آیه ۸۸ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۸۸ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۶

فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَا أَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُّزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ

هنگامی که آنها بر او [= یوسف‌] وارد شدند، گفتند: «ای عزیز! ما و خاندان ما را ناراحتی فرا گرفته، و متاع کمی (برای خرید موادّ غذایی) با خود آورده‌ایم؛ پیمانه را برای ما کامل کن؛ و بر ما تصدّق و بخشش نما، که خداوند بخشندگان را پاداش می‌دهد!»

معنی کلمات و عبارات
«مَسَّنَا»: به ما رسیده است. به ما دست داده است. «أَهْلَنَا»: خاندان ما. عشیره و قبیله ما. «الضُّرُّ»: زیان. شدّت و سختی. کمی و کاستی و ضعف مالی یا جسمی و یا روحی (نگا: انعام / ، یونس / و . «مُزْجاة»: مردود و ناپذیرفتنی. کنایه از چیز ناچیز و اندک است. این واژه از ماده (زجو) و اسم مفعول مصدر (إِزْجاء) می‌باشد (نگا: نور / ). «تَصَدَّقْ»: صدقه کن. ببخش (نگا: بقره / نساء / ، مائده / ).
نزول
نکات آیه
۱- فرزندان یعقوب براى مرتبه سوم در دوران قحطى ، به مصر آمدند و به حضور یوسف(ع) رسیدند. «فلما دخلوا علیه» ۲- خاندان یعقوب در دوران قحطى به تنگدستى و رنج بسیار گرفتار شدند. «قالوا ... مسّنا و أهلنا الضر» «مسّ» به معناى لمس کردن و تماس گرفتن است. «ضرّ» به معناى فقر سختى و کمبود مى باشد. ۳- فرزندان یعقوب سختى معیشت و نابسامان بودن وضع مادى خاندان یعقوب را به یوسف گزارش کردند. «قالوا یأیها العزیز مسّنا و أهلنا الضر و جئنا ببضعة مزجیة » ۴- یوسف(ع) در دوران قحطى مصر ، سمت عزیزى آن دیار را بر عهده داشت. «قالوا یأیها العزیز» ۵- عزیزى از سمتهاى حکومتى در زمان یوسف(ع) «قالوا یأیها العزیز» ۶- پسران یعقوب ، داراى اهل و عیال (زن ، فرزند و ...) «مسّنا و أهلنا الضر» «أهل الرجل» به زن فرزند و دیگر وابستگان او گفته مى شود. ۷- فرزندان یعقوب در نوبت سوم سفرشان به مصر ، بهاى کامل براى خرید سهمیه خویش را نداشتند. «و جئنا ببضعة مزجیة فأوف لنا الکیل» «مزجاة» به معناى ناچیز و حقیر است. ۸- فرزندان یعقوب با بیان تنگدستى و نداشتن بهاى لازم براى خرید سهمیه خویش ، از یوسف(ع) خواستند جیره آنان را به طور کامل پرداخت کند. «مسّنا و أهلنا الضر و جئنا ببضعة مزجیة فأوف لنا الکیل» ۹- تداوم سیاست یوسف(ع) در جیره بندى غلات و فروش و دریافت بهاى آنها ، در دوران قحطى مصر «و جئنا ببضعة مزجیة فأوف لنا الکیل» چنان چه گذشت آیات ۵۹، ۶۰ و ۶۲ از همین سوره دلالت بر آن داشت که یوسف آذوقه هاى ذخیره شده را جیره بندى کرده بود و سهمیه افراد را در برابر دریافت بها به آنان مى پرداخت. آیه مورد بحث نیز به دلیل کلمه «کیل» و جمله «جئنا ببضاعة مزجاة» حاکى از آن است که سیاست سهمیه بندى و گرفتن بهاى سهمیه همچنان پس از گذشت مدتها ادامه داشت. ۱۰- یوسف(ع) از فقیران و تهیدستان براى پرداخت سهمیه شان ، بهایى دریافت نمى کرد. «مسنّا و أهلنا الضر و جئنا ببضعة مزجیة فأوف لنا الکیل» برداشت فوق ، مقتضاى تفریع «أوف لنا الکیل» به وسیله «فاء» بر «مسنا و أهلنا الضر ...» است. ۱۱- یوسف(ع) داراى اختیاراتى ویژه در دخل و تصرف بیت المال و بذل و بخشش آذوقه هاى ذخیره شده «و جئنا ببضعة مزجیة فأوف لنا الکیل و تصدق علینا» ۱۲- فرزندان یعقوب از