سوره مریم، آیه ۹۰ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۱
تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا
نزدیک است به خاطر این سخن آسمانها از هم متلاشی گردد، و زمین شکافته شود، و کوهها بشدّت فرو ریزد...
معنی کلمات و عبارات
«تَکَادُ»: نزدیک است. «یَتَفَطَّرْنَ»: شق شوند. متلاشی گردند. «تَخِرُّ»: فرو افتند. فرو ریزند. «هَدّاً»: به شدّت ویران کردن و اجزاء پیکره را پراکنده نمودن. مفعول مطلق تأکیدی (تَخِرُّ) است. یا این که به معنی متفرّق و پراکنده است، که در این صورت (هَدّاً) به معنی (مَهْدُودَةً) و حال است.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- انتساب فرزندگزینى به خداوند، به اندازه اى ناروا و شنیع است که جهان آفرینش تاب تحمل آن را ندارد. «و قالوا ... تکاد السموت یتفطّرن منه و تنشقّ الأرض و تخرّ الجبال هدًّا»
«فطر» (ریشه «تفطّر») به معناى شکافتن از ناحیه طول و «انشقاق» به معناى ترک خوردگى و پیدایش رخنه و «خرّ» (مصدر «تخرّ») ساقط شدنى است که با بانگ و صداى فروافتادن همراه باشد (مفردات راغب). «هدّاً» به معناى شکستن و با خاک یکسان کردن (لسان العرب). این کلمه مصدرى است که به معناى اسم مفعول (مهدودة) استعمال شده و حال براى «الجبال» است. بیان مجموعه عظیم ترین موجودات هستى تأکید بر غیرقابل تحمل بودن انتساب فرزندگزینى به خداوند، براى مجموعه آفرینش است.
۲- شکافته شدن آسمان ها، قطعه قطعه شدن زمین و انهدام کوه ها، امرى بسزا، در برابر ادعاى باطل فرزند گزینى خداوند «تکاد السموت یتفطّرن منه و تنشقّ الأرض و تخرّ الجبال هدًّا»
فعل «تکاد» - که بر «وقوع نزدیک» دلالت دارد - در معناى مجازى «سزاواربودن» به کار رفته و ممکن است مراد این باشد که برخورد این سخن با مقام قدس الهى، مانند برخورد چیزى با ارکان جهان هستى است; که همه چیز را متلاشى کند و از میان ببرد. و یا این که خشم خداوند از این سخن به حدى است که جاى آن دارد، آسمان و زمینى باقى نگذارد و همه چیز را نابود کند و کوه ها را درهم بریزد.
۳- آسمان ها، متعدد و قابل شکافته شدن از است. «تکاد السموت یتفطّرن منه»
محتواى آیه، استعاره است، در این موارد گرچه معانى حقیقى، اراده نشده است; ولى امکان پذیربودن معانى حقیقى ملحوظ مى شود.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
انشقاق آسمان هاآثار انتساب فرزند به خداناپسندی انتساب فرزند به خداانشقاق زمینانهدام کوههاافترا به خداتعدد آسمان ها
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
- شکافته شدن اسمانها و فروپاشی ان امری بسزا در برابر افترای مشرکان به خدا+۳ آیه
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۷ آیه
- افترا بر خدا، گناهی بزرگ+۵ آیه
- حرمت افترا به خداوند+۸ آیه
- قطعه قطعه شدن زمین، امری بسزا، در برابر ادّعای باطل فرزندگزینی خدا
- شرکورزی به خدا، با اتّخاذ فرزند برای او، زشت و شگفت اور+۴ آیه
- فرزند داشتن خدا، از عقاید باطل مشرکان+۹ آیه
- اعتقاد به فرزند داشتن خداوند، کلامی باطل و دروغ+۸ آیه
- انهدام کوهها، امری به سزا در برابر ادّعاهای فرزندگزینی خداوند+۱ آیه
- افترا به خدا و بدعت از گناهان+۵ آیه
- فرشتگان را دختر خدا دانستن، از افتراهای مشرکان در باره فرشتگان+۶ آیه
- ملایکه را فرزند خدا دانستن، سخن افتراامیز مشرکان در حق خدا و ملایکه+۵ آیه