آیه ۳۳ سوره سبأ

سوره سبأ(سبإ)، آیه ۳۳ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۲

وَ قَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَ نَجْعَلَ لَهُ أَنْدَاداً وَ أَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَ جَعَلْنَا الْأَغْلاَلَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

و مستضعفان به مستکبران می‌گویند: «وسوسه‌های فریبکارانه شما در شب و روز (مایه گمراهی ما شد)، هنگامی که به ما دستور می‌دادید که به خداوند کافر شویم و همتایانی برای او قرار دهیم!» و آنان هنگامی که عذاب (الهی) را می‌بینند پشیمانی خود را پنهان می‌کنند (تا بیشتر رسوا نشوند)! و ما غل و زنجیرها در گردن کافران می نهیم؛ آیا جز آنچه عمل می‌کردند به آنها جزا داده می‌شود؟!

معنی کلمات و عبارات
«مَکْرُ الَّیْلِ وَ النَّهَارِ»: نیرنگ شب و روز، یعنی حیله‌گریها و توطئه‌های مستمرّ شما درباره ما ما را از هدایت بازداشت. «أَندَاداً»: همگونها و همتاها. مراد انبازها و شرکاء است. «أَسَرُّوا»: پنهان داشتند. مراد بند آمدن زبان از گفتار به خاطر شدّت وحشتی است که از مشاهده عذاب بدیشان دست می‌دهد. یا این که (أَسَرُّوا) از اضداد است و به معنی: اظهار پشیمانی کردند «هَلْ یُجْزَوْنَ إِلاّ مَا ...»: مراد تجسم اعمال است. یعنی این اعمال و کردار کفّار و مجرمین است که به صورت زنجیرهای اسارت بر گردن و دست و پای آنان گذارده می‌شود. یا این که انسان جزای همان چیزهائی را می‌بیند که کرده است و لاغیر.
نزول
نکات آیه
۱ - مستضعفان در قیامت، بى گناه دانستن مستکبران را در گمراه کردن دیگران، مردود شمرده و آنان را عامل اصلى آن معرفى خواهند کرد. «بل کنتم مجرمین . و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا بل مکر الّیل و النهار إذ تأمرونناأن نکفر باللّه» ۲ - افشاگرى مستضعفان در قیامت علیه مستکبران، درباره تلاش شبانه روزى آنان در ترویج کفر «و قال الذین استضعفوا ... بل مکر الّیل و النهار إذ تأمروننا أن نکفر باللّه» اضافه «مکر الّیل» مفید معناى «فى» است و سیاق آیه، دلالت مى کند که مضاف الیه «مکر» چیز محذوفى مثل «کم» است. بنابراین معنا چنین مى شود: بلکه مکر شما در طول شب و روز درباره ما، این بود که به خدا کافر شویم. ۳ - مستضعفان در قیامت، تلاش مکّارانه و شبانه روزى مستکبران را، مانع ایمانشان معرفى خواهند کرد. «لولا أنتم لکنّا مؤمنین . قال الذین استکبروا ... بل کنتم مجرمین . و قال الذین استضعفوا ... بل مکر الّیل و النهار إذ تأمروننا أن نکفر باللّه» ۴ - وجود گروهى مستکبر در جوامع بشرى که گروه دیگر را به استضعاف درمى آورند. «و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا» ۵ - مستضعان در قیامت، مستکبران را عامل اصلى شریک گرفتن براى خدا معرفى خواهند کرد. «و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا ... تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا» ۶ - مستضعفان در قیامت، انتخاب کفر و بى دینى را تحمیلى از سوى مستکبران معرفى خواهند کرد. «إذ تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا» کاربرد فعل «تأمروننا» (از ماده «أمر» و به معناى فرمان و دستور) دلالت مى کند که مستکبران به صورت دستور آمرانه، مستضعفان را وادار به پذیرش عقیده اى مى کرده اند. ۷ - امکان گفت وگوى مجرمان با یکدیگر، در صحنه دادگاه الهى در قیامت «إذ الظلمون موقوفون عند ربّهم ... و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا» ۸ - تأثیر تبلیغات منحرفانه در آسیب زدن به آیین درست و جاى گزین کردن اعتقاد باطل به جاى آن «و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا ... تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا» ۹ - شرک و کفر به خدا، مؤاخذه و کیفر اخروى در پى دارد. «و لو ترى إذ الظلمون موقوفون عند ربّهم ... و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا ... تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا» ۱۰ - ستمگران با دیدن عذاب الهى در قیامت، از انتخاب عقیده کفرآلود، پشیمان شده و آن را مخفى خواهند کرد. «و لو ترى إذ الظلمون موقوفون عند ربّهم ... و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» ۱۱ - مشرکان، به خاطر انتخاب عقیده شرک آلود، در قیامت پشیمان شده و آن را پنهان خواهند کرد. «و لو ترى إذ الظلمون موقوفون عند ربّهم ... و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» ۱۲ - مستکبران گمراهگر در قیامت، با دیدن عذاب الهى، از کار خود پشیمان شده و آن را پنهان خواهند کرد. «و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا بل مکر الّیل و النهار إذ تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» برداشت یاد شده بنابراین اساس است که مرجع ضمیر فاعلى «أسرّوا»، «استکبروا» باشد. ۱۳ - مستکبران گمراهگر در قیامت، نگران فضاحت و بى حیثیتى خود هستند. «و قال الذین استضعفوا ... و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» احتمال دارد پنهان کردن پشیمانى، به خاطر احساس فضاحتى باشد که در قیامت براى مستکبران رخ مى دهد; یعنى، کار خطایى را که اکنون از آن پشیمان شده اند، رو نمى کنند تا کسى از آنان عیب جویى نکند. ۱۴ - مشرکان، با مشاهده عذاب الهى، از بى آبرویى و فضاحت خود در قیامت نگران خواهند بود «و لو ترى إذ الظلمون موقوفون عند ربّهم ... إذ تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» ۱۵ - عذاب قیامت، سخت، طاقت فرسا و فضاحت بار است. «و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» پشیمان شدن از گذشته با مشاهده عذاب، نشانگر این است که عذاب مشاهده شده، عذابى سخت و آبروریز است. ۱۶ - مستضعفان گمراه شده از سوى مستکبران، با مشاهده عذاب در قیامت، از کرده خود پشیمان خواهند شد. «و قال الذین استضعفوا ... و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» بنابراین که ضمیر فاعلى «أسرّوا» به «استضعفوا»برگردد، نکته یاد شده قابل استفاده است. ۱۷ - اظهار پشیمانى مستکبران و مستضعفان کافر در قیامت، با مشاهده عذاب «و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» «أسرّ» از لغت هایى است که معناى متضاد دارد (مفردات راغب) و به معناى آشکار کردن و پنهان کردن است که آنان پشیمانى خود را اظهار خواهند کرد. ۱۸ - قیامت، روز آشکار شدن حقایق بر انسان ها «و لو ترى إذ الظلمون موقوفون عند ربّهم یرجع بعضهم إلى بعض القول ... لولا أنتم لکنّا مؤمنین ... بل کنتم مجرمین ... و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» ۱۹ - مستکبران و مستضعفان کافر، در قیامت، در غل ها گرفتار خواهند بود. «و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا... تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا ... و جعلنا الأغلل فى أعناق الذین کفروا» ۲۰ - پذیرفتن عقیده کفرآلود - ولو با فریب و دستور دیگران - کفر تلقى شده و کیفر دارد. «و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا ... تأمروننا أن نکفر باللّه و نجعل له أندادًا ... و جعلنا الأغلل فى أعناق الذین کفروا» ۲۱ - خداوند، در قیامت بر گردن کافران غل هایى خواهد زد. «و جعلنا الأغلل فى أعناق الذین کفروا» ۲۲ - پشیمانى در قیامت، مانع کیفر نشده و از آن نمى کاهد. «و أسرّوا الندامة ... و جعلنا الأغلل فى أعناق الذین کفروا» ۲۳ - عذاب هاى خداوند، متناسب با بدکردارى کیفرشدگان است. «هل یجزون إلاّ ما کانوا یعملون» ۲۴ - کیفر مستکبران و مستضعفان