یوسف(ع) تقاضا کردند برادرشان بنیامین را به آنان باز گرداند. «و تصدق علینا» در اینکه مقصود فرزندان یعقوب از عطیه درخواستى چیست سه نظر ایراد شده است: ۱-منظور بنیامین است که به ظاهر ملک یوسف(ع) مى باشد. ۲- مقصود آنان مقدارى بیش از سهمیه و جیره ایشان است. ۳-مراد همان سهمیه است بدون دریافت همه بهاى آن. برداشت فوق، ناظر به اولین احتمال است. ۱۳- دریافت آذوقه در نزد فرزندان یعقوب ، داراى اهمیت بیشتر از یافتن و جست و جو کردن یوسف(ع) و استرداد بنیامین * «یأیها العزیز مسّنا و أهلنا الضر ... فأوف لنا الکیل و تصدق علینا» فرزندان یعقوب به فرمان وى به مصر آمدند تا از یوسف(ع) خبر بگیرند و بنیامین را باز ستانند ، ولى پیش از آن سخن از فقر و تنگدستى و مطالبه آذوقه دارند. این معنا مى تواند اشاره به برداشت فوق داشته باشد. ۱۴- برادران یوسف به دلیل سخت شدن معیشت بر خاندان یعقوب(ع) از او تقاضا کردند بیش از سهمیه سرانه ، آذوقه و غلات به آنان ببخشد. «مسّنا و أهلنا الضر ... فأوف لنا الکیل و تصدق علینا» ۱۵- اعطاى صدقه به فرزندان و خاندان پیامبران ، جایز و امرى شایسته و نیکوست. «و تصدق علینا إن الله یجزى المتصدقین» «تصدق» به معناى اعطاى صدقه است و «صدقه» آن گونه که در «کشاف» آمده است عطیه و بخششى است که به منظور رسیدن به ثواب پرداخت مى شود. ۱۶- استحباب پرداخت صدقه به مستحقان و نیازمندان «مسّنا و أهلنا الضر ... إن الله یجزى المتصدقین» ۱۷- خداوند ، به اعطا کنندگان صدقه پاداش خواهد داد. «إن الله یجزى المتصدقین» ۱۸- عزیز مصر (یوسف) در دیده فرزندان یعقوب حاکمى خداشناس ، خیرخواه و اهل جود و کرم بود. «فأوف لنا الکیل و تصدق علینا إن الله یجزى المتصدقین» ۱۹- اظهار مسکنت و ذلت برادران یوسف به پیشگاه او و شکایت آنان از فقر و تنگدستى ، در سومین سفر آنان به مصر «مسّنا و أهلنا الضر ... و تصدق علینا إن الله یجزى المتصدقین»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۰- «عن أبى الحسن الهادى(ع): ... لما مات العزیز ... إفتقرت إمرأة العزیز و احتاجت حتى سألت الناس فقالوا: ما یضرّک لو قعدت للعزیز و کان یوسف یسمى العزیز [خ.ل.و کلّ ملک کان لهم سمى بهذا الإسم]... فقامت إلیه و قالت: سبحان... من جعل العبید بالطاعة ملوکاً... ; [منبع: تفسیرقمى، ج ۱، ص ۳۵۷ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۷۲، ح ۲۱۸.] از امام هادى(ع) روایت شده است: ... پس از مرگ عزیز مصر ... همسر وى [زلیخا] فقیر و نیازمند شد تا آن جا که از مردم درخواست کمک مى کرد. پس مردم به او گفتند: چه ضرر دارد که بر سر راه عزیز بنشینى [واز او کمک بخواهى] و یوسف در آن زمان عزیز نامیده مى شد [و هر پادشاهى که بر مصریان حکومت مى کرد به این اسم نامیده مى شد]... پس همسر عزیز بر سر راه یوسف ایستاد و گفت: ... منزه است خدایى که بردگان را در سایه اطاعت، به پادشاهى مى رساند ...». ۲۱- «عن احمدبن محمد عن أبى الحسن الرضا(ع) قال: سئلته عن قوله «و جئنا ببضاعة مزجاة» قال: المقل ; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۲، ص ۱۹۲، ح ۶۷ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۵۸، ح ۱۷۵.] احمد بن محمد گوید: از امام رضا(ع) درباره سخن خدا [که از قول فرزندان یعقوب] فرموده: «و جئنا ببضاعة مزجاة» سؤال کردم. امام فرمود: [آن سرمایه] مُقل بوده است». [منبع: مُقل در لغت به میوه یا شیره درخت که مصرف دارویى دارد گفته مى شود و به چند معناى دیگر نیز آمده است.