سوره طه، آیه ۱۲۹ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۱
وَ لَوْ لاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكَانَ لِزَاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى
و اگر سنّت و تقدیر پروردگارت و ملاحظه زمان مقرّر نبود، عذاب الهی بزودی دامان آنان را میگرفت!
معنی کلمات و عبارات
«کَلِمَةٌ سَبَقَتْ»: سخنی که زده شده، و وعدهای که داده شده است (نگا: انفال / ، قمر / ). «لِزَاماً»: لازم و واجب. حتمی و قطعی. مصدر باب مفاعله است و در معنی وصفی برای مبالغه به کار رفته است. «أَجَلٌ مُّسَمّیً»: مدّت مقدّر عمرشان، یا روز قیامت (نگا: انعام / . عطف است بر واژه (کَلِمَةٌ).
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، در تدبیر امور جوامع و امت ها، سنت ها و قوانین محکم و ثابتى قرار داده است. «و لولا کلمة سبقت من ربّک »
مقصود از «کلمة» در این آیه - به مناسبت بحث در باره جوامع و مهلت به آنها - سنت هاى الهى و قوانین حاکم بر تاریخ و جوامع است.
۲ - سرنوشت امت هاى کفرپیشه و هلاکت و بقاى آنان، داراى سنت ها و قوانین معین و زمان هاى مشخص «کم أهلکنا قبلهم ... و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا »
به قرینه آیه قبل - که در باره هلاکت جوامع کفرپیشه است - مفاد «لولا کلمة...» این است که خداوند، زمان عذاب کافران و نیز دیگر معیارهاى آن را مشخص ساخته و آنها را از پیش تعیین کرده است.
۳ - حاکمیت سنت هاى الهى بر کفرپیشگان، مانع از نابودى سریع آنان با عذاب الهى است. «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا »
۴ - کفرورزان به آیات و هدایت هاى الهى، سزاوار کیفر و عذاب در دنیا هستند. «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا »
کلمه «لزاماً» مصدر باب مفاعله است و خبر قرار گرفتن مصدر، حاکى از مبالغه است. بنابراین مفاد جمله «لکان لزاماً» چنین مى شود: [اگر سنت مهلت نبود ]عذاب، ملازم مخالفان بود و [حتى اندک زمانى] از آنان فاصله نمى گرفت.
۵ - خداوند، هرگز از سنت هاى خویش تخلف نمى کند. «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا »
۶ - انکار آیات الهى و روى گردانى از یاد خدا، گناهى نابخشودنى است. «و من أعرض عن ذکرى ... و لم یؤمن بَایت ربّه ... لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا»
۷ - مهلت خداوند به کافران و گمراهان عصر بعثت، مرتبط با عنایت ویژه او نسبت به پیامبر(ص) بود. «ربّک »
اضافه شدن نام مقدس «ربّ» به ضمیرى که خطاب به پیامبر(ص) است، مى تواند به نقش عنایت خداوند به پیامبر(ص) در تأخیر عذاب و مهلت به کافران اشاره داشته باشد; چنان که در سوره اى دیگر فرموده است: «و ما کان اللّه لیعذّبهم و أنت فیهم».
۸ - مصالح بشر و تدبیر امور امت ها از سوى خداوند، دلیل نابود نکردن فورى مخالفان در دنیا است. « کلمة سبقت من ربّک »
کلمه «ربّ» گویاى مطلب یاد شده است.
۹ - سنت استمرار زندگى بشر بر روى زمین تا مدتى مشخص، ناسازگار با نابود کردن فورى همه حق ستیزان «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا و أجل مسمًّى »
«أجل» به معناى تمام مدت و یا پایان آن است (لسان العرب) و «أجل مسمّى» عطف بر «کلمة» است; یعنى، لولا کلمة و أجل مسمّى.... دراین که مراد از «کلمة» و «أجل» دو چیز مستقل است، یا دو تعبیر از یک حقیقت اند، صاحب نظران گفته هایى مطرح کرده اند: یکى از احتمالات این است که مراد از «کلمة»، سخن خداوند هنگام هبوط آدم است که فرمود: «لکم فى الأرض مستقر و متاع إلى حین» (بقره/ ۳۶). مراد از «أجل» در این احتمال، پایان عمر دنیا است برداشت یاد شده بر اساس این احتمال است.
