سوره هود، آیه ۱۱۲ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۴
فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَ مَنْ تَابَ مَعَكَ وَ لاَ تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
پس همانگونه که فرمان یافتهای، استقامت کن؛ و همچنین کسانی که با تو بسوی خدا آمدهاند (باید استقامت کنند)! و طغیان نکنید، که خداوند آنچه را انجام میدهید میبیند!
معنی کلمات و عبارات
«إِسْتَقِمْ»: راستای راه حق و حقیقت و خیر و صلاح را در پیش گیر. استقامت و پایداری کن. «کَمَآ أُمِرْتَ»: همچنان که دستور داده شدهای. به گونهای که فرمان یافتهاید. «لا تَطْغَوْا»: از حد اعتدال در مگذرید. در وظائف و تکالیف مقرّره افراط و تفریط مکنید و زیاده و نقصان روا مدارید.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- خداوند ، پیامبر(ص) را به استقامت و پایدارى بر توحید و پرستش خدا ، فرمان داد. «فاستقم کما أُمرت»
متعلق «استقم» ذکر نشده تا حکایت از عموم داشته باشد; ولى از آن جا که بحث آیات پیشین درباره توحید و پرستش خدا بود ، در برداشت فوق از آنها نام برده شد.
۲- مؤمنان همراه پیامبر(ص) به استقامت و پایدارى بر توحید و پرستش خدا موظّف بودند. «فاستقم ... و من تاب معک»
«من تاب» عطف بر ضمیر مستتر در «فاستقم» است; یعنى: «ولیستقم من تاب معک».
۳- استقامت در ابلاغ دین و گسترش توحید ، وظیفه پیامبر(ص) و مؤمنان به اوست. «فاستقم کما أُمرت و من تاب معک»
جمله «تو و پیروانت پایدارى و استقامت کنید» مى تواند به این معنا باشد: بر توحید و احکام دین پایبند و ثابت قدم بمانید; مبادا سختیها و مشکلات شما را از مسیر حق منحرف سازد. و نیز مى تواند گویاى این باشد: در ابلاغ توحید و دین پایدارى کنید و از دعوت ملول و خسته نشوید. برداشت فوق ناظر به معناى دوم است.
۴- پیامبر(ص) در چگونگى پایدارى و استقامت ، باید بر اساس امر و فرمان خدا عمل مى کرد. «فاستقم کما أُمرت»
۵- شرایط مکه براى پیامبر(ص) و مسلمانان صدراسلام ، شرایطى دشوار و دین دارى امرى مشکل و نیازمند استقامت و پایدارى بوده است. «فاستقم کما أُمرت و من تاب معک»
۶- پذیرش توحید بازگشت به خداست. «و من تاب معک»
۷- صحابه پیامبر پیش از ایمانشان به آن حضرت ، مردمى مشرک بودند و با گرایش به توحید از شرک توبه کردند. «و من تاب معک»
مراد از توبه - به قرینه آیات پیشین که درباره شرک و توحید بود - بازگشتن از شرک و روى آورى به توحید است. قابل ذکر است که «معک» حال براى فاعل «تاب» مى باشد. بنابراین «من تاب معک»; یعنى، و آنان که از شرک توبه کردند و همراه تو و از اصحاب تو هستند.
۸- تردید و شک ، مانع استقامت و پایدارى است. «فلاتک فى مریة مما یعبد هؤلاء ... فاستقم کما أُمرت و من تاب معک»
۹- توجه به داستان پیامبران و سرنوشت اقوام مؤمن و کافر ایشان ، وادار کننده انسان به استقامت وپایدارى بر توحید و پرستش خدا «فاستقم کما أُمرت»
برداشت فوق ، بر این اساس است که جمله «فاستقم ...» بر داستان اقوام گذشته - که در آیات پیشین از آن سخن رفته است - تفریع شده باشد.
