آیه ۱۱۴ سوره هود

سوره هود، آیه ۱۱۴ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۴

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَٰلِكَ ذِكْرَىٰ لِلذَّاكِرِينَ

আর নামায কায়েম রাখো দিনের দুই প্রান্ত ভাগে, আর রাতের প্রথমাংশে। শুভকাজ নিশ্চয়ই মন্দ কাজকে দূর করে দেয়। এটি এক স্মরণীয় উপদেশ তাদের জন্য যারা স্মরণকারী।

معنی کلمات و عبارات
«طَرَفَیِ النَّهارِ»: دو طرف روز. مراد اوّل و آخر روز است که هنگام گزاردن نماز صبح و عصر است. «زُلَفاً»: جمع زُلْفَة، و در لفظ و معنی مانند (قُرَب) جمع قُرْبَة است. یعنی: نزدیکیها و اوائل شب که وقت نماز مغرب و عشاء است. «الْحَسَنَاتِ»: همه اعمال صالحه و از جمله ترک زشتیها و پلشتیها (نگا: نساء / ، انفال / ). «ذلِکَ»: این سفارشها و توصیه‌ها، از امر به استقامت تا اقامه نماز. «ذِکْرَی»: یادآوری. تذکّر. یا این که به معنی مذکّر است، یعنی یادآورنده و تذکّر دهنده. «الذَّاکِرِینَ»: یادآورندگان. پندپذیران. به یاد دارندگان. برای پی‌بردن به اوقات پنجگانه نماز مراجعه شود به (طه / و روم / و اسراء / ).
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- لزوم برپا داشتن نمازهاى یومیه در اوقات مقررشده آنها «و أقم الصلوة طرفى النهار و زلفًا من الّیل» ۲- دو طرف روز (صبح و عصر یا صبح و مغرب) و اوایل شب، از اوقات مقرر شده براى نماز است. «و أقم الصلوة طرفى النهار و زلفًا من الّیل» «طرف» به معناى جانب و ناحیه است. دو جانب روز منطبق است بر صبح و عصر و یا صبح و مغرب. «زُلَف» (جمع زلفة) به معناى ساعات اولیه شب است که وقت نماز مغرب و عشا مى باشد. ۳- پیامبر(ص) باید الگوى مردمان در اقامه نماز باشد. «و أقم الصلوة» مفسران برآنند که مراد از نماز در آیه مورد بحث، نمازهاى یومیه است و این نمازها بر همگان واجب است. بنابراین مخاطب قراردادن پیامبر(ص) در بیان لزوم اقامه نماز، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد. ۴- اقامه نماز ، تکیه گاهى براى استقامت در راه دین و ابلاغ آن «فاستقم کما أُمرت ... و أقم الصلوة» ۵- انجام کارهاى نیک ، مایه ترک کردن کارهاى ناپسند است. «إن الحسنت یذهبن السیئات» زدوده شدن ناپسندها - که «یذهبن السیئات» دلالت بر آن دارد - محتمل است به این معنا باشد که: کارهاى ناپسند تحقق نمى یابد. بر این اساس جمله «إن الحسنات ...» حاکى از این است که: انجام کارهاى نیک روحیه اى در آدمى ایجاد مى کند که به سراغ کارهاى ناشایست نمى رود. ۶- انجام کارهاى نیک ، موجب آمرزش گناهان است. «إن الحسنت یذهبن السیئات» برداشت فوق ، بر این اساس است که مراد از زدوده شدن «سیئات» از میان رفتن گناهان باشد. بر این مبنا جمله «إن الحسنات ...»; یعنى ، کارهاى نیک باعث مى شود که گناهان از میان برود و آدمى آمرزیده شود. ۷- نمازهاى شبانه روزى ، از بارزترین کارهاى نیک است. «و أقم الصلوة ... إن الحسنت یذهبن السیئات» ۸- نمازهاى یومیه ، مایه ترک کارهاى ناروا و نیز موجب آمرزش گناهان است. «و أقم الصلوة ... إن الحسنت یذهبن السیئات» ۹- دستور اقامه نمازهاى یومیه ، از مواعظ و پندهاى مهم خداوند است. «و أقم الصلوة ... ذلک ذکرى» مشارالیه «ذلک» مى تواند همه دستورات و حقایقى باشد که در این آیه و دو آیه قبل بیان شده است. در برداشت فوق «ذلک ذکرى» در ارتباط با «أقم الصلاة» معنا شده است. به کارگیرى «ذلک» - که براى اشاره به دور است - در مشارالیه نزدیک، حاکى از عظمت و اهمیت آن مشارالیه مى باشد. ۱۰- نماز ، وسیله یاد خدا و فراموش نکردن اوست. «و أقم الصلوة ... ذلک ذکرى» ۱۱- لزوم پایدارى بر دین ، پرهیز از طغیان و سرکشى و تمایل نداشتن و تکیه نکردن بر ستمگران ، از مواعظ و پندهاى مهم خداوند است. «فاستقم کما أُمرت ... و لاتطغوا ... و لاترکنوا إلى الذین ظلموا... ذلک ذکرى للذکرین» ۱۲- محو شدن گناهان با انجام کارهاى نیک ، حقیقتى شایسته و بایسته