سوره یوسف، آیه ۸۱ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۵
ارْجِعُوا إِلَىٰ أَبِيكُمْ فَقُولُوا يَا أَبَانَا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَا إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَافِظِينَ
شما به سوی پدرتان بازگردید و بگویید: پدر (جان)، پسرت دزدی کرد! و ما جز به آنچه میدانستیم گواهی ندادیم؛ و ما از غیب آگاه نبودیم!
معنی کلمات و عبارات
«مَا شَهِدْنا إِلاّ بِمَا عَلِمْنَا»: گواهی ندادهایم مگر بر آنچه خودمان در مصر دیده و بر آن اطّلاع پیدا کردهایم. شاید هم منظور این باشد که ای پدر! اگر نزد تو گواهی دادهایم و تعهّد نمودهایم که برادرمان را میبریم و باز میگردانیم به خاطر این بوده است که ما از باطن او خبر نداشته و غیب نمیدانستهایم تا بدانیم سرانجام کار او به کجا میکشد و مثلاً وی دزدی میکند. «مَا کُنَّا لِلْغَیْبِ حَافِظِینَ»: ما آگاه از غیب نبودهایم.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- لاوى ضمن موافقت با مراجعه برادرانش به کنعان ، نحوه گزارش سرقت بنیامین را به آنان تعلیم داد. «قال کبیرهم ... ارجعوا إلى أبیکم فقولوا یأبانا إن ابنک سرق»
۲- شهادت به دزدى بنیامین در نزد یعقوب با جمله اى متضمن تأکید ، از سفارشهاى لاوى به برادران خویش «إن ابنک سرق»
۳- لاوى از برادرانش خواست ، به پدرشان تفهیم کنند که به دزدى بنیامین اطمینان پیدا کردند و گزارش و شهادت آنان عالمانه است. «إن ابنک سرق و ما شهدنا إلاّ بما علمنا»
در اینکه مراد از شهادت در «ما شهدنا» چیست، چند نظر ابراز شده است. از جمله آنهاست همین شهادت برادران یوسف نزد یعقوب به دزدى کردن فرزندش بنیامین (إن ابنک سرق). بر این اساس مفاد جمله «ما شهدنا ...» چنین مى شود: آنچه هم اکنون در نزد تو مى گوییم (إن ابنک سرق) شهادتى است از روى علم و ما بدان اطمینان و یقین داریم.
۴- لاوى به برادرانش سفارش کرد ، دسته جمعى به حضور پدر برسند و همگان بر دزدى بنیامین شهادت دهند. «ارجعوا إلى أبیکم فقولوا ... ما شهدنا إلاّ بما علمنا»
تصریح لاوى به صیغه هاى جمع «قولوا» و «ما شهدنا» و «علمنا» گویاى برداشت فوق است.
۵- لاوى از برادرانش خواست ، گزارش سفر و دزدى بنیامین را با لحنى مشفقانه ، به پدر بیان کنند. «یأبانا»
تصریح لاوى به اینکه در ابتداى سخن پدر را با جمله «یأبانا» مخاطب قرار دهید ، رساننده این است که به گونه اى سخن بگویید که شفقت او را بر خویش جلب کنید.
۶- اظهار کینه برادران بنیامین به وى در گزارش سرقتش به یعقوب «إن ابنک سرق»
لحن جمله «إن ابنک سرق» (به یقین پسرت دزدى کرد) گویاى کینه برادران بنیامین نسبت به اوست.
۷- لاوى از برادرانش خواست براى پدرشان بیان کنند که بنیامین در نهان و به دور از چشم آنان دزدى کرد. «و ما کنا للغیب حفظین»
در معناى جمله «و ما کنا ...» چند نظر ابراز شده است. با توجه به اطمینان برادران یوسف به دزدى بنیامین که جمله «إن ابنک سرق» گویاى آن است، این معنا به نظر روشن تر مى رسد که: ما نمى توانستیم آنچه را در غیاب و به دور از چشم انجام مى گیرد، نگهبان باشیم ; یعنى، دزدى بنیامین در نهان انجام گرفت. از این رو نتوانستیم او را باز داریم.
۸- دزدى مخفیانه بنیامین و ناتوانى برادران از مراقبت وى در نهان ، اعتذار آنان نزد یعقوب(ع) از باز نگرداندن او «ارجعوا إلى أبیکم فقولوا ... و ما کنا للغیب حفظین»
جمله «و ما کنا ...» در حقیقت پاسخ به پرسشى است که لاوى انتظار آن را از یعقوب(ع) داشت و آن اینکه: گیرم بنیامین دزدى کرد ، چرا او را از دزدى کردن باز نداشتید تا کار به آنچه مى گویید بینجامد.