۱۰ - خداوند، زندگانى دنیا را عرصه مؤاخذه فورى همه کافران قرار نداده است. «و لولا ... أجل مسمًّى »
سنت خداوند - که «لولا کلمة...» بر آن دلالت دارد - این نیست که خداوند هیچ مخالفى را هلاک نکند; بلکه سنّت او این است که تمامى آنان را نابود نسازد; زیرا اگر بنا بود هر کافرى نابود گردد، نسل بشر در خطر انقراض قرار مى گرفت و تا «أجل مسمّى» ادامه نمى یافت.
۱۱ - امت ها، داراى اجل و سرآمدى معین و مشخص براى انقراض خویش «و لولا کلمة سبقت من ربّک لکان لزامًا و أجل مسمًّى»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱۵–۱۳۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۲۷–۱۳۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۲۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۲۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۲۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۲۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۲۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۲۷–۱۳۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۲۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار حاکمیت سنتهای خداتأخیر در مواخذه کافرانعذاب دنیوی مکذبان آیات خداعوامل تأخیر در عذاب کافرانفلسفه تأخیر هلاکت کافرانقانونمندی سرنوشت امتهامهلت به کافران صدراسلاممهلت به گمراهان صدراسلامموانع هلاکت حق ستیزانگناه غفلت از خداتقدیر انقراض امتهااستمرار حیاتمشمولان عنایتهای خداگناه تکذیب آیات خداسنتهای حاکم بر جامعهاجل امتهامهلتهای خداحتمیت سنتهای خدامصالح انساناجل مسمیمهلت به کافرانگناه نابخشودنیتدبیر خدافضایل محمداهل عذابسنتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- امّتها دارای اجل مسمّی (تعیین شده) و تغییرناپذیر+۸ آیه
- پایان و سرامد عمر امّتها، خارج از اختیار انان+۶ آیه
- امّتها دارای اجل مسمّی و غیر قابل تغییر+۸ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۵ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۳ آیه
- تغییرناپذیری سنّت الهی، برخاسته از ربوبیّت او+۱ آیه
- بیان فلسفه مهلت دادن خدا به کافران، موجب تسلاّی خاطر و صبر پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر فشارهای تبلیغاتی کافران+۳ آیه
- اعراض از ذکر خدا، گناهی نا بخشودنی، در صورت عدم توبه+۱ آیه
- مهلت دادن خداوند به اعراض کنندگان از ذکر و یاد الهی، تا زمان معیّن+۱ آیه
- اگاهی از سنّتهای الهی و فلسفه ان، زمینه ساز صبر در سختیها+۱ آیه
- توجّه به سنّت خدا درباره کیفر متمرّدان زمینه ساز صبر در برابر دشمنان+۲ آیه
- جوامع انسانی، مقهور سنن قاطع و خلل ناپذیر الهی+۶ آیه
- تاخیر عذاب از مستحقّان کیفر و مهلت دادن به انان، سنّتی الهی+۶ آیه
- اگاهی از قوانین و سنّتهای الهی زمینه ساز صبر و تحمّل در سختیها و شداید+۲ آیه
- ثبت سرنوشت تمامی افراد در لوح تقدیر، مانع از نزول زود هنگام عذاب بر انان+۲ آیه
- ذکر و تسبیح خداوند در اوقات مختلف، از زمینه های دستیابی به مقام رضا به قضای الهی+۱ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، با بیان قضای حتمی خود، درباره هلاکت امّتهای کافر پیشین+۳ آیه
- توصیه خداوند به صبر پیامبر(صلی الله علیه واله) بر قضا و اراده او+۲ آیه
- مدّت حیات و زندگی انسانها، مطابق قضای الهی+۵ آیه
- مرگ انسان براساس قضای الهی+۵ آیه
- هلاکت اقوام کفرپیشه، از موارد قضای الهی+۵ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- طرح تاخیر عذاب و نازل نشدن ان بر کافران، موجب حزن و اندوه رسول خدا صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- بیان فلسفه مهلت دادن خدا به کافران، موجب تسلّای خاطر و صبر پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر فشارهای تبلیغاتی کافران+۳ آیه