سوره یونس، آیه ۴۹ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۱۴
قُل لَّا أَمْلِكُ لِنَفْسِي ضَرًّا وَلَا نَفْعًا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَلَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ
بگو: «من (حتّی) برای خودم زیان و سودی را مالک نیستم، (تا چه رسد برای شما!) مگر آنچه خدا بخواهد. (این مقدار میدانم که) برای هر قوم و ملّتی، سرآمدی است؛ هنگامی که اجل آنها فرا رسد، (و فرمان مجازات یا مرگشان صادر شود،) نه ساعتی تأخیر میکنند، و نه پیشی میگیرند!
معنی کلمات و عبارات
«أَجَلٌ»: واژه نخست به معنی زمان و دوره زندگی است، واژه دوم به معنی پایان زمان زندگی و سررسید دوره حیات است. «لا یَسْتَأْخِرُونَ ...»: (نگا: اعراف / ).
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - هیچ کس حتى پیامبر اکرم (ص)، جدا از مشیّت خداوند، توانایى جلب منفعت و دفع ضرر از خویشتن را ندارد. «قل لاأملک لنفسى ضرّاً و لانفعاً إلا ما شاء اللّه»
۲ - پیامبر اکرم (ص)، تنها پیام رسان خداوند است و بیرون از خواست و اراده او به تحقق بخشیدن وعده یا وعیدى، توانایى ندارد. «و یقولون متى هذا الوعد ... قل لاأملک لنفسى ضرّاً و لانفعاً إلا ما شاء اللّه»
۳ - تمام حرکات و تواناییهاى انسان، در قلمرو مشیّت خداوند و تحت اراده اوست. «قل لاأملک لنفسى ضرّاً و لانفعاً إلا ما شاء اللّه»
۴ - پیامبر اکرم (ص)، بى مشیّت خداوند توانایى تعیین زمان و تحقق بخشیدن عذاب استیصال را ندارد. «و یقولون متى هذا الوعد ... قل لاأملک لنفسى ضرّاً و لانفعاً إلا ما شاء اللّه»
۵ - تعیین زمان کیفر تکذیب کنندگان، تنها در اختیار خداوند است. «و یقولون متى هذا الوعد ... قل لاأملک ... إلا ما شاء اللّه»
۶ - خداوند، براى حیات و انقراض هر جامعه و امتى ظرف زمانى مشخصى، از پیش مقدر فرموده است. «لکل أمة أجل»
۷ - هر جامعه اى، جدا از افرادش، داراى حقیقتى مستقل و از مرگ و زندگى ویژه برخوردار است. «لکل أمة أجل»
۸ - هیچ امتى نه پیشتر از اجل قطعى و مدت مقدر خود منقرض مى شود و نه بیشتر از آن پایدار مى ماند. «لکل أمة أجل إذا جاء أجلهم فلایستئخرون ساعة و لایستقدمون»
۹ - عذاب استیصال بر جامعه اى که مستحق آن است، زمانى واقع مى شود که اجل و مدت مقدر آن جامعه، به پایان رسیده باشد. «و یقولون متى هذا الوعد ... إذا جاء أجلهم فلایستئخرون ساعة و لایستقدمون»
۱۰ - هیچ امت و جامعه اى توانایى پیش یا پس انداختن اجل محتوم خود را ندارد. «لکل أمة أجل إذا جاء أجلهم فلایستئخرون ساعة و لایستقدمون»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۷–۵۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۶–۵۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۶–۷۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۸–۵۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۹
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اجل حتمی امتهاتقدیر حیات امتهازمان عذاب استیصالفرد و جامعهمحدوده اراده خداکیفر مکذبان محمداصالت جامعهتقدیر انقراض امتهاعجز امتهاحیات امتهامحدوده مشیت خدامرگ امتهاانقراض امتهاحتمیت مقدرات خدامحدوده قدرت محمداهمیت مشیت خداعجز انسان هامحدوده مسؤولیت محمدمقدرات خدامشیت خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
