آیه ۹۰ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۹۰ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۱

تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا

نزدیک است به خاطر این سخن آسمانها از هم متلاشی گردد، و زمین شکافته شود، و کوه‌ها بشدّت فرو ریزد...

معنی کلمات و عبارات
«تَکَادُ»: نزدیک است. «یَتَفَطَّرْنَ»: شق شوند. متلاشی گردند. «تَخِرُّ»: فرو افتند. فرو ریزند. «هَدّاً»: به شدّت ویران کردن و اجزاء پیکره را پراکنده نمودن. مفعول مطلق تأکیدی (تَخِرُّ) است. یا این که به معنی متفرّق و پراکنده است، که در این صورت (هَدّاً) به معنی (مَهْدُودَةً) و حال است.
نزول
نکات آیه
۱- انتساب فرزندگزینى به خداوند، به اندازه اى ناروا و شنیع است که جهان آفرینش تاب تحمل آن را ندارد. «و قالوا ... تکاد السموت یتفطّرن منه و تنشقّ الأرض و تخرّ الجبال هدًّا» «فطر» (ریشه «تفطّر») به معناى شکافتن از ناحیه طول و «انشقاق» به معناى ترک خوردگى و پیدایش رخنه و «خرّ» (مصدر «تخرّ») ساقط شدنى است که با بانگ و صداى فروافتادن همراه باشد (مفردات راغب). «هدّاً» به معناى شکستن و با خاک یکسان کردن (لسان العرب). این کلمه مصدرى است که به معناى اسم مفعول (مهدودة) استعمال شده و حال براى «الجبال» است. بیان مجموعه عظیم ترین موجودات هستى تأکید بر غیرقابل تحمل بودن انتساب فرزندگزینى به خداوند، براى مجموعه آفرینش است. ۲- شکافته شدن آسمان ها، قطعه قطعه شدن زمین و انهدام کوه ها، امرى بسزا، در برابر ادعاى باطل فرزند گزینى خداوند «تکاد السموت یتفطّرن منه و تنشقّ الأرض و تخرّ الجبال هدًّا» فعل «تکاد» - که بر «وقوع نزدیک» دلالت دارد - در معناى مجازى «سزاواربودن» به کار رفته و ممکن است مراد این باشد که برخورد این سخن با مقام قدس الهى، مانند برخورد چیزى با ارکان جهان هستى است; که همه چیز را متلاشى کند و از میان ببرد. و یا این که خشم خداوند از این سخن به حدى است که جاى آن دارد، آسمان و زمینى باقى نگذارد و همه چیز را نابود کند و کوه ها را درهم بریزد. ۳- آسمان ها، متعدد و قابل شکافته شدن از است. «تکاد السموت یتفطّرن منه» محتواى آیه، استعاره است، در این موارد گرچه معانى حقیقى، اراده نشده است; ولى امکان پذیربودن معانى حقیقى ملحوظ مى شود.
تفسیر (۷)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
  • شکافته شدن اسمانها و فروپاشی ان امری بسزا در برابر افترای مشرکان به خدا+۳ آیه
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۷ آیه
  • افترا بر خدا، گناهی بزرگ+۵ آیه
  • حرمت افترا به خداوند+۸ آیه
  • قطعه قطعه شدن زمین، امری بسزا، در برابر ادّعای باطل فرزندگزینی خدا
  • شرکورزی به خدا، با اتّخاذ فرزند برای او، زشت و شگفت اور+۴ آیه
  • فرزند داشتن خدا، از عقاید باطل مشرکان+۹ آیه
  • اعتقاد به فرزند داشتن خداوند، کلامی باطل و دروغ+۸ آیه
  • انهدام کوهها، امری به سزا در برابر ادّعاهای فرزندگزینی خداوند+۱ آیه
  • افترا به خدا و بدعت از گناهان+۵ آیه
  • فرشتگان را دختر خدا دانستن، از افتراهای مشرکان در باره فرشتگان+۶ آیه
  • ملایکه را فرزند خدا دانستن، سخن افتراامیز مشرکان در حق خدا و ملایکه+۵ آیه
واژه‌ها