۹- فرزندان یعقوب در صورت آگاهى به وجود جام شاهى در اثاثیه بنیامین ، کیفر سارق در آیین خویش را بیان نمى کردند. «ما شهدنا إلاّ بما علمنا و ما کنا للغیب حفظین»
برداشت فوق، بر اساس این احتمال است که مراد از شهادت در «ما شهدنا» بیان حکم سارق - که آیه ۷۵ (جزاؤه من وجد فى رحله) رساننده آن است - باشد. بر این اساس مفاد «ما شهدنا إلاّ بما علمنا و ما کنا للغیب حافظین» چنین مى شود: ما به آنچه مى دانستیم (کیفر سارق بردگى است) شهادت دادیم ; ولى نمى دانستیم که جام شاهى نزد بنیامین است تا از بیان آن حکم خوددارى کنیم. قابل ذکر است که بر این مبنا «حافظین» به معناى «عالمین» خواهد بود.
۱۰- بى اطلاعى برادران از امور نهانى ، اعتذار آنان در نزد یعقوب براى بیان کیفر سارق «ما شهدنا إلاّ بما علمنا و ما کنا للغیب حفظین»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۸–۸۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۳–۸۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۳–۹۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۱–۸۷ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اتهام دزدی به بنیامیناظهار کینه برادران یوسفبرادران یوسف و دزدی بنیامینبرادران یوسف و غیبتعالیم لاویدشمنان بنیامینعذرخواهی برادران یوسفلاوی و اتهام دزدی به بنیامینلاوی و دزدی بنیامینمحدوده علم برادران یوسفگواهان دزدی بنیامینگواهی بر دزدی بنیامینگواهی برادران یوسفبرادران یوسف و کیفر دزدتوصیه های لاویخواسته های لاویلاوی و برادران یوسفاطمینان برادران یوسفگزارش برادران یوسف به یعقوباتهام دزدی به بنیامینتهمتهای برادران یوسفبازگشت برادران یوسف به کنعانبرادران یوسف و یعقوبقصه یوسف
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۳)
- اتّهام سرقت به بنیامین، از سوی برادران او
- شایع شدن اتّهام سرقت بنیامین، در محلّ سکونت یوسف(علیه السلام) (مصر)+۱ آیه
- اگاهی همراهان فرزندان یعقوب(علیه السلام) در سفر به مصر، از ماجرای اتّهام سرقت به بنیامین، از سوی برادران وی+۱ آیه
- اظهار کینه برادران بنیامین به وی، در گزارش سرقتش به یعقوب(علیه السلام)
- اتّهام اگاهانه سرقت به بنیامین، از سوی برادران او نزد یعقوب(علیه السلام)
- دزدی مخفیانه بنیامین و ناتوانی برادران از مراقبت وی در نهان اعتذار انان نزد یعقوب(علیه السلام)از باز نگرداندن او
- نپذیرفتن گفته فرزندان، در مورد سرقت بنیامین، از سوی یعقوب(علیه السلام)+۱ آیه
- یعقوب(علیه السلام)، پدر برادران یوسف+۹ آیه
- گزارش سرقت بنیامین به پدر
- بنیامین، از پسران یعقوب(علیه السلام)+۴ آیه
- نسبت سرقت به بنیامین از سوی فرزندان یعقوب امری جلوه داده شده از نفس انان در دیدگاه یعقوب(علیه السلام)+۱ آیه
- گواهی، طریق معتبر برای اثبات مدّعا، در دین یعقوب(علیه السلام)+۱ آیه
- درخواست بزرگ برادران یوسف از سایر برادران، برای تاکید بر راستگویی خودشان نزد یعقوب(علیه السلام)، در مورد سرقت بنیامین+۲ آیه
- درخواست فرزندان یعقوب از پدر، برای سؤال از مصریان، جهت بی گناهی خود در ماجرای سرقت بنیامین+۱ آیه
- درخواست فرزندان یعقوب از پدر، برای سؤال از کاروانیان، جهت اثبات بی گناهی خود، در ماجرای سرقت بنیامین+۱ آیه
- درخواست فرزندان یعقوب از پدر، برای سؤال از مصریان و کاروانیان، جهت بی گناهی خود در ماجرای سرقت بنیامین+۱ آیه
