداوند به شفاعت، مى تواند حاکى از حقیقت یاد شده باشد.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
  • تحقّق ارامش برای شفاعت کنندگان در صحنه قیامت
  • تحقّق ارامش برای شفاعت کنندگان در صحنه قیامت
  • اذن الهی به شفاعت شفیعان در قیامت، سبب رفع اضطراب انان
  • بلندمرتبگی و بزرگی خداوند، منشا اذن او به شفاعت شفیعان در قیامت
  • عدم امکان شفاعت در پیشگاه خداوند بدون اذنوی+۲ آیه
  • هراس و اضطراب شدید شفیعان در قیامت
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۲ آیه
  • تعلیم روش احتجاج به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۲ آیه
  • خداوند یگانه، تنها حاکم در عرصه قیامت+۳ آیه
  • استقلال در شفاعت، منحصر به خدای یگانه+۹ آیه
  • حق بودن سخن خدا، جواب شفاعتکنندگان به سؤال یکدیگر در قیامت، درباره فرمان خداوند
  • تنها خداوند، دارای حق شفاعت+۸ آیه
  • حق شفاعت برای غیر خدا، تنها با اذن او+۶ آیه
  • اظهار حق در صحنه قیامت، از اثار ربوبیّت خداوند
  • صداقت گفتارهای خداوند، و مطابق بودن انها با واقع
  • خداوند، حقیقتی بلندمرتبه و بزرگتر از حدّ وصف+۴ آیه
  • در هراس بودن فرشتگان شفاعتگر در قیامت، از خشیت و هیبت خداوند+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور پرسش از مشرکان، درباره منشا روزی شان، جهت هدایت انان به توحید ربوبی
  • سؤال فرشتگان در پی رفع اضطراب، از دیگر فرشتگان، درباره اذن خداوند به شفاعت شفیعان
  • سؤال فرشتگان (پس از رفع اضطراب) از دیگر فرشتگان، درباره اذن خداوند به شفاعت شفیعان
  • اتّخاذ شریک برای خدا در تدبیر انسانها و جهان، پنداری نادرست+۲ آیه
  • اعتقاد مشرکان عصر بعثت به شفاعت و امداد معبودها+۱۰ آیه
  • ناتوانی معبودان باطل مشرکان، از شفاعت پرستش کنندگان خود+۱ آیه
  • شفاعت شفاعت کنندگان، مشروط به اذن خدا+۹ آیه
  • تاثیر شفاعت شافعان، منوط به اذن الهی+۴ آیه
  • شفاعت کردن بتها نزد خداوند، از انگیزه های بت پرستی به گمان مشرکان+۹ آیه
  • معبودهای دروغین مشرکان، عاجز از شفاعت برای انان، در پیشگاه خدا+۹ آیه
  • اعطای مقام شفاعت در قیامت به برخی افراد، جلوه ای از رحمت گسترده خداوند+۲ آیه
  • اختصاص شفاعت مطلق به خداوند+۹ آیه
  • تحقّق ارامش برای شفاعت کنندگان، پس از اذن خدا، در صحنه قیامت
  • فرشتگان، برخوردار از مقام شفاعت در حیطه اذن الهی+۳ آیه
  • اعتقاد مشرکان به شفاعت معبودهای دروغین از انان، در پیشگاه خدا+۹ آیه
  • شرکورزی، عامل محرومیّت از هرگونه شفاعتی در قیامت+۳ آیه
  • علیّ / اسماوصفات+۳ آیه
  • خالی شدن قلب مضطرب از هراس قیامت، با صدور امر خداوند به شفاعت انان
  • قلب شفاعت شوندگان، در تشویش و اضطراب، نسبت به فرمان خدا به شفاعت کنندگان، در باره شفاعت از انان
  • برطرف شدن اضطراب قلب شفاعت شوندگان، با صدور فرمان خداوند درباره شفاعت
  • قلب شفاعت کنندگان، در تشویش و اضطراب، برای دریافت فرمان الهی برای شفاعت کردن
  • برطرف شدن اضطراب قلب شفاعت کنندگان، با صدور فرمان خداوند درباره شفاعت
  • خالی شدن قلب مضطرب از هراس قیامت، با صدور امر خداوند به شفاعت انان
  • کبیر / اسماوصفات+۲ آیه
  • قلب فرشتگان شفیع، در اضطراب دریافت فرمان
  • در هراس بودن فرشتگان شفاعتگر در قیامت، از خشیت و هیبت خدا+۱ آیه
  • قلب ملایکه، در اضطراب دریافت فرمانهای الهی
واژه‌ها