به خاطر سپردن و همواره به یاد داشتن است. «إن الحسنت یذهبن السیئات ذلک ذکرى للذکرین» ۱۳- تنها موعظه پذیران ، از توصیه ها و مواعظ الهى پند خواهند گرفت. «ذلک ذکرى للذکرین» زمخشرى در کشاف «ذکرى» را به موعظه و «ذاکرین» را به پندپذیران معنا کرده است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۴- «عن أبى جعفر(ع) [فى حدیث]:... و قال تبارک و تعالى: ... «أقم الصلاة طرفى النهار» و طرفاه صلاة المغرب و الغداة. «و زلفاً من اللیل» فهى صلاة العشاء الأخرة...; [منبع: معانى الأخبار، ص ۳۳۲، ح ۵; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۰۰، ح ۲۳۴.] از امام باقر(ع) ضمن حدیثى روایت شده است: ... خداوند تبارک و تعالى فرمود: «أقم الصلاة طرفى النهار» دو طرف آن، نماز مغرب و صبح است. [و فرمود]«زلفاً من اللیل» آن نماز عشاء است...». ۱۵- «عن أبى عبدالله(ع) فى قول الله عزوجل:«إن الحسنات یذهبن السیئات» قال: صلاة المؤمن باللیل تذهب بما عمل من ذنب بالنهار; [منبع: کافى، ج ۳، ص ۲۶۶، ح ۱۰; نورالثقلین، ج ۲ ، ص ۴۰۱ ، ح ۲۳۴.] از امام صادق(ع) در باره سخن خدا که فرموده: «إن الحسنات یذهبن السیئات» روایت شده است که فرمود: نماز مؤمن در شب هر گناهى را که در روز انجام داده از بین مى برد». ۱۶- «عن على(ع) انه قال: الصلوات الخمس کفّارة لما بینهنّ ما اجتنبت الکبائر و هى التى قال الله عزوجل: «إن الحسنات یذهبن السیئات»; [منبع: دعائم الإسلام، ج ۱، ص ۱۳۵; بحارالأنوار، ج ۷۹، ص ۲۳۳، ح ۵۷.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمود: نمازهاى پنجگانه کفاره گناهانى است که در فاصله بین آنها انجام گرفته مادامى که از گناهان کبیره اجتناب شود و این است معناى سخن خداوند عز و جل: إن الحسنات یذهبن السیئات». ۱۷- «عن أمیرالمؤمنین(ع): ... ان الله تعالى یکفّر بکل حسنة سیئة قال الله عزوجل: «إن الحسنات یذهبن السیئات»; [منبع: امالى شیخ طوسى، ج ۱ ، ص ۲۵; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۰۲ ، ح ۲۳۸.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده: ... خداوند متعال به وسیله هر عمل نیکى گناهى را از بین مى برد ، خداوند عزوجل فرمود: إن الحسنات یذهبن السیئات». ۱۸- «عن رسول الله(ص): ... یهمّ العبد ... بالسیئة أن یعملها ... و إن هو عملها اُجّل سبع ساعات و قال صاحب الحسنات لصاحب السیئات ... لاتعجل عسى أن یتبعها بحسنة تمحوها فإن الله عزوجل یقول: «إن الحسنات یذهبن السیئات»; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۴۲۹، ح ۴; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۰۱، ح ۲۳۵.] از رسول خدا(ص) روایت شده است: ... [هنگامى که]بنده خدا تصمیم به انجام کارى ناشایست مى گیرد ... اگر آن گناه را انجام داد، هفت ساعت به او مهلت داده مى شود و فرشته مأمور ثبت کارهاى نیک به فرشته مأمور ثبت گناهان مى گوید: شتاب نکن شاید او در پى این گناه کار نیکى انجام دهد که آن گناه را از بین ببرد. خداوند عزوجل مى فرماید: إن الحسنات یذهبن السیئات».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۷)
  • احسان، سبب محو گناهان و بدیها+۲ آیه
  • نماز، از مصادیق احسان+۳ آیه
  • تکفیر گناهان، از جمله پاداشهای الهی+۲ آیه
  • برپا داشتن نماز، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۳ آیه
  • پوشیده شدن گناهان با کارهای نیک، شایسته یاداوری
  • احسان و عمل نیک، موجب پوشش گناهان+۳ آیه
  • نماز شب، از عوامل تکفیر گناهان
  • بهپاداشتن نمازهای یومیّه، موجب پوشش گناهان
  • کارهای شایسته، از میان برنده گناهان و جبرانکننده بدیها+۱ آیه
  • نماز، از مصادیق حسنه
  • وجوب اقامه نماز+۷ آیه
  • وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
  • وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه
  • محو شدن گناهان با انجام دادن کارهای نیک، پندی به ذاکران خدا
