آیه ۲۴ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۲۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۶

فَنَادَاهَا مِنْ تَحْتِهَا أَلاَّ تَحْزَنِي قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيّاً

ناگهان از طرف پایین پایش او را صدا زد که: «غمگین مباش! پروردگارت زیر پای تو چشمه آبی (گوارا) قرار داده است!

معنی کلمات و عبارات
«نَادَاهَا»: او را صدا زد. فاعل جبرئیل است. برخی آن را عیسی می‌دانند که از درون شکم، مادر خود را ندا داده است. «مِن تَحْتِهَا»: از مکان پائین و زیرین او. «تَحْتَکِ»: زیرین و پائین تو. «سَرِیّاً»: چشمه. رودخانه کوچک. پیدایش این آب، نخستین نشانه دالّ بر پاکی و کرامت مریم بود. از ماده (سَری، یَسْری). انسان والامقام که مراد عیسی است. یا از ماده (سَرا، یَسْرُو). «قَدْ جَعَلَ رَبُّکِ تَحْتَکِ سَرِیّاً»: خداوند پائین‌تر از مکان تو چشمه‌ای یا رودخانه‌ای پدیدار کرده است. خداوند از تو بزرگواری را به وجود می‌آورد.
نزول
نکات آیه
۱- مریم(س)، در کنار درخت خرما وضع حمل نمود و عیسى(ع) را به دنیا آورد. «فأجاءها المخاض إلى جذع النخلة ... فنادیها» «فاء» در «فناداها» فصیحه است و از جمله اى محذوف، قبل از خود، حکایت مى کند و مضمون آن جمله، خبر از ولادت عیسى(ع) در کنار درخت است. ۲- حضرت عیسى(ع) در شرایط سخت روحى و جسمى مادرش مریم(س) پس از زایمان با وى سخن گفت و او را دل دارى داد. «فحملته ... فنادیها من تحتها ألاّتحزنى» مراد از ضمیر فاعلى در «نادى» - به قرینه ضمائر «فحملته فانتبذت به» در آیات قبل - حضرت عیسى(ع) است و مراد از ضمیر «من تحتها» همانند ضمیر «فناداها» حضرت مریم(س) است. برخى فاعل «نادى» را جبرئیل دانسته و ضمیر «من تحتها» را به «نخلة» یا «مریم» ارجاع داده اند; ولى سیاق آیات با آنچه گفته شد سازگارتر است. ۳- عیسى(ع) در بدو تولد، مادرش مریم(س) را به اندوهگین نبودن توصیه کرد. «فنادیها من تحتها ألاّتحزنى» ۴- خداوند، هم زمان با ولادت عیسى(ع)، در نقطه اى پایین تر از مکان استقرار مریم(س)، جویبارى پدیدار ساخت. «فنادیها من تحتها ألاّتحزنى قد جعل ربّک تحتک سریًّا» «سرىّ» به معناى نهر کوچک است و به معناى «رفیع» نیز استعمال شده است، ولى جمله «اشربى» - در آیات بعد - قرینه بر اراده معناى اول است. ۵- عیسى(ع) در بدو تولد، مادرش مریم(س) را به روان شدن جویبارى در پایین دست او بشارت داد. «فنادیها ... قد جعل ربّک تحتک سریًّا» ۶- نبود آب به هنگام زایمان، موجب نگرانى شدید مریم(س) شده بود. «ألاّتحزنى قد جعل ربّک تحتک سریًّا» «قد جعل» تعلیل براى «ألاّتحزنى» است، یعنى محزون نباش، زیرا خداوند در پایین دست تو آیى روان قرار داده است. از این تعلیل مى توان دریافت که تا چه اندازه مریم(س) براى آب نگران بوده و این بشارت چه نقشى در شادمانى وى ایفا کرده است. ۷- زنان، پس از زایمان - به ویژه در ساعات نخستین آن - نیازمند آب آشامیدنى، آرامش روحى و روانى و نداشتن حزن و اندوه اند. «ألاّتحزنى قد جعل ربّک تحتک سریًّا» توصیه شدن مریم(س) به محزون نبودن و نیز فراهم ساختن آنچه او را شادمان مى کند، (آب روان) اشاره به ضرورى بودن آرامش و انبساط خاطر پس از زایمان زنان