کافر در قیامت، متناسب با کردار بد آنان است. «و قال الذین استضعفوا للذین استکبروا ... و جعلنا الأغلل فى أعناق الذین کفروا هل یجزون إلاّ ما کانوا یعملون» ۲۵ - گرفتار شدن به غل ها در قیامت، نتیجه اعمال بدکاران است. «و جعلنا الأغلل فى أعناق الذین کفروا هل یجزون إلاّ ما کانوا یعملون»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۶ - «عن أبى عبداللّه(ع) قال: سئل عن قول اللّه تبارک و تعالى «و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» قال: قیل له ما ینفعهم أسرار الندامة و هم فى العذاب؟ قال کرهوا شماتة الأعداء; [منبع: تفسیر قمى، ج ۱، ص ۳۱۳; بحارالأنوار، ج ۷- ، ص ۱۸۸، ح ۴۷.] از امام صادق(ع) درباره قول خداى - تبارک و تعالى - «و أسرّوا الندامة لمّا رأوا العذاب» سؤال گردید و به ایشان گفته شد: پنهان کردن پشیمانى براى آنان - در حالى که گرفتار عذاب هستند - چه سودى دارد؟ فرمود: آنان سرزنش دشمنان را ناخوش دارند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار مکر مستکبرانافشاگری اخروی مستضعفانافشاگری علیه مستکبرانعقیده باطل ظالمانعوامل شرک مستضعفانعوامل مؤاخذه اخرویعوامل هتک آبروعوامل کفر مستضعفانمستضعفان هنگام عذابمستکبران هنگام عذابنگرانی اخروی مستکبراننگرانی اخروی مشرکاننگرانی اخروی گمراهگرانهتک آبروی مستکبرانهتک آبروی مشرکانویژگیهای نظام کیفریپشیمانی اخروی مستضعفانپشیمانی اخروی مستکبرانپشیمانی اخروی گمراهگرانپشیمانی از عقیده باطلکتمان عقیده باطلکیفر اخروی مستضعفانکیفر اخروی مستکبرانگمراهگران هنگام عذابپشیمانی اخروی مشرکانکتمان پشیمانیگفتگوی اخروی گناهکارانبینش مستضعفانموانع ایمان مستضعفانگمراهگری مستکبرانعذاب اخروی مستضعفانپشیمانی بی ثمرگمراهگران در قیامتمبلغان کفرزمینه عقیده باطلعوامل گمراهی مستضعفاننقش مستکبرانمشرکان هنگام عذابمستضعفان در قیامتعذاب اخروی مستکبرانزنجیر عذابپشیمانی اخروی ظالمانآثار تبلیغسختی عذاب اخرویگمراهان در قیامتحتمیت کیفر اخرویظالمان هنگام عذابآثار عقیده باطلعوامل کیفر اخرویویژگیهای عذاب اخرویکیفر عمل ناپسندآثار رؤیت عذابعوامل کیفرعقیده باطل مشرکانظالمان در قیامتقضاوت اخروی خداکیفر کفرعذاب اخروی کافرانتناسب کیفر با گناهمشرکان در قیامتآسیب شناسی دینیآثار شرککافران در قیامتظهور حقایق در قیامتآثار کفرویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۲)
  • احتجاج مستضعفان در قیامت برای توجیه انحراف خود از خطّ ایمان، به مکر و توطیه مستکبران بر ضدّ انان+۲ آیه
  • استکبار مستکبران در دنیا، از عوامل استضعاف و پیروی مستضعفان از انان+۴ آیه
  • پیروی مستضعفان از مستکبران، موجب گرفتاری انان به عذاب الهی در قیامت+۳ آیه
  • افشاگری مستضعفان در قیامت، مبنی بر تلاش مکّارانه و شبانهروزی مستکبران برای کفر و شرک ورزیدن انان
  • ردّ بیگناهی مستکبران در گمراه کردن دیگران، بهوسیله مستضعفان در قیامت+۱ آیه
  • استکبار، از اسباب عذاب الهی+۲ آیه
  • ابتلای مستکبران به کیفر و عذاب الهی در قیامت و جهنّم+۳ آیه
  • وجود ستمگرانی مستکبر و گمراه کننده از راه خدا+۱ آیه
  • اعتراف مستضعفان در قیامت، به اطاعت از مستکبران در دنیا+۱ آیه
  • اعتراف مستضعفان در قیامت، به اطاعت از مستکبران در دنیا
  • کوششهای شبانهروزی مستکبران برای واداشتن مستضعفان به اطاعت از خود
  • ایمان، عامل نجات در قیامت+۱ آیه
  • مستضعفان، مدّعی نقش تبلیغات سوء مستکبران در ایمان نیاوردن انان+۲ آیه
  • تبلیغات مستمرّ مستکبران، مؤثّر در انحراف عقیدتی و کفر مستضعفان
  • تجسّم اعمال بد انسان، در قیامت
  • خداوند، دارای هویّت و ذاتی یگانه و بدون همتا
  • کفرورزی مشرکان، به خدای یکتا+۲ آیه
  • حرمت شرک و شریک قرار دادن برای خدا
