سوره روم(الروم)، آیه ۱۸ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۶
وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ
و حمد و ستایش مخصوص اوست در آسمان و زمین، و به هنگام عصر و هنگامی که ظهر میکنید.
معنی کلمات و عبارات
«الْحَمْدُ»: معنی امر دارد. یعنی: إِحْمَدُوا ... (سُبْحانَ) و (الْحَمْدُ) در این دو آیه میتوانند امری هم به حساب نیایند. «فِی السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضِ»: مراد از سوی ساکنان عالم افلاکی و بندگان کره خاکی است. این آیات اوقات پنجگانه نماز را در خود جمع کردهاند. بدین ترتیب: «حِینَ تُمْسُونَ»: شامل مغرب و عشاء است که خیلی به هم نزدیک هستند. «حِینَ تُصْبِحُونَ»: نماز صبح را شامل است. «عَشِیّاً»: بیانگر نماز عصر است. «حِینَ تُظْهِرُونَ»: نماز ظهر. اگر معنی امری از (الْحَمْد) منظور نظر نباشد، مفهوم آیه چنین است: حمد و ستایش (ساکنان عالم افلاکی و بندگان کره خاکی) در آسمانها و زمین (در همه وقت و حین، به ویژه) عصرگاهان و زمانی که به وقت ظهر میرسید، سزاوار و زیبنده خدا است.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - هر آنچه حمد و ستایش در آسمان ها و زمین (عالم) است، از آن خداوند است. «و له الحمد فى السموت و الأرض و عشیًّا و حین تظهرون»
بنابراین که جمله «و له الحمد...» خبرى باشد و «فى السماوات» متعلق به «الحمد» باشد، نکته بالا قابل استفاده است. گفتنى است که تقدیم «له» بر «الحمد» مفید حصر است و «ال» در «الحمد» براى جنس است.
۲ - تسبیح خداوند به هنگام شام گاه و نیم روز، لازم است. «فسبحن اللّه ... و عشیًّا و حین تظهرون»
۳ - اختصاص همه حمدها به خداوند، دلیل لزوم تسبیح او است. «فسبحن اللّه ... و له الحمد ... عشیًّا»
جمله «و له الحمد» معترضه و «عشیّاً» عطف به محل «حین تمسون» است. لذا این دو آیه درصدد توصیه به تسبیح گویى خداوند در وقت هاى چهارگانه یاد شده است. ذکر جمله معترضه در بین توصیه بالا، مى تواند اشاره به این نکته داشته باشد.
۴ - تسبیح خداوند در همه لحظه ها و فرصت ها، لازم است. «فسبحن اللّه حین تمسون و حین تصبحون ... و عشیًّا و حین تظهرون»
احتمال دارد ذکر اوقات یاد شده - که وقت هاى ممتاز شبانه روز است - کنایه از همه لحظه هاى مناسب شبانه روز باشد.
۵ - ظهر و عشا، لحظه هایى مناسب و ممتاز براى عبادت خداوند است. «فسبحن اللّه ... و له الحمد ... و عشیًّا و حین تظهرون»
در صورتى که مراد از «حین تظهرون» همان لحظه هاى خاص عصرگاه و نیم روز باشد، این برداشت قابل استفاده است.
۶ - زمان ها، تفاوت معنوى داشته و برخى از آنها براى عبادت خداوند مناسب ترند. «فسبحن اللّه ... و عشیًّا و حین تظهرون»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۸
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تسبیح در ظهرحمد خدا در آسمانهاحمد خدا در زمینعبادت در ظهرتفاوت وقتهاوقت تسبیحوقت عبادتعبادت در شبتسبیح در شبتسبیح خداحمد خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱ آیه
- خداوند، یگانه شایسته ستایش در میان اهل اسمان
- لزوم اختصاص همه حمدها به خداوند+۱ آیه
- وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
- وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه
- اختصاص همه حمدها و ستایشها به خداوند+۱ آیه
- تدبیر حکیمانه خداوند بر هستی، از ملاکهای اختصاص حمد به او+۳ آیه
- همه حمد و ستایشها در اسمانها، از انِ خداوند
- تعلّق همه حمد و ستایشها در زمین، به خداوند
- شامگاه و نیم روز، لحظه های مناسب برای حمد و ستایش خداوند
- شب هنگام، زمانی شایسته برای حمد و ستایش خدا+۲ آیه
- توصیه به حمد خداوند، هنگام شامگاهان و ظهر+۱ آیه
- نماز ظهر، اوّلین نماز از نمازهای واجب+۱ آیه
- تفکر در پدید امدن موجود زنده از مرده، زمینه ساز حمد و ستایش خداوند+۱ آیه
- تفکر در پدید امدن مردگان از موجود زنده، زمینه ساز حمد و ستایش خداوند+۱ آیه
- وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
- وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه
- نماز صبح، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
- نماز ظهر، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
- نماز عشا، از نمازهای واجب یومیه+۸ آیه
- نماز عصر، ازنمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
- نماز مغرب، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
- وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
- وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه