آیه ۸ سوره فاطر

سوره فاطر، آیه ۸ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۵

أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَ اللَّهَ يُضِلُ مَنْ يَشَاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلاَ تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

آیا کسی که عمل بدش برای او آراسته شده و آن را خوب و زیبا می‌بیند (همانند کسی است که واقع را آنچنان که هست می‌یابد)؟! خداوند هر کس را بخواهد گمراه می سازد و هر کس را بخواهد هدایت می‌کند؛ پس جانت به خاطر شدّت تأسف بر آنان از دست نرود؛ خداوند به آنچه انجام می‌دهند داناست!

معنی کلمات و عبارات
«أَفَمَن زُیِّنَ ...»: مقابل این گروه، مقدّر است، برای آن (نگا: اعراف / ، کهف / و . «فَلا تَذْهَبْ نَفْسُکَ ...»: (نگا: کهف / شعراء / . «حَسَرَاتٍ»: جمع حَسْرَة، غمها و اندوهها. مفعول له است.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - برخى از انسان ها، رفتار زشت خود را زیبا مى بینند. «أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» ۲ - شیطان، زیبا جلوه دهنده رفتار زشت مردم در نگاه آنان است. «و لایغرنّکم باللّه الغرور . إنّ الشیطن لکم عدوّ... أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» فعل «زُیّن» مجهول و فاعل آن ذکر نشده است ولى به قرینه آیات پیشین، به دست مى آید که فاعل و تزیین کننده، شیطان مى باشد. ۳ - تزیین اعمال زشت و ناروا، از راه هاى اغواگرى شیطان و نمودى از دشمنى او نسبت به انسان «و لایغرنّکم باللّه الغرور . إنّ الشیطن لکم عدوّ... أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» ۴ - خوب و زیبا جلوه دادن بدى ها و رفتار زشت در نظر مردم، کارى شیطانى و دشمنى با آنان است. «و لایغرنّکم باللّه الغرور . إنّ الشیطن لکم عدوّ ... أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» ۵ - گرایش و تمایل انسان به زیبایى و گریز وى از زشتى «أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» از این که شیطان براى گمراه کردن مردم، از راه زیبا جلوه دادن اعمال زشت آنان وارد مى شود، مى توان مطلب یاد شده را استنباط کرد. ۶ - خوب و زیبا دیدن، از عوامل برانگیزنده انسان به اقدام به هر کارى «أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» ۷ - امکان خطاکردن انسان، در ارزیابى رفتار خود و خوب و بد آن «أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» ۸ - انسان واقع بین، خودشناس و بصیر، با انسان فاقد بصیرت و واقع نگرى، از نظر سرنوشت و ارزشیابى برابر نیست. «أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» «همزه» در «أفمن زیّن له...» استفهام انکارى و «من»، مبتدا است و خبر آن - به قرینه مقام «فإنّ اللّه یضلّ من یشاء» - جمله اى مقدر مانند «کمن لیس کذلک» یا «کمن هداه» مى باشد; یعنى، آیا کسى که اعمالش براى وى زینت داده شود، مانند کسى است که چنین نیست و راه هدایت را پیموده است؟ ۹ - مؤمنان، مردمى واقع بین، خودشناس و بصیر و کافران، مردمى خود ناشناس و فاقد بصیرت «الذین کفروا لهم عذاب شدید و الذین ءامنوا... أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا» برداشت یاد شده براساس این احتمال است که آیه شریفه تصویر کننده چهره مؤمنان و کافران باشد که در آیه قبل از آنان سخن گفته شد. ۱۰ - هدایت و گمراهى انسان، به دست خدا و منوط به مشیت او است. «فإنّ اللّه یضلّ من یشاء و یهدى من یشاء» گمراهى و هدایت در این آیه، ابتدایى نیست; بلکه از باب کیفر و پاداش است; یعنى، چون کافران با اختیار خود و از سر لجاجت، راه گمراهى را برگزیدند; خداوند هم با ازدیاد گمراهى شان، آنان را کیفر مى دهد (چنان که در مورد مؤمنان عکس آن صادق است) ۱۱ - خودپسندى و زیبا دیدن رفتار زشت خویش، جلوه گمراهى کافران «أفمن زیّن له سوء عمله ... فإنّ اللّه یضلّ من یشاء و یهدى من یشاء» برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که جمله «فإنّ اللّه یضلّ...» در مقام تعلیل براى «أفمن زیّن...» است; یعنى، از آن جایى که آنان رفتار زشت خود را زیبا مى دیدند و به خود پسندى گرفتار آمدند; خداوند هر کسى را که بخواهد - مانند این دسته - گمراه خواهد ساخت. ۱۲ - عجب و خودپسندى، جلوه گمراهى «أفمن زیّن له سوء عمله فرءاه حسنًا فإنّ اللّه یضلّ من یشاء و یهدى من یشاء» ۱۳ - توصیه خداوند به پیامبر(ص)، مبنى بر حسرت و اندوه نداشتن بر گمراهى کافران «فلاتذهب نفسک علیهم حسرت» ۱۴ - حسرت و اندوه شدید و همه جانبه پیامبر(ص)، بر انحراف و گمراهى مردم کافر «فلاتذهب نفسک علیهم حسرت» آمدن «حسرات» به صورت جمع به جاى «حسرت»، بر کثرت و چند جانبه بودن آن دلالت مى کند. ۱۵ - تمامى رفتار و دست ساخته هاى انسان ها، در قلمرو علم خدا است. «إنّ اللّه علیم بما یصنعون» ۱۶ - نظام کیفر و پاداش خداوند، بر اساس علم همه جانبه او به احوال و کردار بندگان است. «الذین کفروا لهم عذاب شدید ... إنّ اللّه علیم بما یصنعون» ۱۷ - توجه و ایمان به آگاهى همه جانبه خداوند بر احوال و رفتار کافران و گمراهان، بازدارنده آدمى از حسرت و اندوه شدید نسبت به آنان «فلاتذهب نفسک علیهم حسرت إنّ اللّه علیم بما یصنعون» جمله «إنّ اللّه علیم...» تعلیل براى جمله «فلاتذهب نفسک علیهم حسرات» است; یعنى، از آن جایى که خداوند بر احوال کافران آگاه است، پس به حال آنان حسرت مخور. این معنا گویاى دو مطلب است: ۱- چون خدا بر احوال کافران آگاه است و آنان تحت نظر او قرار دارند، پس باید آنهارا به خدا واگذاشت و بیش از این بر آنان اندوه نخورد. ۲- این سخن نوعى دلدارى به پیامبر(ص) است. ۱۸ - دلدارى خداوند به پیامبر(ص) در برابر دشمنى ها و کارشکنى هاى کافران گمراه «فلاتذهب نفسک علیهم حسرت إنّ اللّه علیم بما یصنعون»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۲)
  • مقایسه کردن، از روشهای تربیتی قران+۳ آیه
  • جلوهگر شدن اعمال زشت، برای کافران+۵ آیه
  • تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۱ آیه
  • حرص و ولع پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، برای ایمان و هدایت مردم+۴ آیه
  • توجّه به اگاهی همه جانبه خداوند بر احوال و رفتار کافران و گمراهان، بازدارنده ادمی از اندوه شدید نسبت به انان
  • حسرت و تاسّف شدید پیامبر(صلی الله علیه واله)، بر ایمان نیاوردن کافران+۱ آیه
  • توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای حسرت و اندوه نخوردن، بر ایمان نیاوردن کافران+۱ آیه
  • توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، درباره حسرت نخوردن بر گمراهی کافران
  • علم و اگاهی همه جانبه خدا بر احوال و رفتار کافران، دلیل توصیه به پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای حسرت نخوردن از انحراف و گمراهی انان+۱ آیه
  • حسرت شدید پیامبر(صلی الله علیه واله)، به جهت کفر و ایمان نیاوردن کافران+۱ آیه
  • ناپسندی حزن بر کفر کافران+۸ آیه
