آیه ۲۶ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۲۶ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۷

فَكُلِي وَ اشْرَبِي وَ قَرِّي عَيْناً فَإِمَّا تَرَيِنَ مِنَ الْبَشَرِ أَحَداً فَقُولِي إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمٰنِ صَوْماً فَلَنْ أُكَلِّمَ الْيَوْمَ إِنْسِيّاً

(از این غذای لذیذ) بخور؛ و (از آن آب گوارا) بنوش؛ و چشمت را (به این مولود جدید) روشن دار! و هرگاه کسی از انسانها را دیدی، (با اشاره) بگو: من برای خداوند رحمان روزه‌ای نذر کرده‌ام؛ بنابراین امروز با هیچ انسانی هیچ سخن نمی‌گویم! (و بدان که این نوزاد، خودش از تو دفاع خواهد کرد!)»

معنی کلمات و عبارات
«قَرِّی عَیْناً»: چشمت را روشن دار. شاد باش. «قُولِی»: بگو. مراد از گفتن، اشاره کردن و فهماندن است. «صَوْماً»: روزه. مراد روزه سکوت است که در شرع اسلام منسوخ گشته است و مشروع نیست. «إِنسِیّاً»: مفرد اسم جنس جمعی (إِنس) به معنی انسان است.
نزول
نکات آیه
۱- حضرت عیسى(ع) در آغاز تولد خویش، مادرش مریم(س) را به خوردن خرماى تازه و نوشیدن از آب نهر فرا خواند. «فنادیها من تحتها ... تحتک سریًّا ... رطبًا جنیًّا . فکلى واشربى» ۲- خرماى تازه (رطب)، غذاى مناسب براى زن، پس از وضع حمل است. «فکلى» توصیه شدن مریم به خوردن خرماى تازه، بر مناسب بودن آن براى زنان، پس از زایمان دلالت دارد. ۳- سخن گفتن عیسى(ع) با مادر خود و تأمین آب و غذا به صورت خارق العاده، زمینه هاى مسّرت و چشم روشنى مریم(س) و رفع نگرانى او از آینده بود. «فنادیها ... فکلى و اشربى و قرّى عینًا» «عیناً» تمییز و بیانگر مراد جدى از فاعل است و «قرّى» از ماده «قرار» (آرام گرفتن) و یا «قُرّ» (سرد شدن) است. در صورت اول جمله «قرّى عیناً»، یعنى «چشم آرمیده باش» و در صورت دوم، یعنى «خنک چشم باش» (چشمت از اشک سوزان به دور باشد) و در هر صورت، کنایه از خوش دلى و شادمانى است که چشم از نگرانى و اضطراب باز مى ایستد و از سوزش اشک اندوه، مصون مى ماند. ارتباط جمله «قرّى عیناً» با جملات قبل، گویاى برداشت فوق است. ۴- فرزنددار شدن، مایه روشنایى چشم و قرار دل مادر است. «و قرّى عینًا» جمله «قرّى عیناً» مى تواند مستقل از جملات قبل باشد; در این صورت - به قرینه سیاق - با اصل پیدایش فرزند، مرتبط خواهد بود. ۵- تبریک و شادباش گفتن به مادر پس از تولد نوزاد، کارى پسندیده است. «و قرّى عینًا» چشم روشنى گفتن به مریم(س) از هر ناحیه اى که صورت گرفته باشد، نشان از و مطلوب بودن آن، در پى زایمان مادران و به دنیاآوردن فرزند است. ۶- زن پس از زایمان، نیازمندِ تغذیه مناسب و نیز آرامش روحى و تسلّى خاطر است. «فکلى و اشربى و قرّى عینًا» ۷- عیسى(ع)، وظیفه دفاع از مادر خویش در مقابل تهمت هاى مردم را به عهده گرفت. «فإمّاترینّ من البشر أحدًا فقولى إنّى نذرت للرحمن صومًا» توصیه مادر به سکوت از جانب عیسى(ع) بدان معنا بود که او نگران دفاع از خود نباشد، چرا که عیسى(ع) خود آن را انجام خواهد داد. سخن گفتن عیسى(ع) با مادر پس از ولادت، این اطمینان را به مریم داده بود که او براین کار کاملاً توانا است. ۸- عیسى(ع)، شیوه برخورد با مردم و چگونگى واکنش در برابر بهتان آنان را به مادرش مریم(س) آموخت. «فإمّا ترینّ من البشر أحدًا فقولى» ۹- حضرت مریم(س) در هنگام وضع حمل و پس از آن، تا زمان بازگشت به قوم خویش تنها بود.