سوره لقمان، آیه ۳۰ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۴
ذَٰلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ
اینها همه دلیل بر آن است که خداوند حقّ است، و آنچه غیر از او میخوانند باطل است، و خداوند بلند مقام و بزرگ مرتبه است!
معنی کلمات و عبارات
«بِأَنَّ اللهَ هُوَ الْحَقُّ»: این بدان سبب است که خدا حق است. اینها بیانگر آن است که خدا حق است. یعنی چون خدا حق است چنین عجائب و غرائبی را آفریده است. یا این که آفرینش اینها دلیل بر حقّانیّت خدا است.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - اداره نظام عالَم با گردش همواره شب و روز و جریان دائمى خورشید و ماه، برخاسته از حق محض بودن خداوند است. «ألم تر أنّ اللّه یولج الّیل ... ذلک بأنّ اللّه هو الحقّ»
۲ - نوسان هاى مداوم شب و روز، حرکت منظم و قانون مند خورشید و ماه، آگاهى خداوند به اَعمال انسان ها، بر حق محض بودن او دلالت دارد. «ألم تر أنّ اللّه یولج الّیل ... و یولج النهار ... و سخّر الشمس و ... و أنّ اللّه بما تعملون خبیر . ذلک بأنّ اللّه هو الحقّ»
«ذلک بأنّ اللّه...» مى تواند در جایگاه نتیجه براى دلیل هاى یاد شده باشد.
۳ - لازمه حقانیت خدا، آگاهى وى بر اَعمال انسان ها است. «ذلک بأنّ اللّه هو الحقّ»
۴ - خالقیت، مالکیت، قدرت و علم مطلق خدا، برخاسته از حقانیت محض و ثبوت ازلى خداوند است. «و لئن سألتهم من خلق السموت و الأرض لیقولنّ اللّه ...للّه ما فى ... إنّ اللّه عزیز حکیم ... إنّ اللّه سمیع... و أنّ اللّه بما تعملون خبیر . ذلک بأنّ اللّه هو الحقّ»
مشارالیه «ذلک» مى تواند صفات کمالى ذکر شده در آیات پیشین براى خداوند باشد.
۵ - خدایان مشرکان، باطل و پوچ محض اند. «و أنّ مایدعون من دونه البطل»
«باطل» متضاد «حق» است. «حق» به معناى «ثابت و پایدار» آمده است. بنابراین، باطل، به معناى «پوچ و بى ثبات» خواهد شد.(مفردات راغب) لازم به ذکر است، در صورتى که «ما» در «مایدعون» موصول باشد، دلالت مى کند بر این که آنچه مشرکان به عنوان معبود و خدا انتخاب کرده اند، باطل است.
۶ - حق و باطل، ملاک گزینش و یا عدم گزینش معبود است. «ذلک بأنّ اللّه هو الحقّ و أنّ ما یدعون من دونه البطل»
تعلیل در آیه، به این که «خداوند حق است و معبودان دیگر، باطل اند»، نشان دهنده این است که حق و باطل، ملاک و معیارند.
۷ - خداوند، تنها حقیقت ثابت و زوال ناپذیر است. «بأنّ اللّه هو الحقّ»
«حقّ» به چیزى اطلاق مى شود که ثبات داشته باشد و هیچ گونه بطلانى در آن راه پیدا نکند. لازم به ذکر است که تأکید جمله با «أنّ» و آوردن ضمیر فصل «هو» و معرفه شدن خبر با «ال»، حصرِ مبتدا در خبر را مى رساند.
۸ - عبادت غیرخدا، پوچ و بى اساس است. «ذلک بأنّ اللّه هو الحقّ و أنّ مایدعون من دونه البطل»
در صورتى که «ما» در «مایدعون» مصدرى باشد دلالت مى کند که حالت مصدرى «یدعون»، اسم «أنّ» و خبر آن «الباطل» است. در این صورت، آیه، دلالت مى کند بر این که عبادت و دعوت غیرخدا، باطل است.
۹ - معبودیت خداوند، حق، و معبودیت غیر او، باطل است. «ذلک بأنّ اللّه هو الحقّ و أنّ مایدعون من دونه البطل»
به قرینه «ما یدعون...» مراد از «حق»، حق بودن در معبودیت است. بنابراین که «ما» در «مایدعون» موصول باشد، عبارت چنین خواهد بود «الذى یدعون من دونه الباطل».