دارد. ۸- امدادرسانى به انسان هاى شایسته و پاکدامن - به ویژه در شرایط سخت - از جلوه هاى ربوبیت خداوند است. «قد جعل ربّک تحتک سریًّا» ۹- عملکرد عوامل طبیعى، عمل خداوند است. «قد جعل ربّک تحتک سریًّا» اِسناد فراهم آوردن نهر آب به خداوند، مى تواند ناظر به این نکته باشد که چون عوامل طبیعى، مجراى ظهور افعال خداوند هستند، پس کار آنها در حقیقت کار خدا است. ۱۰- طبیعت، در تسخیر مشیت و خواست خداوند است. «قد جعل ربّک تحتک سریًّا» ممکن است اسناد فراهم آوردن نهر آب به خداوند، به این لحاظ باشد که اسباب طبیعى جز به اذن خداوند نمى توانند اثرى ایجاد کنند. ۱۱- ویژگى هاى حضرت عیسى(ع)، از اولین لحظه میلاد او بروز کرد. «فنادیها من تحتها ألاّتحزنى قد جعل ربّک تحتک سریًّا» کلمه «من تحتها» (از پایین او) دلالت مى کند که حضرت عیسى(ع) هنگامى این سخنان را گفته که هنوز مادرش، حتى او را به آغوش نگرفته و بر دامن خویش ننشانده بود، شناخت حالات مادر و پى بردن به نیازهاى روحى او، بیانگر عمق توان مندى هاى حضرت عیسى(ع) است. ۱۲- در پى زایمان مریم(س)، فرشته الهى (جبرئیل) او را از جارى شدن آب در پایین پایش با خبر ساخت. «فنادیها من تحتها ألاّتحزنى قد جعل ربّک تحتک سریًّا» محتمل است که ضمیر فاعلى در فناداها به فرشته الهى برگردد.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۳- «عن أبى جعفر(ع): ضرب عیسى(ع) برجله فظهرت عین ماء تجرى ; از امام باقر(ع) روایت شده: عیسى(ع) (هنگام ولادت) پاى خود را بر زمین زد، پس چشمه آب روانى ظاهر شد». [منبع: مجمع البیان، ج ۶، ص ۷۹۰; بحارالأنوار، ج ۱۴، ص ۲۲۶.] ۱۴- «قال رسول اللّه (ص): ... و هذا عیسى ابن مریم(ع) قال اللّه - عزّوجلّ- فیه «فناداها من تحتها ألاّتحزنى...» فکلّم أمّه وقت مولده ; از رسول خدا(ص) روایت شده که فرمود: ... این عیسى بن مریم(ع) است که خداوند - عزّوجلّ - در باره او فرمود «فناداها من تحتها ألاّتحزنى ...» پس عیسى(ع) با مادرش به هنگام ولادت سخن گفت». [منبع: روضة الواعظین، ص ۸۳; بحارالأنوار، ج ۱۴- ، ص ۲۲۰، ح ۳۲.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۶)
  • جوشیدن اب اشامیدنی از زمین به فرمان خدابرای مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • جوشش چشمه اب برای مریم(علیها السلام) با ضربه پای عیسی(علیه السلام)
  • عنایت خدا به مریم(علیها السلام) با ایجاد چشمه اب برایاو
  • جوشش چشمه اب برای خوشحالی و رفع اندوه از مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • جوشش چشمه اب برای مریم(علیها السلام) با ضربه پای عیسی(علیه السلام)
  • جاری شدن اب از زیر پای مریم(علیها السلام) به فرمان خدا
  • جوشیدن اب برای مریم(علیها السلام) با ضربه پای عیسی(علیه السلام)
  • خدا، قرار دهنده اب در زمین+۳ آیه
  • جاری شدن نهر اب از زیر پای مریم(علیها السلام)به فرمان خدا
  • ارامش دادن عیسی(علیه السلام) به مادر خود مریم(علیها السلام)پس از تولّد+۲ آیه
  • تسلّی یافتن مریم(علیها السلام) از سوی نوزادش، عیسی(علیه السلام)، پس از نگران شدن او از درد زایمان+۳ آیه
  • استفاده از اب برای اشامیدن امری مباح+۲ آیه
  • اب از اشامیدنیهای مباح+۴ آیه