  • گمراهی برخی انسانها، برخاسته از مشیّت و اراده الهی+۶ آیه
  • دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، در برابر رویگردانی حق ناپذیران+۲ آیه
  • زیبا دیدن وهمی اعمال زشت، بر اثر تزیین ان+۳ آیه
  • یکسان بودن اشخاص خودپسند، بر اثر جلوه اعمال زشت شان با افراد نیک کردار، مورد سؤال انکاری خدا از انسانها
  • یکسان بودن اشخاص خودپسند، بر اثر جلوه اعمال زشت شان با افراد نیک کردار، مورد سؤال انکاری خدا از انسانها
  • تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۶ آیه
  • تزیین اعمال زشت، نمودی از دشمنی شیطان با انسان
  • نظارت بیوقفه و عدم غفلت خداوند از اعمال بندگان، تهدیدی برای گمراهان
  • توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) نسبت به عدم حسرت برای گمراهان
  • توجّه و ایمان به اگاهی همه جانبه خداوند از اعمال و رفتار گمراهان، بازدارنده ادمی از حسرت و اندوه شدید نسبت به انان
  • زیبا دیدن رفتار زشت خود، عامل گمراهی
  • شیطان، از عوامل گمراهی انسانها+۲ آیه
  • عملکرد انسانها، منشا واگذاشتن انان به حال خود و سرگردانی انان+۸ آیه
  • رعایت عدالت، در براورد شخصیّت انسانها و گروهها و احترام به ارزشهای متعالی انان روشی الهی
  • علم خداوند، مبنای مجازاتهای او+۱ آیه
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۱ آیه
  • علیم / اسماوصفات+۲ آیه
  • زیبا جلوه گر شدن کردار زشت، برای انسانها+۱ آیه
  • زیبا پنداشتن اعمال، مایه عجب و خودپسندی
  • گمراهی، از اثار زیبا دیدن رفتار زشت خویش+۱ آیه
  • جلوه گر شدن اعمال زشت، برای کافران+۵ آیه
  • غرور، مایه گمراهی و محرومیّت از هدایت+۲ آیه
  • جلوه داده شدن اعمال بد برای ادمی، مایه غرور و خودپسندی وی
  • غرور و زیبا پنداشتن و رضایت از عملکرد خویش، از ویژگیهای کافران+۴ آیه
  • عقل انسان، قادر بر تشخیص زشتی و قبح برخی امور+۱ آیه
  • توصیه الهی به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) مبنی بر اجتناب از حزن بر کافران+۲ آیه
  • تزیین اعمال زشت، در نظر برخی انسانها+۳ آیه
  • عجب و خودپسندی، از گناهان+۱ آیه
  • حزن پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، به علت کفر کافران+۳ آیه
  • حسرت و تاسف شدید پیامبر صلی الله علیه و اله، بر ایمان نیاوردن کافران+۲ آیه
  • حسرت و اندوه شدید همه جانبه پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله، بر انحراف و گمراهی مردم کافر+۲ آیه
  • توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در باره حسرت نخوردن بر گمراهی کافران+۱ آیه
  • علم همه جانبه خداوند بر احوال کافران، دلیل توصیه او به پیامبر صلی الله علیه و اله، برای حسرت نخوردن از انحراف و گمراهی انان+۱ آیه
  • توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، برای حسرت نخوردن، بر ایمان نیاوردن کافران+۱ آیه
  • تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۳ آیه
  • اندوهگین شدن از کفر و بیدینی مردم، سیره پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • پرهیز از اندوه و تاسف بر کفرپیشگی کافران، توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • ضلالت مردم، در قلمرو اراده و مشیّت خداوند+۶ آیه
  • هدایت شدن مردم، در گرو اراده و مشیّت خداوند+۶ آیه
  • مُضلّ/ اسماوصفات+۷ آیه
  • نفس محمّد صلی الله علیه و اله متحمّل رنج و تاسّفی عمیق از ایمان نیاوردن نابخردانه کافران در برابر قران+۲ آیه
واژه‌ها