۱۰ - تنها خداوند، بسى برتر و والاتر از شریک داشتن است. «و أنّ اللّه هو العلىّ الکبیر»
ضمیر فصل «هو» و «ال» جنس در «العلىّ» و «الکبیر» - که هر دو خبر «أنّ» هستند - دلالت بر حصر مى کند.
۱۱ - خداوند، جامع صفات کمالى است. «هو الحقّ ... و أنّ اللّه هو العلىّ الکبیر»
«حقّ» به معناى ثابت زوال ناپذیر (واجب الوجود) است و «العلىّ» مفید صفات سلبى و «الکبیر» افاده کننده سعه وجودى او براى هرگونه صفت کمالى است.
۱۲ - خداوند، «علىّ» (بلندمرتبه) و «کبیر» (بزرگ) است. «و هو العلىّ الکبیر»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۲–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۰–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۰–۳۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۶–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بطلان عبادت غیرخدابطلان معبودان مشرکانبطلان معبودیت غیرخداحقانیت معبودیت خداملاکهای بطلان معبودملاکهای حقانیت معبودگردش ماهآثار حقانیت خداگردش خورشیدکبیرحقانیت خداعلیصفات خداگردش روزگردش شبپوچی معبودان باطلجاودانگی خداصفات جمالتوحید ذاتیعمل انسانتدبیر آفرینشصفات جلالتنزیه خدامالکیت خداخالقیت خداجهان بینی توحیدیعلم خداقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- بطلان و پوچی هر معبودی، جز خداوند+۱ آیه
- تنها خداوند، حق و واقعیّت بیقید و شرط، بینیاز از ثابت شدن به سبب دیگر+۱ آیه
- نظم در جهان افرینش، گواه ربوبیّت خدای یگانه+۵ آیه
- توحید، محور حق و حقیقت+۲ آیه
- حق و باطل، ملاک گزینش یا عدم گزینش معبود
- قابل جمع نبودن حق و باطل+۵ آیه
- خداوند، معبودی حق
- تسخیر خورشید، بیانگر حقّانیّت خداوند+۱ آیه
- تسخیر خورشید، بیانگر بزرگی مقام خداوند+۱ آیه
- تسخیر و گردش خورشید، گواه حقّانیّت خداوند و بطلان معبودهای باطل+۲ آیه
- دعا به درگاه معبودهای دروغین و درخواست مشرکان از غیرخدا، کاری نکوهیده و مذموم+۲ آیه
- دعای مشرکان، به درگاه موجوداتی باطل+۱ آیه
- توالی روز و شب در پرتو تدبیر خدا، ایتی روشن بر حقانیت توحید و بطلان شرک+۳ آیه
- تفاوت شب و روز و گردش ان دو، از دلایل توحید و بطلان شرک+۵ آیه
- شرک، ایینی باطل و بیهوده+۵ آیه
- گردش منظّم شب و روز با تدبیر خدا، ایتی روشن بر بطلان مرام شرک+۴ آیه
- تضرّع و استغاثه مشرکان به درگاه خدا، هنگام مواجهه با سختیها
- دعای مشرکان در پیشگاه خدا، هنگام گرفتاریها و سختیها
- باطل و پوچ بودن معبودهای مشرکان+۲ آیه
- بطلان و پوچی عبادت غیر خدا+۴ آیه
- حق و باطل، ملاک تشخیص معبود راستین، از معبود باطل
- علیّ / اسماوصفات+۶ آیه
- کبیر / اسماوصفات+۵ آیه
- ماه، مسخّر و منقاد فرمان خداوند+۴ آیه
- تسخیر ماه برای حرکت مستمرّ تا زمان معیّن، نشانه حقّانیّت خداوند+۱ آیه
- حرکت و گردش منظّم ماه، نشانه حقّانیّت خداوند+۱ آیه
- حرکت مستمرّ ماه تا زمانی معیّن، نشانه حقّانیّت خداوند+۱ آیه
- نکوهش خدا از انسان، به سبب معرفت پیدا نکردن به قدرت مطلق او، نیندیشیدن درباره گردش شب و روز و نظم حرکت خورشید و ماه+۱ آیه