* «فحملته فانتبدت به مکان قصیًّا... فإمّا ترینّ من البشر أحدًا» جمله شرطیه «فإمّاترینّ...» ممکن است براین دلالت کند که در هنگام وضع حمل و بعد از آن بشرى در آنجا نبوده است، گرچه - به قرینه سیاق کلام - مى توان گفت: مراد عموم انسان ها نیستند، بلکه افرادى مورد نظر هستند که فرزند داشتن مریم براى آنان سؤال انگیز باشد. برخى «ال» در «البشر» را براى عهد و اشاره به قوم مریم دانسته اند. ۱۰- عیسى(ع)، مادرش مریم(س) را به نذر روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم توصیه کرد. «فإمّا ترینّ من البشر أحدًا فقولى إنّى نذرت للرحمن صومًا» ۱۱- مریم(س)، نذر روزه سکوت را پس از مواجهه با اولین نفر از افراد جامعه خویش منعقد ساخت. «فإمّاترینّ من البشر أحدًا فقولى إنّى نذرت» ظاهر «فقولى» آن است که مریم مفاد نذر خود را با زبان بیان کرده باشد; دراین صورت همان جمله «إنّى نذرت ...» صیغه نذر بوده و نذر مریم با گفتن آن منعقد شده است. ۱۲- روزه سکوت حضرت مریم(س)، به مدت یک روز و هم زمان با هنگام بازگشت نزد قوم خود بوده است. «إنّى نذرت للرحمن صومًا فلن أکلّم الیوم إنسیًّا» الف و لام در «الیوم» براى عهد حضورى است; یعنى «امروز» و مراد از آن همان روزى است که همراه با نوزاد خود به میان قومش برگشت. ۱۳- مریم(س) با راهنمایى فرزندش عیسى(ع)، روزه خود را در ارتباط با برخوردارى از رحمت گسترده خداوند، اعلام کرد. «إنّى نذرت للرحمن صومًا» ۱۴- روزه، واکنشى شایسته در برابر بهره مندى از رحمت گسترده خداوند است. «إنّى نذرت للرحمن صومًا» ۱۵ - «رحمان» از اسما و صفات خداوند است. «للرحمن» ۱۶- جسم و روحِ مریم(س)، تحت مراقبت ویژه خداوند بود. «فنادیها ... فکلى و اشربى ... فإمّاترینّ» ندا دهنده به مریم هرکس که باشد (چه عیسى(ع) و یا فرشته) از جانب خداوند و به فرمان او بوده است، لذا باید گفت مریم(س) در تمامى این حالات در مراقبت خاصى از جانب خداوند قرار داشته است. ۱۷- «نذر» امرى مطلوب در آیین مریم(س) و معروف نزد هم عصران او «فإمّاترینّ من البشر أحدًا فقولى إنّى نذرت للرحمن» ۱۸- رجحان روزه سکوت و تعلق نذر به آن، از احکام آیین مریم (دین یهود) «إنّى نذرت للرحمن صومًا» ۱۹- لزوم ترک سخن با انسان ها در طول روز، از احکام روزه در آیین مریم(س) (دین یهود) «إنّى نذرت للرحمن صومًا فلن أکلّم الیوم إنسیًّا» روزه اى که مریم(س) نذر کرد به دو صورت نقل گردیده است: ۱- به صورت امساک از طعام و سخن، چون در شریعت آن زمان، روزه دار مى بایست از سخن نیز اجتناب کند ۲- به صورت روزه سکوت که روزه دار، فقط از سخن اجتناب مى کرد. ظاهر آیه متناسب با صورت اول است، چرا که او نذر مطلق روزه کرده و سخن نگفتن را متفرع بر آن ساخته است. ۲۰- در آیین مریم (دین یهود) روزه دار به سخن گفتن با غیر انسان ها و ذکر خداوند مجاز بود. «إنّى نذرت للرحمن صومًا فلن أکلّم الیوم إنسیًّا» «إنسىّ»; یعنى، یک انسان (قاموس). جمله «لن أکلّم الیوم إنسیّاً» تفریع بر «إنّى نذرت» مى باشد; یعنى، چون نذر روزه کرده ام، با هیچ انسانى سخن نخواهم گفت. از این تفریع چنین بر مى آید که در آیین یهود، روزه دار نباید با انسانى تکلم کند; ولى ذکر گفتن و با خداوند مناجات کردن منعى نداشته است. ۲۱- سخن گفتن زن جوان با مرد اجنبى، جایز است. «فلن أکلم الیوم إنسیًّا» اگر اصل سخن گفتن زن با نامحرمان حرام بود، به ایجاد عذر شرعى دیگر و نذر روزه سکوت، نیازى نبود. گفتنى است این آیه در غیر مورد روزه سکوت که بر نسخ آن نص خاص وارد شده است، قابل تمسک است. ۲۲- وفاى به نذر واجب است. «إنّى نذرت للرحمن ... فلن أکلّم الیوم إنسیًّا» چنانچه