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آل یعقوب در دوران قحطیابتلای آل یعقوباحکام صدقهبرادران یوسف و استرداد بنیامینبرادران یوسف و یافتن یوسفبی ارزشی مال التجاره برادران یوسفخانواده برادران یوسفدرخواست استرداد بنیامیندرخواست هبهدنیاطلبی برادران یوسفرنجهای آل یعقوبسخاوت یوسفسهمیه برادران یوسفصدقه به خویشاوندان انبیاصدقه به فرزندان انبیاصدقه به فقراعزیزی در دوران یوسففرجام زلیخافروش غلات در دوران یوسففقر آل یعقوبمراد از بضاعة مزجاتنظام حکومتی مصرباستانپاداش به صدقه دهندگانگزارش برادران یوسف به یوسفیوسف در دوران قحطییوسف و بیت المالیوسف و فقراشکوه برادران یوسفبرادران یوسف و دریافت غلهفقر برادران یوسفسهمیه بندی غلات در دوران یوسفتاریخ آل یعقوبخیرخواهی یوسفذلت برادران یوسفسومین مسافرت برادران یوسف به مصرمستحباتمصارف صدقهمال التجاره برادران یوسفمحدوده اختیارات یوسفعزیزی یوسفسیاستهای اقتصادی یوسفخواسته های برادران یوسفبینش برادران یوسفبرادران یوسف و یوسفقصه یوسفپاداشهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۴)
  • کمکخواهی برادران یوسف از وی، در پی مواجهشدن با مشکلات مالی
  • تضمین پاداش صدقهدهندگان، از جانب خداوند
  • صدقه، موجب برخورداری از ثواب الهی+۱ آیه
  • پیمانه، ابزاری معتبر برای سنجش در تجارت+۳ آیه
  • سابقه دیرینه تجارت و سنجش کالای تجاری با پیمانه، در دوران یوسف(علیه السلام)+۴ آیه
  • استحباب پرداخت صدقه به مستحقّان و نیازمندان
  • یوسف(علیه السلام)، دارای مقام حکومتی در مصر+۱ آیه
  • اظهار مسکنت و ذلّت از ناحیه برادران یوسف به پیشگاه او و درخواست اعطای اذوقه به صورت صدقه به انان
  • رفاه یوسف(علیه السلام) پس از دوران دشوار زندان+۴ آیه
  • یوسف(علیه السلام)، حاکمی سخاوتمند، در دیده فرزندان یعقوب
  • گرفتاری خاندان یعقوب در دوران قحطی، به سختی و تنگدستی
  • شکایت برادران یوسف، از فقر و تنگدستی خود، در پیشگاه عزیز مصر+۱ آیه
  • خداوند، پاداش دهنده به صدقه دهندگان، از دیدگاه برادران یوسف
  • جواز درخواست صدقه، در صورت نیازمندی
  • درخواست صدقه از سوی برادران یوسف، از ان حضرت
  • جواز اعطای صدقه به فرزندان و خاندان یعقوب(علیه السلام)
  • صدقه، امری ارزشمند در دین برادران یوسف و دارای پاداش
  • گرفتاری خاندان یعقوب در دوران قحطی، به مضرّات و تنگدستی
  • قحطی و خشکسالی، از عوامل ضرر به مردم
  • درخواست افراد متضرّر (از قحطی و خشکسالی) از عزیز مصر (یوسف(صلی الله علیه واله))، به اعطای کامل کیل به انان
  • عفو و گذشت یوسف(علیه السلام) در برابر ازارهای گذشته برادران خود+۲ آیه
  • گذشت، در عین قدرت بر انتقام، از خصلت نیکوکاری یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
  • بازگشت مجدّد کاروان فرزندان یعقوب به مصر برای یافتن برادر+۱ آیه
  • کاروان فرزندان یعقوب خواهان دریافت جیره کامل به رغم نداشتن پول خرید سهمیه خود
  • رونق و توسعه کشاورزی در مصر باستان، در زمان یوسف(علیه السلام)+۵ آیه
  • تدبیر و مدیریّت یوسف(علیه السلام) در مصر باستان، عامل مهم، در توسعه کشاورزی ان+۶ آیه
  • وجود پیمانه برای کیل غلات در زمان یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