  • دو طرف روز، از اوقات مقرر شده برای نماز
  • شامگاهان و اوایل شب، از اوقات نمازهای واجب+۱ آیه
  • فرمان خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای اقامه نماز در پاسی از شب+۳ آیه
  • صبر زمینه ساز اقامه نماز و مواظبت بر ان+۴ آیه
  • باور به پاداش دهی خداوند از عوامل شکیبایی در انجام نماز+۱ آیه
  • بر پا کردن نماز در اوقات مقرر ان نیازمند صبر و شکیبایی+۱ آیه
  • دعوت خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر شکیبایی در اقامه نماز+۲ آیه
  • صبر بر اقامه نماز از اسباب قرار گرفتن در زمره نیکوکاران+۱ آیه
  • شب هنگام، زمانی مناسب برای عبادت و راز و نیاز به درگاه الهی+۵ آیه
  • امر خداوند بر اقامه نمازهای یومیّه، مایه پند و عبرت برای عبرت پذیران
  • وجوب تهجّد و نماز شب بر پیامبر صلی الله علیه و اله، افزون بر واجبات دیگر+۴ آیه
  • «اقِم»+۲ آیه
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱۴ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور شکیبایی در اقامه نماز+۲ آیه
  • نماز، از تکالیف الهی بر محمّد صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • لزوم برپا داشتن نمازهای یومیّه از ناحیه محمّد صلی الله علیه و اله، در اوقات مقرّر خود+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به ادای فریضه صبح+۱ آیه
  • رسول خدا صلی الله علیه و اله مامور اقامه نماز ظهر+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله موظّف به اقامه نماز عشا+۱ آیه
  • پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، موظّف به برگزاری نماز عصر+۱ آیه
  • اقامه نماز مغرب، از وظایف محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به اقامه نماز+۲ آیه
  • مغرب، وقت مقررّ شده برای وجوب نماز مغرب+۵ آیه
  • پندپذیری موعظهپذیران، از توصیهها و مواعظ الهی
  • لزوم پایداری و استقامت بر دین، از موعظههای خداوند+۱ آیه
  • به پاداشتن نمازهای یومیّه، از موعظه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله
  • پرهیز از تمایل و تکیه کردن به ظالمان و ستمگران، موعظه خداوند
  • پرهیز از طغیان و سرکشی، از مواعظ و پندهای الهی+۱ آیه
  • اقامه نماز، سبب قرار گرفتن در زمره محسنان+۳ آیه
  • اقامه نماز، تکیهگاهی برای استقامت در راه دین و تبلیغ ان+۱ آیه
  • برپایی نماز، سبب تکفیر گناهان و محو انها+۱ آیه
  • اقامه نماز، وسیله یاد خدا
  • نقش نماز، در بازداشتن ادمی از گناهان و منکرات+۱ آیه
  • نقش نماز، در جلب مغفرت و امرزش الهی+۱ آیه
  • مواظبت بر انجام دادن نمازها در اوقات فضیلت خود، امری مهم و مستحبّ+۵ آیه
  • صبر، زمینهساز اقامه نماز و مراقبت بر ان+۵ آیه
  • بهپاداشتن نماز، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۳ آیه
  • نمازهای یومیّه، از بارزترین کارهای نیک
  • وجوب اقامه نماز+۷ آیه
  • وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
  • وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه
  • اقامه نماز، درپیدارنده دشواریها و نیازمند صبر و شکیبایی+۴ آیه
  • مراقبت و مداومت بر اقامه نماز، نیازمند صبر و شکیبایی+۲ آیه
  • صبر بر اقامه نماز، از اسباب قرار گرفتن در زمره نیکوکاران+۱ آیه
  • نماز صبح، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
  • نماز ظهر، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
  • نماز عشا، از نمازهای واجب یومیه+۹ آیه
  • نماز عصر، ازنمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
  • نماز مغرب، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
  • نماز، از مصادیق احسان+۳ آیه
  • وجوب اقامه نماز+۷ آیه
  • وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
  • وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه
واژه‌ها