مریم(ع) با وجود نذر، حق سخن گفتن داشت، نذر او نمى توانست نزد مردم عذر قطعى براى سکوت باشد. ۲۳- زنى که شوهر ندارد، در نذرکردن آزاد است. «فقولى إنّى نذرت» ۲۴- در نذر، قصد قربت لازم است. «إنّى نذرت للرحمن» ۲۵- قصد قربت با قصد رهایى از ناملایمات اجتماعى منافاتى ندارد. «إنّى نذرت للرحمن صومًا فلن أکلّم الیوم إنسیًّا» مریم(س) به منظور عذر آوردن نزد مردم براى سکوت خویش، روزه را نذر کرد، ولى با جمله «انّى نذرت للرحمان» نذر خود را وسیله تقرب به خدا قرار داد. ۲۶- نذر کننده باید صیغه نذر را تلفظ کند. «فقولى إنّى نذرت» ۲۷- در صیغه نذر، باید نام خداوند ذکر شود. «إنّى نذرت للرحمن» ۲۸- ذکر وصفِ «رحمان» براى صحت نذر کافى است. «إنّى نذرت للرحمن» ۲۹- نذر تبرعى (معلق نبودن نذر بر هیچ شرطى) صحیح است. «إنّى نذرت للرحمن صومًا» ۳۰- بهره جستن از نذر براى فرار از تنگناهاى اجتماعى جایز است. «إنّى نذرت ... فلن أکلّم الیوم إنسیًّا»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۳۱- «عن أبى عبداللّه (ع) قال: إنّ الصیام لیس من الطعام والشراب وحده ... قالت مریم: «إنّى نذرت للرحمان صوماً» أى صوماً صمتاً ; از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: همانا روزه، تنها خوددارى از خوردنى آشامیدنى نیست ... مریم(س) گفت: «إنّى نذرت للرحمان صوماً»، یعنى روزه سکوت». [منبع: کافى، ج ۴، ص ۸۷، ح ۳; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۳۲- ، ح ۵۸.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آب آشامیدن مریمآثار فرزنداریآرامش زائواخلاص در نذراخلاص و نجات از مشکلات اجتماعیتأمین آب مریمتأمین طعام مریمتاریخ نذرتبریک به زائوخرما خوردن مریمدلداری به زائوذکر خدا در روزهروزه در یهودیتروزه سکوت در یهودیتروش برخورد مریمزمینه سرور مریمزمینه چشم روشنی مریمشرایط صحت نذرصیغه نذرعوامل رفع نگرانی مریممحافظت از مریممدافع مریممسؤولیت مشمولان رحمتمعلم مریمنذر برای نجات از مشکلات اجتماعینذر تبرعینذر در دوران مریمنذر در یهودیتنذر زننذر مریمنقش روزهنیازهای روانی زائونیازهای مادی زائونیت در نذروجوب وفای به نذرروزه سکوتتنهایی مریمتوصیه به مریمتوصیه های عیسیتغذیه زائوروزه سکوت مریمنقش عیسیاحکام روزهاحکام نذرتهمت به مریمزایمان مریمهدایت مریمعوامل چشم روشنیهدایتگری عیسیگفتگو با نامحرمفواید خرمااحکام نامحرمتعالیم عیسیتکلم عیسی در نوزادیعوامل سرورعوامل آرامشقصه عیسیقصه مریمحمایتهای خدارحمانآداب معاشرتواجباتمشمولان رحمتاحکامعمل پسندیده
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۱)
  • جوشیدن اب اشامیدنی از زمین به فرمان خدابرای مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • جوشش چشمه اب برای خوشحالی و رفع اندوه از مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • استفاده از اب برای اشامیدن امری مباح+۲ آیه
  • اب از اشامیدنیهای مباح+۲ آیه
  • اخلاص مریم(علیها السلام)، در نذر روزه سکوت
  • اخلاص مریم(علیها السلام) در نذر روزه سکوت
  • پیروی مریم(علیها السلام) از دستور خدا برای روزه سکوت+۳ آیه
  • خداوند، تبریهکننده عیسی(علیه السلام) از تهمتهای یهود و نصارا+۱ آیه
  • سخن گفتن عیسی(علیه السلام) با مادر خود و تامین اب و غذا به صورت خارقالعاده، زمینه چشمروشنی مریم(علیها السلام) و رفع نگرانی او+۲ آیه
  • فرزند، از عوامل چشمروشنی در خانواده+۳ آیه
  • جوشش چشمه اب، به صورت اعجازامیز، باعث روشنی چشم و رفع اندوه از مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • رفع حزن از مریم(علیها السلام)، در پی توصیه خداوند به او، جهت اجتناب از حزن و اندوه+۲ آیه
  • استفاده از اب برای اشامیدن، امری مباح+۲ آیه
  • خرما، از خوردنیهای حلال و مباح+۳ آیه
  • جواز گفتگوی زن و مرد نامحرم+۳ آیه
  • مشروعیّت روزه سکوت، در ایین مریم(علیها السلام)
  • لزوم تلفّظ صیغه نذر
  • لزوم ذکر نام خداوند، در صیغه نذر
  • وجوب قصد قربت، در نذر
  • جواز نذر+۴ آیه
  • جواز نذر روزه سکوت، در ایین مریم(علیها السلام) (دین یهود)
  • جواز بهره جستن از نذر، برای نجات از برخی تنگناها
  • جواز نذر تبرّعی (معلّق نبودن نذر بر هیچ شرطی)
  • خرمای تازه (رطب)، غذای مناسب برای زن، پس از وضع حمل+۲ آیه
  • خرما، از میوه های خوردنی برای انسان+۴ آیه
  • خوردن و استفاده از میوه درخت خرما، توصیه عیسی(علیه السلام)، در اغاز تولّد به مادرش+۱ آیه
  • استفاده و خوردن از میوه درخت خرما، توصیه جبرییل در اغاز تولّد عیسی(علیه السلام) به مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • موادّ غذایی بودن خرما برای انسان، از جمله فواید ان+۴ آیه
  • خرما، از خوردنیهای حلال برای انسان+۴ آیه
  • خرما، خوردنی مریم(علیها السلام)، هنگام به دنیا امدن عیسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • تهیّه و تامین اشامیدنی و خوردنی برای مریم(علیها السلام)، هنگام تولّد عیسی(علیه السلام)، زمینه چشم روشنی مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • درخواست عیسی(علیه السلام) در اغاز تولّد خویش از مادرش مریم(علیها السلام)، برای خوردن خرمای تازه
  • درخواست جبرییل از مریم(علیها السلام)، برای خوردن+۱ آیه
  • دلداری عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)، پس از به دنیا امدن ان حضرت+۱ آیه
  • دلداری جبرییل به مریم(علیها السلام)، پس از تولّد عیسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده
  • روزه سکوت مریم(علیها السلام) به مدّت یک روز، در زمان بازگشت نزد قوم خویش+۱ آیه
  • روزه سکوت مریم(علیها السلام)، هنگام مواجه شدن با اتّهامهای قوم خود
  • ترک سخن با انسانها در زمان روزه داری، از احکام ان در زمان مریم(علیها السلام)
  • جواز سخن گفتن روزه دار با غیر انسان، در ایین مریم(علیها السلام)
  • اظهار نذر کردن روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم، توصیه عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • توصیه جبرییل به مریم(علیها السلام) به نذر روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم، با داشتن فرزندی در اغوش
  • گفتگوی زنان و مردان امری مجاز در عصر مریم(علیها السلام)+۲ آیه
  • مشروعیّت نذر زن، در شرایع پیشین+۱ آیه
  • امتناع مریم(علیها السلام) از سخن گفتن پس از وضع حمل و مواجهه با قومش
  • فرزنددار شدن، مایه سرور مادر+۲ آیه
  • فرزند، مایه شادمانی برای مادر+۴ آیه
  • توصیه عیسی(علیه السلام) به مادرش جهت اعلام نذر روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم+۲ آیه
  • توصیه جبرییل به مریم(علیها السلام)، برای اعلام نذر روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم+۲ آیه
  • سکوت مریم(علیها السلام) از پاسخ دادن به سؤال مردم، درباره فرزنددار شدنش و ارجاع انان به عیسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • روزه سکوت مریم(علیها السلام)، به مدّت یک روز+۱ آیه
