آیه ۱۲۹ سوره طه

سوره طه، آیه ۱۲۹ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۱

وَ لَوْ لاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكَانَ لِزَاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى

و اگر سنّت و تقدیر پروردگارت و ملاحظه زمان مقرّر نبود، عذاب الهی بزودی دامان آنان را می‌گرفت!

معنی کلمات و عبارات
«کَلِمَةٌ سَبَقَتْ»: سخنی که زده شده، و وعده‌ای که داده شده است (نگا: انفال / ، قمر / ). «لِزَاماً»: لازم و واجب. حتمی و قطعی. مصدر باب مفاعله است و در معنی وصفی برای مبالغه به کار رفته است. «أَجَلٌ مُّسَمّیً»: مدّت مقدّر عمرشان، یا روز قیامت (نگا: انعام / . عطف است بر واژه (کَلِمَةٌ).
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، در تدبیر امور جوامع و امت ها، سنت ها و قوانین محکم و ثابتى قرار داده است. «و لولا کلمة سبقت من ربّک » مقصود از «کلمة» در این آیه - به مناسبت بحث در باره جوامع و مهلت به آنها - سنت هاى الهى و قوانین حاکم بر تاریخ و جوامع است. ۲ - سرنوشت امت هاى کفرپیشه و هلاکت و بقاى آنان، داراى سنت ها و قوانین معین و زمان هاى مشخص «کم أهلکنا قبلهم ... و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا » به قرینه آیه قبل - که در باره هلاکت جوامع کفرپیشه است - مفاد «لولا کلمة...» این است که خداوند، زمان عذاب کافران و نیز دیگر معیارهاى آن را مشخص ساخته و آنها را از پیش تعیین کرده است. ۳ - حاکمیت سنت هاى الهى بر کفرپیشگان، مانع از نابودى سریع آنان با عذاب الهى است. «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا » ۴ - کفرورزان به آیات و هدایت هاى الهى، سزاوار کیفر و عذاب در دنیا هستند. «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا » کلمه «لزاماً» مصدر باب مفاعله است و خبر قرار گرفتن مصدر، حاکى از مبالغه است. بنابراین مفاد جمله «لکان لزاماً» چنین مى شود: [اگر سنت مهلت نبود ]عذاب، ملازم مخالفان بود و [حتى اندک زمانى] از آنان فاصله نمى گرفت. ۵ - خداوند، هرگز از سنت هاى خویش تخلف نمى کند. «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا » ۶ - انکار آیات الهى و روى گردانى از یاد خدا، گناهى نابخشودنى است. «و من أعرض عن ذکرى ... و لم یؤمن بَایت ربّه ... لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا» ۷ - مهلت خداوند به کافران و گمراهان عصر بعثت، مرتبط با عنایت ویژه او نسبت به پیامبر(ص) بود. «ربّک » اضافه شدن نام مقدس «ربّ» به ضمیرى که خطاب به پیامبر(ص) است، مى تواند به نقش عنایت خداوند به پیامبر(ص) در تأخیر عذاب و مهلت به کافران اشاره داشته باشد; چنان که در سوره اى دیگر فرموده است: «و ما کان اللّه لیعذّبهم و أنت فیهم». ۸ - مصالح بشر و تدبیر امور امت ها از سوى خداوند، دلیل نابود نکردن فورى مخالفان در دنیا است. « کلمة سبقت من ربّک » کلمه «ربّ» گویاى مطلب یاد شده است. ۹ - سنت استمرار زندگى بشر بر روى زمین تا مدتى مشخص، ناسازگار با نابود کردن فورى همه حق ستیزان «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا و أجل مسمًّى » «أجل» به معناى تمام مدت و یا پایان آن است (لسان العرب) و «أجل مسمّى» عطف بر «کلمة» است; یعنى، لولا کلمة و أجل مسمّى.... دراین که مراد از «کلمة» و «أجل» دو چیز مستقل است، یا دو تعبیر از یک حقیقت اند، صاحب نظران گفته هایى مطرح کرده اند: یکى از احتمالات این است که مراد از «کلمة»، سخن خداوند هنگام هبوط آدم است که فرمود: «لکم فى الأرض مستقر و متاع إلى حین» (بقره/ ۳۶). مراد از «أجل» در این احتمال، پایان عمر دنیا است برداشت یاد شده بر اساس این احتمال است. ۱۰ - خداوند، زندگانى دنیا را عرصه مؤاخذه فورى همه کافران قرار نداده است. «و لولا ... أجل مسمًّى » سنت خداوند - که «لولا کلمة...» بر آن دلالت دارد - این نیست که خداوند هیچ مخالفى را هلاک نکند; بلکه سنّت او این است که تمامى آنان را نابود نسازد; زیرا اگر بنا بود هر کافرى نابود گردد، نسل بشر در خطر انقراض قرار مى گرفت و تا «أجل مسمّى» ادامه نمى یافت. ۱۱ - امت ها، داراى اجل و سرآمدى معین و مشخص براى انقراض خویش «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا و أجل مسمًّى»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
  • امّتها دارای اجل مسمّی (تعیین شده) و تغییرناپذیر+۸ آیه
  • پایان و سرامد عمر امّتها، خارج از اختیار انان+۶ آیه
  • امّتها دارای اجل مسمّی و غیر قابل تغییر+۸ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۵ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۳ آیه
  • تغییرناپذیری سنّت الهی، برخاسته از ربوبیّت او+۱ آیه
  • بیان فلسفه مهلت دادن خدا به کافران، موجب تسلاّی خاطر و صبر پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر فشارهای تبلیغاتی کافران+۳ آیه
  • اعراض از ذکر خدا، گناهی نا بخشودنی، در صورت عدم توبه+۱ آیه
  • مهلت دادن خداوند به اعراض کنندگان از ذکر و یاد الهی، تا زمان معیّن+۱ آیه
  • اگاهی از سنّتهای الهی و فلسفه ان، زمینه ساز صبر در سختیها+۱ آیه
  • توجّه به سنّت خدا درباره کیفر متمرّدان زمینه ساز صبر در برابر دشمنان+۲ آیه
  • جوامع انسانی، مقهور سنن قاطع و خلل ناپذیر الهی+۶ آیه
  • تاخیر عذاب از مستحقّان کیفر و مهلت دادن به انان، سنّتی الهی+۶ آیه
  • اگاهی از قوانین و سنّتهای الهی زمینه ساز صبر و تحمّل در سختیها و شداید+۲ آیه
  • ثبت سرنوشت تمامی افراد در لوح تقدیر، مانع از نزول زود هنگام عذاب بر انان+۲ آیه
  • ذکر و تسبیح خداوند در اوقات مختلف، از زمینه های دستیابی به مقام رضا به قضای الهی+۱ آیه
  • دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، با بیان قضای حتمی خود، درباره هلاکت امّتهای کافر پیشین+۳ آیه
  • توصیه خداوند به صبر پیامبر(صلی الله علیه واله) بر قضا و اراده او+۲ آیه
  • مدّت حیات و زندگی انسانها، مطابق قضای الهی+۵ آیه
  • مرگ انسان براساس قضای الهی+۵ آیه
  • هلاکت اقوام کفرپیشه، از موارد قضای الهی+۵ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
  • طرح تاخیر عذاب و نازل نشدن ان بر کافران، موجب حزن و اندوه رسول خدا صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • بیان فلسفه مهلت دادن خدا به کافران، موجب تسلّای خاطر و صبر پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر فشارهای تبلیغاتی کافران+۳ آیه
واژه‌ها