سوره فصلت، آیه ۳۷ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۸۰
وَ مِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لاَ تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لاَ لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ
و از نشانههای او، شب و روز و خورشید و ماه است؛ برای خورشید و ماه سجده نکنید، برای خدایی که آفریننده آنهاست سجده کنید اگر میخواهید او را بپرستید!
معنی کلمات و عبارات
«آیَاتِهِ»: نشانههای قدرت و ادلّه عظمت او. «إن کُنتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ»: اگر واقعاً او را میپرستید. اگر میخواهید او را عبادت و پرستش کنید.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - «شب و روز» و «خورشید و ماه»، از آیات و نشانه هاى خداوند است. «و من ءایته الّیل و النهار والشمس والقمر»
۲ - جهان هستى، سرشار از آیات و نشانه هاى خداوند است. «و من ءایته»
کلمه «مِنْ» در «من آیاته» براى تبعیض است. از این که شب و روز و ماه و خورشید با تمام عظمت، بخشى از آیات الهى معرفى شده اند، برداشت بالا استفاده مى شود.
۳ - تقدم خلقت خورشید برماه * «و من ءایته ... الشمس و القمر»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که تقدم ذکر «شمس» بر «قمر» ناظر به مطلب بالا باشد.
۴ - خلقت خورشید شگرف تر و شایان توجه تر از آفرینش ماه * «و من ءایته ... الشمس و القمر»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که تقدم نام خورشید بر قمر، اشاره به اهمیت بیشتر آن در منظومه شمسى و شناخت اجرام آسمانى باشد.
۵ - پرستش خورشید و ماه و دیگر آیات الهى، امرى ناروا و به دور از اندیشه و معرفت «و من ءایته ... لاتسجدوا للشمس و لا للقمر»
با توجه به این که قرآن نخست انسان ها را به مطالعه آیات و معرفت هستى فراخوانده و پس از آن از پرستش خورشید نهى کرده است، این نکته به دست مى آید که قرآن، پرستش خورشید و ماه را نتیجه اندیشه نکردن در هستى یا عدم شناخت صحیح آن مى داند.
۶ - وجود گرایش هاى خورشیدپرستى و ماه پرستى، در میان مردم عصر پیامبر(ص) «لاتسجدوا للشمس و لا للقمر»
مطلب بالا با توجه به این نکته است که نهى در موردى معنا دارد که زمینه ارتکاب منهى عنه وجود داشته باشد.
۷ - سجده براى غیر خدا، ممنوع و مورد نهى صریح خداوند است. «لاتسجدوا للشمس و لا للقمر»
۸ - سجده و کرنش، تنها در برابر آفریدگار هستى روا است. «واسجدوا للّه الذى خلقهنّ»
۹ - خداوند، آفریدگار شب و روز و خورشید و ماه «و من ءایته ... الذى خلقهنّ»
۱۰ - مطالعه آفاقى، روشى کارآمد در جهت گرایش به توحید «و من ءایته الّیل و النهار ... و اسجدوا للّه»
۱۱ - عبادت و پرستش، تنها شایسته آفریدگار جهان است; و نه در شأن مخلوقات او. «و اسجدوا للّه الذى خلقهنّ إن کنتم إیّاه تعبدون»
تقدیم «إیّاه» بر «تعبدون» علاوه بر رعایت فاصله آیات، مى تواند براى حصر نیز باشد.
۱۲ - توحید در خالقیت، زمینه ساز توحید در عبودیت «و اسجدوا للّه الذى خلقهنّ إن کنتم إیّاه تعبدون»
آیه شریفه به این نکته اشاره دارد که در پرتو تصحیح مبانى اندیشه اى، مى توان بر گرایش هاى وجودى تأثیر گذاشت.