  • پیمانه، ابزاری معتبر برای تعیین مقدار کالا در داد و ستدها+۳ آیه
  • یوسف علیه السلام دارای اختیارات ویژه، در مصرف بیتالمال و بذل و بخشش اذوقههای ذخیره شده+۲ آیه
  • سابقه دیرینه تجارت و سنجش کالا با پیمانه در مصر+۴ آیه
  • ابادانی مصر، در عصر یوسف علیه السلام+۵ آیه
  • سفرهای متعدّد فرزندان یعقوب به مصر، برای خرید اذوقه و گندم+۳ آیه
  • وجود پیمانه برای تعیین مقدار کالا، برای فروش و سهم اشخاص در مصر+۵ آیه
  • فقر و فلاکت خاندان یعقوب در سرزمین کنعان، قبل از کوچ به مصر+۱ آیه
  • فرزندان یعقوب، دارای اهل و عیال+۱ آیه
  • جستجو برای یافتن یوسف علیه السلام و بنیامین و تهیّه اذوقه، انگیزه برادران یوسف برای رفتن به مصر+۱ آیه
  • تقاضای عاجزانه و ملتمسانه برادران یوسف از عزیز مصر (یوسف علیه السلام) مبنی بر استرداد بنیامین
  • دریافت اذوقه نزد برادران یوسف، مهمتر از ماموریّت جستجوی یوسف علیه السلام و استرداد بنیامین
  • برادران یوسف، دارای اهل و عیال (زن، فرزند و ...)+۱ آیه
  • درخواست سهمیه کامل اذوقه از یوسف، در برابر بهای اندک از جانب برادران
  • درخواست اذوقه بیش از سهمیه، از عزیز مصر (حضرت یوسف علیه السلام) به وسیله برادران
  • عزیز مصر (یوسف علیه السلام) در دیده فرزندان یعقوب، حاکمی خداشناس، خیرخواه و اهل جود و کرم
  • ذلّت و درخواست عاجزانه برادران یوسف، برای دریافت اذوقه، پیامد ستمهای انان به او+۱ آیه
  • سرمایه اندک برادران برای دریافت اذوقه دوران قحطی
  • تهیّه اذوقه در دوران قحطی، دلیل مسافرت برادرانِ یوسف به مصر+۴ آیه
  • مسافرت برادران یوسف به مصر، در چهار مرحله+۳ آیه
  • سفر برادران به مصر، جهت جستجوی یوسف علیه السلام و بنیامین، با دستور یعقوب علیه السلام+۱ آیه
  • به همراه اوردن پیراهن یوسف علیه السلام برای یعقوب علیه السلام در سفر سوم+۲ آیه
  • فقر و تنگدستی برادران یوسف، در دوران قحطی
  • گزارش برادران به یوسف علیه السلام درباره سختی معیشت و نابسامانی وضع مادّی خاندان یعقوب
  • یوسف علیه السلام، از پرداخت کنندگان صدقه به نیازمندان و بهرهمند از پاداش خدا
  • گرفتاری خاندان یوسف به فقر و مسکنت، در سرزمین کنعان+۱ آیه
  • درخواست برادران از یوسف، مبنی بر پر کردن پیمانه در برابر بهای ناچیز و صدقه و بخشش اذوقه بیشتر
  • رواج دادوستد و تجارت با پیمانه و کیل، در عصر یوسف علیه السلام+۵ آیه
  • رفاه و اسایش یوسف علیه السلام، پس از دوران دشوار زندان و رسیدن به مقام حکومت+۴ آیه
  • پرداخت صدقه و بخشش با قصد قربت و ثواب، از خصلتهای نیک یوسف علیه السلام و مورد انتظار برادران وی
  • تقوا، از عوامل موفقیت یوسف علیه السلام در احراز حکومت و عزت دنیایی+۲ آیه
  • گذشت یوسف علیه السلام از ازارهای گذشته برادران+۲ آیه
  • گذشت و عفو، در عین قدرت بر انتقام، از خصلتهای نیکوی یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • پر کردن پیمانه و تکمیل کیل غلّات در برابر بهای ناچیز، درخواست برادران از یوسف علیه السلام
  • نقش مدیریت یوسف علیه السلام در انتقال و هجرت خاندانش، از کنعان به مصر+۱۵ آیه
  • معاشرت نیکوی یوسف علیه السلام با برادران خود در قبل و بعد از عذرخواهی انان از وی+۴ آیه
  • برخورداری یوسف علیه السلام از حکومت، در مصر+۶ آیه
  • نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۶ آیه
واژه‌ها