سوره ق، آیه ۱۵ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۸
أَ فَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ
آیا ما از آفرینش نخستین عاجز ماندیم (که قادر بر آفرینش رستاخیز نباشیم)؟! ولی آنها (با این همه دلایل روشن) باز در آفرینش جدید تردید دارند!
معنی کلمات و عبارات
«أَفَعَیِینَا»: آیا ناتوان و درمانده بوده‌ایم؟ (نگا: احقاف / ). «بِالْخَلْقِ الأوَّلِ»: در آفرینش نخستین. یعنی آفرینش آسمانها و زمین و همه موجودات دیگر در آغاز. «لَبْسٍ»: شک و تردید. مراد سرگشتگی حاصل از عدم اندیشه و بررسی مسائل و ادلّه و براهین دالّ بر قدرت نامحدود و بی‌پایان خدا است. کسی که معتقد باشد که خدا انسانها را از خاک آفریده است، چرا باید در آفرینش مجدد انسانها از خاک متردد باشد. «خَلْقٍ جَدیدٍ»: مراد آفرینش دوباره و رستاخیز مردگان است.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه می‌گذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- راه نیافتن عجز و خستگى در خداوند، به خاطر آفرینش موجودات «أفعیینا بالخلق الأوّل»
از استفهام انکارى (أفعیینا بالخلق)، مطلب بالا استفاده مى شود.
۲- آفرینش هر موجود، خود گواه قدرت خداوند بر آفرینش مجدد آن، پس از مرگ و نابودى «أفعیینا بالخلق الأوّل»
۳- نخستین وجود هر موجود، برهان امکان معاد «أفعیینا بالخلق الأوّل»
تعبیر «أفعیینا بالخلق الأوّل» کافران را به وجود فعلى موجودات توجه مى دهد و همین توجّه را براى پى بردن به امکان معاد کافى مى شمارد; زیرا آن کس که قادر بر خلق باشد، مرتبه نخست و مرتبه دوم برایش یکسان است.
۴- مشاهده خلقت نخستین موجودات و شک در قدرت خداوند براى آفرینش مجدد آنها، ناسازگار با یکدیگر «أفعیینا بالخلق الأوّل بل هم فى لبس من خلق جدید»
از آیه شریفه، استفاده مى شود که میان خلقت نخستین موجودات و اعاده آنها از نظر امکان، حکمى یکسان جارى است; اگر اولى ممکن شد دومى نیز ممکن است. حال ممکن شمردن یکى و محال شمردن دیگرى، تناقض مى باشد.
۵- شک در امکان معاد، در عین مشاهده آفرینش خداوند، نمودى از گیجى و سردرگمى کافران «فهم فى أمر مریج ... أفعیینا بالخلق الأوّل بل هم فى لبس من خلق جدید»
بیان تناقض گویى کافران در این آیه، مى تواند در مقام ارائه نمونه اى از سرگردانى کافران باشد که در آیات پیشین خداوند به آن اشاره فرموده است.
۶- شک در امکان معاد، شک در قدرت خداوند است. «أفعیینا بالخلق الأوّل بل هم فى لبس من خلق جدید»
۷- معاد، آفرینش جدید «بل هم فى لبس من خلق جدید»
تفسیر (۸)
موضوعات
دسته‌بندی موضوعی
آثار خلقت ابتدایی موجوداتآثار خلقت موجوداتخلقت ابتدایی موجوداتموانع شک در قدرت خداشک در قدرت خداآثار شک در معادخدا و خستگیتحیر کافرانحقیقت معادشک کافرانخدا و عجزشک در معادخلقت موجوداتدلایل معادصفات جلالخالقیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- تردید اصحاب ایکه در امکان افرینش مجدّد انسان پس از مرگ+۱ آیه
- تکذیب معاد از سوی اصحاب رس+۲ آیه
- افرینشِ نخستینِ انسان، از سوی خداوند، دلیل بر امکان معاد+۲ آیه
- تشابه معاد انسانها با افرینش نخستین+۱ آیه
- خسته و درمانده نشدن خداوند، هنگام افرینش نخستین موجودات
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۳ آیه
- مشاهده خلقت نخستین موجودات، ناسازگار با شک در قدرت خداوند برای اعاده خلقت انها+۱ آیه
- مشاهده خلقت نخستین موجودات، ناسازگار با شک در قدرت خداوند، برای افرینش مجدّد انها
- ناتوانی خدا از افرینش و احیای مجدّد، پرسش انکاری خدا از مشرکان
- ناتوانی خدا از افرینش و احیای مجدّد، پرسش انکاری خدا از مشرکان
- مشاهده خلقت نخستین موجودات از سوی امّتهای پیشین و شک در قدرت خداوند برای افرینش مجدّد، امری شگفت اور+۳ آیه
- منزّه بودن خداوند، از ناتوانی و خستگی، به سبب افرینش موجودات+۱ آیه
- حیات مجدّد موجودات و معاد ادمیان، کاری اسان برای خدا+۴ آیه
- انکار معاد از سوی کافران نشات گرفته از شکّ و تردید نه باور علمی و یقینی+۳ آیه
- ایجاد شبهه در امر معاد و استبعاد ان از سوی منکران رستاخیز، معلول غفلت از قدرت نامحدود خدا+۳ آیه
- تردید اصحاب ایکه در امکان حیات مجدّد، و معاد انسانها پس از مرگ+۲ آیه
- انکار معاد از جانب اصحاب رس، بر اثر شک و تردید انان در افرینش مجدّد از سوی خداوند+۳ آیه
- فرعون، از منکران معاد+۲ آیه
- انکار معاد و افرینش مجدّد انسانها، از ناحیه قوم تبّع+۳ آیه
- قوم ثمود، از انکارکنندگان معاد+۳ آیه
- تکذیب و انکار معاد، از سوی قوم عاد+۱ آیه
- قوم لوط، از انکارکنندگان معاد+۱ آیه
- انکار و تکذیب معاد، از جانب قوم نوح+۳ آیه
- استبعاد و انکار معاد، از سوی کافران مشرک+۵ آیه
- افرینش نخست انسان، دلیلی بر امکان معاد از جانب خدا+۲ آیه
- افرینش اسمانها و زمین دلیل بر امکان حیات مجدد انسانها در قیامت+۱ آیه
- شک مشرکان، در قدرت خدا بر معاد و احیای مردگان
- شک و تردید برخی اقوام پیشین در معاد، عامل انکار و تکذیب ان از سوی انان+۱ آیه