۱۰- توجه به قضاوت و داورى خداوند در قیامت و باور به پاداش و مجازات در آن سرا ، آدمى را به استقامت در راه دین وامى دارد. «لقضى بینهم ... إنّ کلاًّ لما لیوفینّهم أعملهم ... فاستقم کما أُمرت»
۱۱- خداوند ، پیامبر(ص) و مؤمنان را از گرایش به شرک و انحراف از پرستش خدا برحذر داشت. «و لاتطغوا»
«طغیان» (مصدر لاتطغوا) به معناى تجاوز کردن از حد است. مصداق مورد نظر براى طغیان - به قرینه آیات پیشین که درباره شرک و توحید بود - انحراف از توحید و گرایش به شرک است.
۱۲- شرک ورزى و پرستش غیر خدا ، طغیان گرى و تجاوز از حقیقت است. «و لاتطغوا»
۱۳- مبلغان دین در نشر توحید و احکام الهى، نباید از حد و مرز تعیین شده خارج شوند. «فاستقم کما أُمرت ... و لاتطغوا»
در برداشت فوق، جمله «لاتطغوا» در ارتباط با «فاستقم» معنا شده است و متعلق«لاتطغوا» استقامت گرفته شده است; یعنى ، در پایدارى طغیان نکنید و این کار را بر اساس برنامه الهى انجام دهید.
۱۴- خداوند ، اعمال انسانها را مى بیند و به همه آنها آگاهى دارد. «إنه بما تعملون بصیر»
۱۵- استقامت در دین و پایدارى بر توحید، درپى دارنده پاداش الهى است. «فاستقم ... إنه بما تعملون بصیر»
یادآورى علم و آگاهى خداوند به اعمال بندگان پس از امرها و نهى ها ، اشاره به پاداش دهى و کیفر رساندن است.
۱۶- طغیان و سرکشى در برابر خدا و گرایش به شرک و پرستش غیر خدا ، عقوبت و کیفر الهى را درپى دارد. «و لاتطغوا إنه بما تعملون بصیر»
۱۷- توجّه و باور به آگاهى و نظارت خداوند بر اعمال و رفتار انسانها ، موجب پایدارى و استقامت در راه دین است. «فاستقم کما أُمرت و من تاب معک ... إنه بما تعملون بصیر»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۱۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۰۹–۱۱۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استقامت در تبلیغ توحیدایمان به پاداش اخرویایمان به کیفر اخرویتوبه صحابهدینداری در صدر اسلامذکر سرنوشت مؤمنانذکر سرنوشت کافرانذکر علم خداذکر قصص انبیاذکر قضاوت اخروی خداصحابه قبل از اسلامصحابه و شرکمؤمنان و شرک عبادیموانع استقامتپاداش استقامت بر توحیدپاداش استقامت در دینداریکیفر طغیاناستقامت بر توحیدآثار شکمحمد و شرک عبادیمشکلات مسلمانان صدر اسلاماستقامت در تبلیغ دیناستقامت در عبادتخدا و عمل انسانهاذکر نظارت خدانهی از شرکآثار عبادت غیر خدااقرار به توحیدموارد طغیانموارد تجاوزاستقامت در دینداریاستقامت مؤمنانآسیب شناسی تبلیغاستقامت محمدبازگشت به خداکیفر عصیانمشکلات محمدبصیرت خداکیفر شرکعوامل استقامتبصیرحقیقت شرکموجبات کیفرموجبات پاداشجهان بینی و ایدئولوژیعصیان از خدامسؤولیت مبلغانتکلیف محمدنواهی خداروش تبلیغمسؤولیت مؤمنانعلم غیب خداعوامل انگیزشمسؤولیت محمداوامر خداآثار ایمانتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۹)
- پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنانِ همراه وی، مامور به استقامت بر توحید
- پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) مامور به استقامت در ابلاغ دین و گسترش توحید+۱ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور به استقامت در ابلاغ دین و گسترش توحید+۲ آیه
- مؤمنان، همگام با پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به استقامت بر ایمان خود