- در خواست فرزندان یعقوب(علیه السلام) از پدر، برای سؤال از کاروانیان، جهت اثبات بی گناهی خود، در ماجرای سرقت بنیامین+۱ آیه
- تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۴ آیه
- صبر خالصانه یعقوب(علیه السلام) در فراق فرزندانش+۳ آیه
- صبر یعقوب(علیه السلام) در فراق فرزندانش (یوسف(علیه السلام)، بنیامین و لاوی) صبری نیکو+۱ آیه
- پیشه ساختن صبر نیکو از سوی یعقوب(علیه السلام) در فراق فرزندانش (یوسف، بنیامین و یهودا)+۱ آیه
- صبر و گریه یعقوب(علیه السلام) در فراق یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
- مبتنی بودن ادای گواهی و اعتبار ان، بر علم و اگاهی
- علم غیب و اگاهی به فرجام امور، غیر قابل دسترسی برای انسان+۱ آیه
- ماموریّت فرزندان یعقوب از طرف برادر بزرگ تر، برای بازگشت به سوی پدر و ادای گواهی به علم خود، درباره دزدی بنیامین+۱ آیه
- علم خداوند به دروغگویان+۳ آیه
- نسبت سرقت به بنیامین از ناحیه فرزندان یعقوب، تزیین و فریبکاری نفس انان، در دیدگاه یعقوب(علیه السلام)+۱ آیه
- خبر بازداشت بنیامین و یاد فقدان یوسف(علیه السلام)، موجب خشم یعقوب(علیه السلام)+۲ آیه
- اعتراف برادران یوسف به جهل و نااگاهی خود از امور غیبی+۱ آیه
- بازگشت کاروان فرزندان یعقوب به کنعان بدون بنیامین و برادر بزرگ یوسف+۱ آیه
- شهادت برادران یوسف، به دزدی بنیامین در نزد پدر+۱ آیه
- نسبت سرقت به بنیامین از سوی فرزندان یعقوب، کاری جلوه داده شده از نفس انان، در دیدگاه یعقوب علیه السلام+۱ آیه
- زیبا جلوه دادن امور ناپسند، از کارهای نفس مسوله+۳ آیه
- نسبت سرقت به بنیامین از سوی برادران یوسف، برخاسته از وسوسههای نفسانی انان، از دیدگاه پدرشان یعقوب علیه السلام+۲ آیه
- اعتراض یعقوب علیه السلام به فرزندان، هنگام شنیدن جریان بنیامین+۱ آیه
- ادّعا و تاکید برادران بر راستگویی خویش در داستان سرقت بنیامین+۱ آیه
- غیر واقعی بودن نسبت سرقت به بنیامین به واسطه برادران، از دیدگاه یعقوب علیه السلام+۱ آیه
- بازگشت برادران یوسف از سفر مصر به سرزمین کنعان+۲ آیه
- اظهار کینه برادران نسبت به بنیامین، در گزارش به یعقوب علیه السلام
- یقین برادران به سرقت جام شاهی، از جانب بنیامین
- همراه نبردن بنیامین در سفر به مصر، در صورت اگاهی از دزدی کردن وی، سخن برادران نزد پدر
- بیاعتمادی یعقوب علیه السلام به برادران، درباره باز نگرداندن بنیامین و اتّهام دزدی به وی+۱ آیه
- روی برتافتن یعقوب علیه السلام از برادران یوسف، پس از استماع سخنان انان، در مورد بنیامین+۱ آیه
- سفارش برادر بزرگتر به برادران، مبنی بر حضور دستهجمعی نزد پدر و شهادت همگی به دزدی بنیامین+۱ آیه
- سفارش برادر بزرگتر به برادران، مبنی بر رعایت لحن مشفقانه با پدر در بیان گزارش سفر و دزدی بنیامین
- بازگشت برادران یوسف در سفر دوم از مصر به کنعان، بدون بنیامین+۱ آیه
- دزدی مخفیانه بنیامین و ناتوانی برادران از مراقبت وی در نهان، عذر انان نزد یعقوب علیه السلام از باز نگرداندن او
- بیاطّلاعی برادران از امور نهانی، عذر انان نزد یعقوب علیه السلام برای بیان کیفر سارق
- فریفتگی برادران یوسف، ناشی از جلوهپردازی نفس انان+۲ آیه
- گزارش برادران به پدر- درباره علّتِ نبودن بنیامین به همراه انان- بر طبق سفارش برادر بزرگتر+۲ آیه
- یعقوب علیه السلام، پدر یوسف علیه السلام+۸ آیه
- نقش مدیریت یوسف علیه السلام در انتقال و هجرت خاندانش، از کنعان به مصر+۱۲ آیه
- نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۴ آیه