۱۳ - مخلوق بودن، ناسازگار با مقام والاى معبود بودن و مورد پرستش قرار گرفتن «لاتسجدوا للشمس و لا للقمر و اسجدوا للّه الذى خلقهنّ إن کنتم إیّاه تعبدون»
۱۴ - سجده، اصلى ترین نماد و نمود عبودیت «لاتسجدوا ... واسجدوا ... إن کنتم إیّاه تعبدون»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۳۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۵۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت خلقت خورشیداهمیت خلقت ماه(گردون)بی منطقی خورشیدپرستیبی منطقی ماه پرستیتاریخ خلقت خورشیدتاریخ خلقت ماه(گردون)خالق خورشیدخالق ماه(گردون)خورشیدپرستی در صدراسلامروش ایمان به توحیدعقیده مردم صدراسلامفراوانی آیات آفاقیماه(گردون) از آیات خداماه پرستی در صدراسلاممعبودیت خالقمعبودیت مخلوقناپسندی خورشیدپرستیناپسندی ماه پرستیروز از آیات خداخورشید از آیات خداشب از آیات خدامطالعه آیات آفاقیسجده بر غیرخداخالق روزخالق شبآثار سجدهاحکام سجدهزمینه توحید عبادیسجده بر خدانشانه های عبودیتملاک معبودیتخالق آفرینشتوحید در خالقیتتوحید عبادینواهی خداآیات آفاقیخالقیت خداجهان بینی توحیدیاختصاصات خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
- خورشید، پدیدهای به وجود امده با قدرت خدا+۱ آیه
- خدا، پدید اورنده روز و روشنایی ان+۹ آیه
- شب، از ایات الهی+۴ آیه
- ماه، پدیده به وجود امده به قدرت خدا
- ضرورت سجده و عبادت خالصانه برای خداوند+۱ آیه
- لزوم اخلاص در عبادت برای خدا
- سرپیچی از سجده و عبادت برای افریدگار جهان، نشانه بارز استکبار+۱ آیه
- استکبار مشرکان در برابر خدا+۱ آیه
- تقرّب به خدا، زمینه عبادت و پرستش او+۴ آیه
- توحید عبادی، از فرمانهای مؤکّد خداوند+۲ آیه
- سجده و خضوع در برابر خدا، از اثار توحید عبادی
- خلقت و تدبیر جهان از سوی خدای یگانه، از دلایل توحید عبادی+۵ آیه
- اخلاص در سجده، امری واجب+۱ آیه
- حرمت سجده برای غیر خدا+۱ آیه
- مطلوبیت سجده، برای خداوند+۳ آیه
- خلقت ماه، از ایات الهی+۴ آیه
- افرینش خورشید، به فرمان خداوند+۲ آیه
- خورشید، از ایات الهی
- مخلوق بودن خورشید، دلیل بطلان خورشیدپرستی و عدم شایستگی ان برای پرستش
- پرستش خورشید، امری رایج در میان مشرکان عصر جاهلیّت
- استمرار خورشیدپرستی با توجّه به نهی خداوند از ان، برخاسته از استکبار+۱ آیه
- خورشیدپرستی ناسازگار با عبادت خداوند و مورد نهی او
- خداوند، افریدگار و خالق روز+۷ آیه
- روز، ایه ای از ایات الهی+۳ آیه
- مطلوبیّت سجده برای خداوند+۳ آیه
- وجوب سجده در وقت خواندن یا شنیدن برخی از ایات قران+۳ آیه
- حرمت سجده برای غیر خدا+۱ آیه
- ضرورت سجده خالصانه، برای خدا+۲ آیه
- سجده، نمود بارز کرنش و بندگی در پیشگاه خدا+۱ آیه
- توجّه به خالقیّت خدا، مایه سجده و خضوع در برابر او
- سجده برای خدا، نشانه بندگی و عبادت خالصانه+۱ آیه
- رواج سجده برای خورشید، در میان عدّه ای از مردم عصر بعثت
- سجده در برابر خورشید، راه و رسم ملکه سبا و قومش+۲ آیه
- نهی خداوند از سجده و عبادت غیر ذات احدیّت+۱ آیه
- نهی خداوند، از سجده برای ماه
- رواج سجده برای ماه، در عصر بعثت
- خداوند، خالق و پدیداورنده شب+۶ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایه های خدا و شایسته تفکّر+۳ آیه
- خورشیدپرستی، از مصادیق شرک+۲ آیه
- ماه پرستی، از موارد شرک+۱ آیه
- شریک گرفتن برای خدا، مورد نهی او+۱ آیه
- اخلاص در تسبیح و عبادت، امری شایسته و ارزشمند+۱ آیه
- خداوند، فراخوان انسانها به عبادت خالصانه اش+۲ آیه
- بی تاثیری استکبار مردمان از عبادت خدا، در ساحت کبریایی او+۱ آیه
- خداوند، فراخوان انسانها به عبادت+۲ آیه
- تقرّب در پیشگاه خدا، مقتضی پرستش و عبادت او+۴ آیه
- توجّه به خالقیّت خدا، برانگیزنده انسان به پرستش او+۲ آیه
- نشاط در عبادت و خسته نشدن از ان، امری ستودنی+۲ آیه
- معبودان باطل، خود موجوداتی مخلوق دیگران
- نهی خداوند، از معبود قرار دادن خورشید
- خداوند، افریننده ماه+۲ آیه
- افرینش ماه، از ایات الهی+۳ آیه
- حرمت سجده برای ماه
- منافات داشتن سجده برای ماه، با توحید در عبادت
- مخلوق بودن ماه، دلیل نادرستی سجده برای ان
- سجده برای ماه، به جای سجده برای خالق ان (خداوند)، نشانه استکبار+۱ آیه
- سجده (عدّهای از مردم عصر بعثت) برای ماه
- افرینش ماه، از ایات الهی+۳ آیه
- پرستش ماه از سوی عدّهای از مردم عصر بعثت پیامبر صلی الله علیه و اله
- ماهپرستی، عملی حرام و مورد نهی خداوند
- مخلوق بودن ماه، دلیل نادرستی ماهپرستی و سجده برای ان
- اخلاص در سجده، امری واجب
- وجوب سجده انسانها برای خداوند+۴ آیه