آیه ۳ سوره فاطر

سوره فاطر، آیه ۳ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۴

يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

ای مردم! به یاد آورید نعمت خدا را بر شما؛ آیا آفریننده‌ای جز خدا هست که شما را از آسمان و زمین روزی دهد؟! هیچ معبودی جز او نیست؛ با این حال چگونه به سوی باطل منحرف می‌شوید؟!

معنی کلمات و عبارات
«یَرْزُقُکُم مِّنَ السَّمَآءِ وَ الأرْضِ»: این جمله، اگر صفت (خالق) باشد، معنی آن در بالا گذشت. و اگر حال (الله) باشد، معنی چنین است: آیا آفریننده‌ای جز خدا، که شما را از آسمان و زمین روزی می‌رساند، وجود دارد؟. «فَأَنّی تُؤْفَکُونَ»: (نگا: انعام / ، یونس / ).
نزول

سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۲۰ رویداد)
نکات آیه
۱ - توصیه خداوند به همه مردم، مبنى بر یادآوردن نعمت هایش «یأیّها الناس اذکروا نعمت اللّه علیکم» ۲ - لزوم به یادآوردن نعمت هاى اعطایى خداوند به انسان ها «یأیّها الناس اذکروا نعمت اللّه علیکم» ۳ - همه انسان ها (کافران و مؤمنان)، از نعمت ها و روزى هاى خداوند برخورداراند. «یأیّها الناس اذکروا نعمت اللّه علیکم» برداشت یاد شده، به خاطر آمدن واژه «ناس» (مردم) و نزول آیه شریفه در مکه و در آغاز بعثت - که بیشتر مردم کافر و مشرک بودند - به دست مى آید. ۴ - تنها خداوند، خالق جهان و روزى دهنده انسان ها است. «هل من خلق غیر اللّه یرزقکم من السماء و الأرض» ۵ - خالقیت و رازقیت، دو صفت جداناپذیر خداوند «هل من خلق غیر اللّه یرزقکم من السماء و الأرض» از این که در آیه شریفه، خالقى که روزى دهنده نباشد، نفى شده است; به دست مى آید که میان دو صفت «خالقیت» و «رازقیت» ارتباط ناگسستنى وجود دارد و ممکن نیست خدایى خالق باشد; ولى رازق نباشد. ۶ - به یادآوردن نعمت هاى خداوند، موجب درک یگانگى خالقیت و رازقیت و اعتراف به آن است. «اذکروا نعمت اللّه علیکم هل من خلق غیر اللّه یرزقکم» برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که آیه شریفه، پیش از طرح مسأله خالقیت و رازقیت انحصارى خداوند، به یاد آوردن نعمت هاى الهى را توصیه کرده است. ۷ - آسمان و زمین، از منابع ارتزاق انسان ها و تأثیر گذارد در حیات آنان «یرزقکم من السماء و الأرض» ۸ - در جهان هستى معبودى جز اللّه، حقیقتاً وجود ندارد. «لا إله إلاّ هو» ۹ - خالقیت، رازقیت و الوهیت، از اوصاف و ویژگى هاى خداوند «هل من خلق غیر اللّه یرزقکم من السماء و الأرض لا إله إلاّ هو» ۱۰ - توانایى خداوند بر آفرینش هرچیزى و انجام هر کارى و انحصار خالقیت و رازقیت به او، نشانه یکتایى خدا و انحصار الوهیت به او است. «یزید فى الخلق ما یشاء إنّ اللّه على کلّ شىء قدیر... لا إله إلاّ هو» جمله «لا إله إلاّ هو» به منزله نتیجه براى مطالبى است که در این آیه و آیه قبل آمده است. گفتنى است که محور آن، مسأله خالقیت و قدرت مطلق خداوند مى باشد. ۱۱ - روى گردانى از عبادت خداوند و گرویدن به شرک و بت پرستى، در عین مشاهده نشانه هاى قدرت و یگانگى خداوند، عملى شگفت آور و بدون توجیه است. «یزید فى الخلق ما یشاء ... هل من خلق غیر اللّه... لا إله إلاّ هو ... فأنّى تؤفکون» «أنّى» اسم استفهام و به معناى کجاو چگونه است و در این آیه براى تعجب مى باشد. «إفک» (مصدر «تؤفکون») به معناى «صرف» (برگرداندن) است; یعنى، «فأنّى تصرفون». گفتنى است که به قرینه مقام معناى این جمله چنین مى شود: پس به کدامین سو برده مى شوید و چگونه از حق و توحید ربوبى برگردانده مى شوید؟
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۴)
  • تامین روزی انسان از فواید اسمان+۶ آیه