  • جاری شدن چشمه اب از زیر پای مریم(علیها السلام) از نشانههای خدا
  • جاری شدن معجزهاسای چشمه اب از زیر پای مریم(علیها السلام)، ایه خدا
  • به بار نشستن فوری درخت خرما با تکان دادن ان از سوی مریم(علیها السلام) در بدو تولّد عیسی(علیه السلام) از ارهاصات ان حضرت+۲ آیه
  • اضطراب شدید از عوامل ارزوی مرگ+۲ آیه
  • باردار شدن مریم(علیها السلام) به صورت غیر طبیعی سبب اضطراب وی+۲ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۲ آیه
  • سخن گفتن عیسی(علیه السلام) با مادر خود و تامین اب و غذا به صورت خارقالعاده، زمینه چشمروشنی مریم(علیها السلام) و رفع نگرانی او+۲ آیه
  • فرزند، از عوامل چشمروشنی در خانواده+۴ آیه
  • جاری شدن چشمه اب، به صورت خارقالعاده برای مریم(علیها السلام)، از جانب پروردگار
  • جوشش چشمه اب، به صورت اعجازامیز، باعث روشنی چشم و رفع اندوه از مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • ارزوی مرگ از زبان مریم(علیها السلام)، به هنگام درد زایمان، در پی حُزن و اندوه وی، بر اثر ترس از متّهم شدن+۲ آیه
  • ارزوی مرگ از زبان مریم(علیها السلام)، هنگام درد زایمان، در پی حُزن و اندوه وی، بر اثر ترس از متّهم شدن+۲ آیه
  • توصیه مریم(علیها السلام) به محزون نبودن پس از تولّد عیسی(علیه السلام) از سوی خداوند+۲ آیه
  • نگرانی مریم(علیها السلام) از رفتن ابروی خود نزد قومش، سبب حزن وی
  • استفاده از اب برای اشامیدن، امری مباح+۴ آیه
  • امداد به مؤمنان، جلوه ربوبیّت خدا
  • عیسی(علیه السلام) در بدو تولّد خود، راهنمایی کننده مادرش مریم(علیها السلام) به تکان دادن درخت خرما، جهت استفاده از محصول ان+۱ آیه
  • راهنمایی جبرییل، در بدو تولّد عیسی(علیه السلام)، به تکان دادن درخت خرما از سوی مریم(علیها السلام)، جهت استفاده از خرمای ان+۱ آیه
  • دلداری جبرییل به مریم(علیها السلام)، پس از تولّد عیسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • اظهار نذر کردن روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم، توصیه عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • اب و ارامش روحی، از نیازهای زنان، پس از زایمان+۱ آیه
  • خرما، خوردنی مناسب برای زن، پس از زایمان+۳ آیه
  • فرزنددار شدن، مایه سرور مادر+۲ آیه
  • فرزند، مایه شادمانی برای مادر+۴ آیه
  • توصیه عیسی(علیه السلام) به مادرش جهت اعلام نذر روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم+۲ آیه
  • توصیه جبرییل به مریم(علیها السلام)، برای اعلام نذر روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم+۲ آیه
  • پیدایش خرمای تازه از درخت خشک، برای مریم(علیها السلام)، به اشاره عیسی(علیه السلام)، از ارهاصات ان حضرت+۲ آیه
  • سخن گفتن عیسی(علیه السلام) با مادرش و تسلاّ دادن به او، هنگام تولدش، ارهاص نبوّت او+۲ آیه
  • ظاهر شدن چشمه اب، با ضربه پاهای عیسی(علیه السلام)، هنگام تولّد، از ارهاصات وی
  • تعلیم شیوه برخورد در برابر بهتان مردم، از سوی عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • دلداری عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)، پس از ولادت+۳ آیه