- موظّف بودن پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) و مؤمنان به استقامت، نشانه اهمّیّت ان
- بصیر / اسماوصفات
- استقامت در دین، موجب برخورداری از پاداش الهی+۱ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور به استقامت و پایداری بر ادای تکالیف الهی
- مسلمانان، موظّف به استقامت و پایداری بر ادای تکالیف الهی
- لزوم اعتدال در انجام دادن تکالیف
- توبه اصحاب پیامبر(صلی الله علیه واله) از شرک و کفر
- هشدار خدا به مسلمانان و مؤمنان، از گرفتاری به عذاب جهنّم، در صورت گرایش و اتّکا به ظالمان+۱ آیه
- حرام و ناروا بودن طغیانگری+۳ آیه
- وجوب استقامت پیامبر(صلی الله علیه واله) در انجام دادن دستورهای خداوند+۱ آیه
- لزوم استقامت بر ایمان+۳ آیه
- وجوب استقامت پیامبر(صلی الله علیه واله) در دین+۵ آیه
- وجوب استقامت در اجرای دستورهای خداوند+۲ آیه
- لزوم استقامت، در راه تبلیغ دین و انجام دادن رسالت دینی+۱ آیه
- استقامت در برابر مشکلات و سختیها، وظیفه مؤمنان
- صبر عامل اجتناب از طغیان+۱ آیه
- شکیبایی از عوامل استقامت (بر طریق حق)+۱ آیه
- صحابه پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) موظف به استقامت و پایداری بر طریق ایمان
- مشرک بودن برخی صحابه، پیش از اسلام و ایمان به پیامبر(صلی الله علیه واله)
- اجتناب از طغیان، از پندها و مواعظ خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان
- علم و اگاهی خداوند به تمامی اعمال، مستلزم پرهیز از طغیان گری
- طغیان گران، مورد تهدید خداوند
- طغیان و سرکشی در برابر خدا، موجب کیفر الهی
- تکیه بر ستمگران، برای گسترش توحید و دین، از موارد طغیان و خروج از حدّ و مرز تعیین شده+۱ آیه
- توجّه به بصیرت خداوند، مانع سرکشی و طغیان
- عدم جواز استمداد از ظالمان، برای پیشبرد اهداف دین+۱ آیه
- عبادت غیر خدا، نماد طغیانگری و تجاوز از حقیقت
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها
- اگاهی خداوند به اعمال انسانها
- توجّه به داستان پیامبران و سرنوشت اقوام مؤمن و کافر ایشان، وادارکننده به استقامت و پایداری بر توحید+۲ آیه
- «استَقِم»+۱ آیه
- خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۴ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۸ آیه
- شرایط مکّه برای پیامبر صلی الله علیه و اله و مسلمانان صدر اسلام، دشوار و نیازمند استقامت و پایداری
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور استقامت در ابلاغ دین و گسترش توحید+۲ آیه
- استقامت در ابلاغ دین و گسترش توحید، وظیفه پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- مسلمانان، موظّف به استقامت و پایداری بر ادای تکالیف الهی
- مسلمانان، دارای تکالیف الهی و موظّف به استقامت و پایداری بر ادای انها
- مسلمانان، موظّف به رعایت اعتدال در ادای تکالیف الهی
- لزوم پایداری و استقامت بر دین، از موعظههای خداوند+۱ آیه
- پرهیز از طغیان و سرکشی، از مواعظ و پندهای الهی+۱ آیه
- اقامه نماز، تکیهگاهی برای استقامت در راه دین و تبلیغ ان+۱ آیه
- وجوب استقامت، در اجرای دستورهای خداوند+۲ آیه
- وجوب استقامت مؤمنان بر ایمان خود+۳ آیه
- وجوب استقامت در راه تبلیغ دین و انجام دادن رسالت دینی+۱ آیه