- امّتها دارای اجل مسمّی (تعیین شده) و تغییرناپذیر+۸ آیه
- پایان و سرامد عمر امّتها، خارج از اختیار انان+۶ آیه
- عدم تقدیم و تاخیر اجل امّتها، سنّت حاکم بر انان+۵ آیه
- امّتها دارای اجل مسمّی و غیر قابل تغییر+۸ آیه
- امّتها، دارای اجلی تعیین شده+۵ آیه
- تعیین اجل برای امّتها سنّتی الهی+۵ آیه
- امّتها، ناتوان از تقدیم و تاخیر انداختن اجل تعیین شده خود+۳ آیه
- حاکمیّت قوانین و سنّتهای ثابت الهی بر جوامع بشری، در طول تاریخ+۴ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۴ آیه
- عدم تقدیم و تاخیر اجل امّتها، سنّت حاکم خداوند+۴ آیه
- جوامع انسانی، مقهور سنن قاطع و خلل ناپذیر الهی+۶ آیه
- سؤال انکار امیز مشرکان از پیامبر(صلی الله علیه واله) در مورد وعده برپایی قیامت+۶ آیه
- سؤال انکارامیز مشرکان از پیامبر(صلی الله علیه واله) در مورد زمان برپایی قیامت+۶ آیه
- بهره گیری قران از حسّ ضررگریزی انسان، برای تبلیغ توحید عبادی+۱ آیه
- دفع ضرر از خویش، تنها با مشیت الهی+۱ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور اقرار بر عدم دفع ضرر، از خویش+۱ آیه
- رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۳ آیه
- عدم توان پیامبر(صلی الله علیه واله) نسبت به دفع ضرر از خویش، در صورت اراده خداوند+۳ آیه
- تنها خداوند، قادر بر رساندن هرگونه نفع و ضرر به ادمی+۳ آیه
- خداوند، نجات دهنده انسانها از مضرّات+۳ آیه
- تکذیب کنندگان پیامبر، مردمی ظالم و ستم پیشه
- تکذیب معاد، عملی ظالمانه و تکذیبگران معاد، مردمی ستم پیشه+۱ آیه
- عجز امّتها، از تغییر اجل خود+۳ آیه
- عدم امکان تغییر قدر و مقدّرات امتها، از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- انقراض و نابودی امّتها، از تقدیرات الهی+۲ آیه
- ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و اله از دفع هرگونه زیان و ضرر از خویش، مگر در سایه مشیّت الهی+۱ آیه
- قادر نبودن محمّد صلی الله علیه و اله در تعیین زمان تحقّق عذاب استیصال، مگر با مشیّت خداوند+۱ آیه
- قادر نبودن پیامبر صلی الله علیه و اله در تحقّق بخشیدن وعده یا وعیدی، مگر با خواست و اراده خداوند+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور اعلام وابسته بودن قدرتش به مشیّت خدا+۱ آیه
- مرگ هر انسان، دارای زمان معیّن و معلوم در نزد خداوند+۱۰ آیه
- به تاخیر نیفتادن مرگ (اجل مسمی)، پس از پایان گرفتن مدت زمان زندگی+۴ آیه
- عدم تعجیل خداوند در مرگ امتها، قبل از پایان زندگی مقدر انان+۳ آیه
- مرگ هر انسانی، مقدر شده نزد خداوند و دارای زمان معین+۵ آیه
- مرگ هر انسان، دارای زمان معیّن و معلوم در نزد خداوند+۱۰ آیه
- امتها، دارای مرگ و اجلی معین+۶ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور اعلام وابسته بودن توانش به مشیّت الهی+۱ آیه
- انسانها، حتّی پیامبر صلی الله علیه و اله تنها در سایه مشیّت خدا، قادر بر جلب منفعت، و یا دفع ضرر از خود+۱ آیه
- ضرر و زیان انسانها، در قلمرو مشیت خداوند+۱ آیه
- انسانها، حتّی پیامبر صلی الله علیه و اله تنها در سایه مشیّت خدا، قادر بر جلب منفعت و یا دفع ضرر از خود+۱ آیه