  • پیدایش خرمای تازه از درخت خشک، برای مریم(علیها السلام)، به اشاره عیسی(علیه السلام)، از ارهاصات ان حضرت+۲ آیه
  • سخن گفتن عیسی(علیه السلام) با مادرش و تسلاّ دادن به او، هنگام تولدش، ارهاص نبوّت او+۲ آیه
  • تعلیم شیوه برخورد در برابر بهتان مردم، از سوی عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • دلداری عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)، پس از ولادت+۳ آیه
  • گفتگوی عیسی(علیه السلام) با مادرش مریم(علیها السلام)، پس از زایمان برای دلداری به وی+۲ آیه
  • یاداوری سرگذشت مریم(علیها السلام) و تشریح داستان تولّد عیسی(علیه السلام) در قران، وظیفه ای بر عهده پیامبر(صلی الله علیه واله)+۸ آیه
  • وفای به نذر، از موجبات مدح و ستایش+۲ آیه
  • جوشش اب از زیر پای مریم علیها السلام و اشامیدن وی از ان، به هنگام زایمان+۲ آیه
  • پیروی مریم علیها السلام از دستور خدا برای روزه سکوت+۳ آیه
  • تامین اب و غذا به صورت خارق العاده و سخن گفتن عیسی علیه السلام پس از تولد با مریم علیها السلام مایه چشم روشنی وی+۱ آیه
  • جوشیدن اب برای مریم علیها السلام با ضربه پای عیسی علیه السلام موجب چشم روشنی مریم علیها السلام+۱ آیه
  • توصیه عیسی علیه السلام به مریم علیها السلام مبنی بر اندوهگین نبودن وی+۳ آیه
  • خرما، خوردنی مریم علیها السلام هنگام به دنیا امدن عیسی علیه السلام+۱ آیه
  • دلداری عیسی علیه السلام به مادرش مریم علیها السلام پس از زایمان+۳ آیه
  • دلداری جبرییل به مریم علیها السلام پس از وضع حمل وی+۳ آیه
  • روزه سکوت مریم علیها السلام با ترک هرگونه گفتگویی با مردم+۱ آیه
  • توصیه عیسی علیه السلام به مریم علیها السلام مبنی بر روزه سکوت و پرهیز از سخن گفتن با مردم+۱ آیه
  • اخلاص مریم علیها السلام در نذرِ روزه خویش
  • معاشرت با زنان در حد گفتگو و کمک به انان، امری مجاز+۳ آیه
  • لزوم قصد قربت، در عقد نذر+۲ آیه
  • لزوم ذکر نام خدا، در صیغه عقد نذر+۱ آیه
  • کفایت ذکر وصف «رحمن» در ایین زمان مریم علیها السلام در صحّت صیغه نذر
  • صحّت نذر تبرّعی (معلّق نبودن نذر بر هیچ شرطی)
  • رجحان روزه سکوت و تعلّق نذر به ان، در ایین زمان مریم علیها السلام (دین یهود)
  • لزوم ترک سخن با انسانها در طول روز، از احکام نذر روزه سکوت، در ایین مریم علیها السلام (دین یهود)
  • وجوب وفای به نذر، برای نذرکنندگان+۳ آیه
  • جواز بهره جستن از نذر، برای فرار از تنگناهای اجتماعی
  • نذر، امری مطلوب در ایین مریم علیها السلام و معروف، نزد همعصران او
  • نذر روزه سکوت امری رایج در زمان حضرت مریم علیها السلام
  • کفایت ذکر وصف «رحمان» در صیغه نذر
  • همسر عمران انشاء کننده نذر با صیغه «نذرت»+۱ آیه
  • لزوم ذکر نام خداوند، در صیغه نذر+۱ آیه
  • کفایت «نذرت للرّحمن» در صحّت صیغه نذر در شریعت قبل از عیسی علیه السلام
  • روزه سکوت، از موارد متعلق نذر
  • نذر روزه سکوت، به جهت سخن نگفتن با مردم، توصیه عیسی علیه السلام به مادرش مریم علیها السلام+۱ آیه
  • نذر روزه سکوت از سوی مریم علیها السلام به مدّت یک روز به هنگام بازگشت به نزد قوم خویش، پس از وضع حمل عیسی علیه السلام
  • تشریع نذر روزه سکوت، در ادیان گذشته
  • رجحان روزه سکوت و تعلّق نذر به ان، از احکام ایین مریم علیها السلام (دین یهود)
  • نذر، امری مطلوب در ایین مریم علیها السلام و معروف نزد همعصران او
  • مریم عذرا علیها السلام، از وفاکنندگان به نذر خویش+۱ آیه
واژه‌ها