سوره فصلت، آیه ۴۶ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۸۱
مَنْ عَمِلَ صَالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَسَاءَ فَعَلَيْهَا وَ مَا رَبُّكَ بِظَلاَّمٍ لِلْعَبِيدِ
کسی که عمل صالحی انجام دهد، سودش برای خود اوست؛ و هر کس بدی کند، به خویشتن بدی کرده است؛ و پروردگارت هرگز به بندگان ستم نمیکند!
معنی کلمات و عبارات
«مَا رَبُّکَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِیدِ»: (نگا: آلعمران / انفال / ، حجّ / ).
نزول
سال ۱۴ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ احدمرتبط با نزول
۳ هجرت · احد، نزدیک مدینه - غزوه ابواء یا ودان
14 بعثت · ودان / ابواء - غزوه عشیره
14 بعثت · عشیره - غزوه بواط
14 بعثت · بواط - غزوه سفوان یا بدر اولی
14 بعثت · سفوان / بدر اولی - تشریع اذان
14 بعثت · مدینه - سریه حمزه به سیف البحر
14 بعثت · سیف البحر - سریه سعد به خرار
14 بعثت · خرار - سریه عبیده بن حارث به رابغ
14 بعثت · رابغ
نکات آیه
۱ - پیامد عمل نیک انسان، به خود وى بازمى گردد. «من عمل صلحًا فلنفسه»
۲ - بدکاران، گرفتار پیامد اعمال ناشایست خویش اند. «من أساء فعلیها»
۳ - مسؤولیت انسان، در برابر اعمال خویش «من عمل صلحًا فلنفسه و من أساء فعلیها»
۴ - پروردگار، پیراسته از هر گونه ظلم و ستمى نسبت به بندگان خویش «و ما ربّک بظلّ-م للعبید»
۵ - عدالت در نظام مجازات و پاداش، از شؤون ربوبیت الهى است. «و ما ربّک بظلّ-م للعبید»
۶ - کوچک ترین عملکرد شایسته و نیک آدمى، بدون پاداش نخواهد بود. «من عمل صلحًا ... و ما ربّک بظلّ-م للعبید»
از تنکیر «صالحاً» - که مى تواند براى تقلیل باشد - برداشت یاد شده به دست مى آید.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۷ - «عن إبراهیم بن أبى محمود قال: سألت أباالحسن الرضا(ع) ... هل یکلف (اللّه) عباده ما لایطیقون فقال: کیف ذالک؟ و هو یقول: «و ما ربّک بظلاّم للعبید...; [منبع: عیون اخبارالرضا، ج ۱، ص ۱۲۴، باب ۱۱، ح ۱۶; نورالثقلین، ج ۴، ص ۵۵۵، ح ۷۱.] ابراهیم بن ابى محمود مى گوید: از امام رضا(ع) سؤال کردم... آیا خدا بندگانش را به چیزى که قدرت بر آن ندارند تکلیف مى کند؟ فرمود: چگونه چنین کارى را مى کند در حالى که فرموده: «و ما ربّک بظلاّم للعبید».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار فردی عمل صالحتکلیف به غیرمقدورمنشأ کیفر بدکارانحتمیت پاداش عمل صالحعدالت در پاداشبازگشت آثار عمل به خودعدالت در کیفرمسؤول عملخدا و ظلمآثار عمل ناپسندعدالت خدامسؤولیت انسانصفات جلالتنزیه خداآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
- عدل الهی، در ثواب عمل شایسته+۲ آیه
- عمل صالح، عامل بهرهمندی از ثواب الهی+۳ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۵ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
- منزّه بودن خدا، از هرگونه ظلم در حق دیگران+۵ آیه
- مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۵ آیه
- مختار بودن انسان در عقاید و کارهایش، مقتضای ربوبیّت خدا+۲ آیه
- عدالت در نظام کیفر و پاداش، از اثار ربوبیّت خدا+۱ آیه
- مبرّا بودن خداوند، از هرگونه ظلم به انسانها، مقتضای ربوبیّت او+۲ آیه
- اگاهی به روند پیدایش شکوفه و باروری ان، مقتضای ربوبیّت خداوند+۱ آیه
- خداوند، منزّه از هر گونه ظلم به بندگان+۸ آیه
- ناسازگار بودن ظلم به بندگان، با مدبّر بودن و مقام ربوبیّت خداوند، دلیل تنزیه خداوند از هرگونه ظلم+۴ آیه
- منزّه بودن خداوند از هرگونه ستم به بندگان، در جزا و پاداش+۵ آیه
- عدم ستم خداوند، در پاداش دادن به بندگان خویش+۷ آیه
- کیفر الهی، عادلانه و به دور از هر گونه ظلم+۱۳ آیه
- ناروا بودن تردید در عدالت خداوند، نسبت به انسانها+۳ آیه
- عدالت خداوند، در اعطای درجه و پاداش به مؤمنان، به مقدار تلاش انان برای دین+۱۳ آیه
- عدالت خداوند، در کیفر نمودن گناهکاران+۱۰ آیه
- کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۷ آیه
- مسیول بودن انسان، در مقابل اعمال و رفتار خویش
- ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا+۷ آیه
- بازگشت گناه و زیان ان، به خود انسان+۳ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- ربوبیّت خداوند، عامل رویش میوهها+۱ آیه
- بهره مندی و منفعت نفس ادمی، منوط به انگیزه و عملکرد خویش+۵ آیه