  • حرمت کفر به خداوند+۲ آیه
  • حرمت شرک و شریک قرار دادن، برای خدا
  • حرمت کفر به خداوند+۴ آیه
  • عذاب شدن کافران در جهنّم، با اویخته شدن زنجیرها، بر گردن انان
  • اویخته شدن زنجیرهای عذاب در جهنّم، بر گردن کافران، کیفر عملکرد انان
  • عذاب شدن کافران، با زنجیرهای عذاب
  • غلّ و زنجیر کردن، از عذابهای الهی، در قیامت+۴ آیه
  • کفر، از عوامل گرفتاری به عذاب با زنجیر+۳ آیه
  • توطیه شبانه روزی مستکبران کفرپیشه، برای ترویج کفر و گمراه کردن دیگران
  • توطیه شبانه روزی مستکبران کفرپیشه، برای دعوت به شرک و کفر
  • نقش تبلیغات سوء مشرکان مستکبر، در ایمان نیاوردن مستضعفان
  • مکر سران استکبار، زمینه ساز شرک مستضعفان
  • نقش سردمداران شرک، در گمراهی و انحراف پیروان خود+۳ آیه
  • کفر مشرکان به توحید و یگانگی خدا+۱ آیه
  • مشرکان، انسانهایی مجرم و گناهکار+۱ آیه
  • پشیمانی مشرکان در قیامت، از عقاید شرک الود خویش
  • کافران، اشخاص مشرک+۲ آیه
  • پشیمانی مشرکان، هنگام مشاهده عذاب، از اعمال و عقاید شرک الود خود+۱ آیه
  • پیدایش دو گروه مستضعف و مستکبر، و حاکمیّت نظام طبقاتی، در جوامع شرک پیشه+۳ آیه
  • شکوه مستضعفان، از رهبران مستکبر و عاملان کفر و شرک خود، در قیامت+۱ آیه
  • سخن مستضعفان مبنی بر گمراهی خود از سوی مستکبران+۲ آیه
  • ادّعای مستضعفان، در نقش مؤثّر مکر شبانه روزی مستکبران، در گمراهی انها+۱ آیه
  • حسرت و ندامت ظالمان، از ستمکاری خویش، هنگام احساس عذاب الهی+۳ آیه
  • بی تاثیری پشیمانی و ندامت ستم پیشگان، به حال انان، پس از مشاهده عذاب در قیامت+۲ آیه
  • پیروی از سرکشان و ستمگران، درپی دارنده عذاب قیامت+۱ آیه
  • عدالت خداوند، در کیفر نمودن گناهکاران+۱ آیه
  • دیدن عذاب، موجب پشیمانی+۱ آیه
  • اظهار پشیمانی مستکبران و مستضعفان کافر در قیامت پس از مشاهده عذاب
  • پیروی مستضعفان از مستکبران، موجب گرفتاری انان به عذاب الهی در قیامت+۳ آیه
  • کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۱ آیه
  • بسته شدن کافران به غُلّ و زنجیر، برای افکنده شدن در دوزخ+۱ آیه
  • گرفتار شدن مشرکان به غُلّ و زنجیر، در قیامت
  • شرک به خدا، موجب گرفتار شدن مشرکان کافر به غُلّ و زنجیر، در جهنّم
  • کفر به خدا، موجب گرفتاری به غُلّ و زنجیر، در قیامت+۶ آیه
  • دعوت مستمرّ مستکبران، مؤثر در انحراف عقیدتی و کفر مستضعفان
  • مستکبران، عامل تحمیل کفر بر مستضعفان جامعه
  • کفرورزی مستضعفان، بر اثر پیروی از مستکبران+۱ آیه
  • تجسّم اعمال بد کافران، در قیامت
  • عقاب و کیفر کافران نزد خداوند، در روز قیامت+۱ آیه
  • لجاجت کافران مکّه مبنی بر ایمان نیاوردن به قران و کتابهای پیشین اسمانی با تلاش پیگیر برای انحراف مستضعفان+۲ آیه
  • مشرکان، از زمره کافران+۳ آیه
  • قیامت، روز حسرت و ندامت کافران+۲ آیه
  • ندامت کفرپیشگان، پس از مشاهده عذاب هلاکت بار
  • کفر مشرکان به توحید و خدای یگانه+۲ آیه
  • عذاب شدن کافران در قیامت، با غل و زنجیر به گردن+۸ آیه
  • عملکرد کافران، سبب اویخته شدن غل و زنجیرهای عذاب در جهنّم بر گردن انان
  • شرک، از عوامل گرفتاری به عذاب در قیامت، با غل و زنجیر بر گردن+۲ آیه
  • کفر، از عوامل گرفتاری به عذاب با غل و زنجیر در گردن+۳ آیه
  • نیرنگ کافران، عاملی برای ابتلای انان به عذاب در قیامت با غل و زنجیر در گردن
  • کافران، از جمله گناهکاران و تبهکاران+۱ آیه
  • مشرکان، انسانهایی مجرم و گناهکار+۱ آیه
  • دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل مکر و نقشه مشرکان+۲ آیه
  • تلاش مکّارانه شبانهروزی مستکبران، برای گمراه کردن مستضعفان
  • مستکبران و مستضعفان کتمانکننده ندامت خویش به هنگام مشاهده عذاب
واژه‌ها