  • تامین روزی انسانها از سوی خدا، ایه الهی+۸ آیه
  • خداوند، اله حقیقی و یگانه+۳ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱۰ آیه
  • گرایش به توحید، امری فطری و معقول و شرک، پنداری دور از حقیقت و باعث شگفتی+۱۰ آیه
  • روی برتافتن از توحید و گرایش به شرک و بتپرستی، درپیدارنده نکوهش الهی+۶ آیه
  • ناتوانی غیر خدا، از هرگونه خلق و ایجاد+۲ آیه
  • خدای یگانه، خالق انسانها+۳ آیه
  • تامین روزی از سوی خدا، دلیل توحید خالقیّت
  • افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۵ آیه
  • انحصار رزق انسانها به خدای یکتا+۹ آیه
  • انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۵ آیه
  • تدبیر انسانها با اماده ساختن علل و اسباب ان از ناحیه خدا، دلیل انحصار الوهیّت به خدا+۱ آیه
  • افرینش پدیدههای جهان، نشانگر الوهیّت خدای یگانه+۳ آیه
  • یاداوری نعمتهای الهی، راهی برای درک انحصار الوهیّت به خداوند
  • سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۸ آیه
  • یاداوری نعمتهای الهی، مطلوب و پسندیده
  • خلقت همه اشیا و موجودات، به فرمان خداوند+۲ آیه
  • خداوند، خالق هر چیزی+۲ آیه
  • تنها خداوند، شایسته کار خلقت
  • خالقیّت خدا، باعث تامین رزق انسانها+۱ آیه
  • الوهیّت خداوند، مقتضای تامین رزق انسان+۸ آیه
  • انحصار رزق انسانها به خدای یکتا+۱۰ آیه
  • انحصار رازقیّت به خدا، نشانه یکتایی او و انحصار الوهیّت به او
  • خداوند، تامین کننده روزی مشرکان+۴ آیه
  • اسمان، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسانها+۹ آیه
  • زمین، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسان+۸ آیه
  • خداوند، تامین کننده رزق انسانها از اسمان+۷ آیه
  • خداوند، تامین کننده رزق انسانها از زمین+۷ آیه
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۴ آیه
  • خالقیّت خداوند، منشا روزی رسانی به انسانها+۱ آیه
  • نقش الوهیّت خداوند، در روزی رسانی به بندگان+۸ آیه
  • فروفرستادن رزق از اسمان، نشان معبود حقیقی+۴ آیه
  • تامین روزی انسان، از فواید زمین+۸ آیه
  • اعراض مشرکان از توحید، مورد پرسش توبیخی خداوند+۷ آیه
  • اعراض مشرکان از توحید، مورد پرسش توبیخی خداوند+۷ آیه
  • سؤال تقریری خدا از مشرکان درباره منشا روزی رسانی به انان+۴ آیه
  • ناتوانی معبودهای دروغین از روزی رسانی، معیار شناخت معبود حقیقی و دلیل بطلان شرک+۵ آیه
  • شرک، پنداری دور از حقیقت و مایه شگفتی+۸ آیه
  • وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۵ آیه
  • ذکر و یاد نعمتهای خدا، نوعی شکرگزاری به درگاه الهی
  • میسّر بودن شناخت رازقیّت خدا، برای انسانها+۴ آیه
  • پرستش غیر خدا، موجب تعجّب و شگفتی انسان
  • بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید+۶ آیه
  • توجّه به قدرت مطلق خداوند بر خلقت موجودات، مقتضی اجتناب از شرک و افترا به خدا
  • اعراض مشرکان از توحید، مورد پرسش توبیخی خدا+۷ آیه
  • توجّه به نعمتهای متنوّع و گسترده الهی، زمینهساز شناخت پروردگار هستی
  • برخورداری انسانها از نعمتهای خداوند، لازم به یاداوری از سوی انان
  • فراگیری نعمتهای الهی، نسبت به نیازهای نوع انسانی+۱ آیه
  • تامین رزق و روزی مردم، نعمتی الهی بر ایشان+۳ آیه
  • لزوم یاداوری نعمتهای الهی
  • توجّه به نعمتهای الهی، موجب پایداری انسان بر توحید و پرهیز از گرایش به شرک و بتپرستی
  • یاداوری نعمتهای خدا، مایه به یاد خدا بودن و او را منشا نعمت دانستن
  • یاداوری نعمتهای الهی، موجب راهیابی به توحید خالقیّت و رازقیّت خداوند
واژه‌ها