  • گفتگوی عیسی(علیه السلام) با مادرش مریم(علیها السلام)، پس از زایمان برای دلداری به وی+۲ آیه
  • بشارت عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام) به روان شدن جویباری در پایین دست او+۲ آیه
  • ولادت عیسی(علیه السلام) کنار درخت خرما+۱ آیه
  • عیسی(علیه السلام) در اغاز تولّد خود، راهنمایی کننده مادرش به تکان دادن درخت خرما و استفاده از میوه ان+۱ آیه
  • یاداوری سرگذشت مریم(علیها السلام) و تشریح داستان تولّد عیسی(علیه السلام) در قران، وظیفه ای بر عهده پیامبر(صلی الله علیه واله)+۸ آیه
  • سخن گفتن عیسی علیه السلام با مادر خویش جهت دلداری به او
  • ارامش دادن عیسی علیه السلام به مادر خود، پس از تولد+۲ آیه
  • جوشش اب از زیر پای مریم علیها السلام و اشامیدن وی از ان، به هنگام زایمان+۲ آیه
  • باردار شدن مریم علیها السلام به صورت غیر طبیعی، سبب اضطراب وی+۲ آیه
  • تامین اب و غذا به صورت خارق العاده و سخن گفتن عیسی علیه السلام پس از تولد با مریم علیها السلام مایه چشم روشنی وی+۱ آیه
  • جاری شدن چشمه اب به صورت خارق العاده برای مریم علیها السلام از جانب پروردگار
  • جوشیدن اب برای مریم علیها السلام با ضربه پای عیسی علیه السلام موجب چشم روشنی مریم علیها السلام+۱ آیه
  • حزن و اندوه مریم علیها السلام و فشارهای روحی وی، هنگام وضع حمل+۲ آیه
  • توصیه عیسی علیه السلام به مریم علیها السلام مبنی بر اندوهگین نبودن وی+۳ آیه
  • دلداری عیسی علیه السلام به مادرش مریم علیها السلام پس از زایمان+۳ آیه
  • دلداری جبرییل به مریم علیها السلام پس از وضع حمل وی+۳ آیه
  • نیاز مریم علیها السلام به اب و غذا همراه با ارامش، پس از زایمان+۳ آیه
  • کرامات مریم علیها السلام با جوشش اب گوارا و رویش خرمای تازه برای وی+۲ آیه
  • راهنمایی مریم علیها السلام به تکان دادن درخت خرما، به وسیله عیسی علیه السلام+۱ آیه
  • راهنمایی مریم علیها السلام به تکان دادن درخت خرما، از سوی جبرییل+۱ آیه
  • فراهم شدن خرما و اب برای مریم علیها السلام در هنگام زایمان+۱ آیه
  • ارامش دادن جبرییل علیه السلام به مریم علیها السلام، بعد از تولّد عیسی علیه السلام+۲ آیه
  • نذر روزه سکوت، به جهت سخن نگفتن با مردم، توصیه عیسی علیه السلام به مادرش مریم علیها السلام+۱ آیه
  • پدیدار شدن جویباری در نقطهای پایینتر از مکان استقرار مریم علیها السلام هم زمان با ولادت عیسی علیه السلام+۳ آیه
  • پدید امدن نهر اب از زیر پای مریم علیها السلام به فرمان خدا+۱ آیه
  • بشارت عیسی علیه السلام هم زمان با تولدش به مادرش مریم علیها السلام به روان شدن جویباری در پایین دست وی، از جانب پروردگار+۳ آیه
  • خبر جبرییل به افرینش نهر اب از سوی پروردگار در پایین پای مریم علیها السلام، هنگام زایمان ان حضرت+۱ آیه
  • عوامل معنوی چون معجزه، عاملی برای پیدایش نهرها
  • پیدایش نهر اب در پایین پای مریم علیها السلام با ضربه پای عیسی علیه السلام به زمین+۱ آیه
  • پیدایش نهرها در زمین به اراده خدا+۴ آیه
  • پیدایش نهر اب در زیر پای مریم علیها السلام برای اشامیدن وی+۱ آیه
  • پیدایش نهر اب از زیر پای مریم علیها السلام جهت تطهیر وی از نفاس+۱ آیه
واژه‌ها