آیه ۸۴ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۸۴ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۵

وَتَوَلَّىٰ عَنْهُمْ وَقَالَ يَا أَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ

و از آنها روی برگرداند و گفت: «وا اسفا بر یوسف!» و چشمان او از اندوه سفید شد، اما خشم خود را فرو می‌برد (و هرگز کفران نمی‌کرد)!

معنی کلمات و عبارات
«یَآ أسَفَا!»: فسوسا و دریغا! حرف الف آخر (أَسَفا) به جای (ی) ضمیر است. «إبْیَضَّتْ»: سفید گردید. نابینا شد. سیاهی چشمان از اشکهای فراوان سفید گردید و اشکها پرده‌ای بر چشمها کشید. «کَظِیمٌ»: فعیل به معنی مفعول، یعنی: پر از خشم بر فرزندان. یا فعیل به معنی فاعل است، یعنی: فرو خورنده خشم.
نزول
نکات آیه
۱- یعقوب(ع) پس از شنیدن خبر بازداشت بنیامین و مقصر دانستن فرزندانش ، بر آنان خشم گرفت و از ایشان روى برتافت. «و تولى عنهم» «تولى» به معناى روى گردانى است. روى گردانى یعقوب(ع) از فرزندانش به قرینه «فهو کظیم» از سر خشم و غضب بر آنان بوده است. ۲- ماجراى بنیامین ، خاطره یوسف(ع) را براى یعقوب(ع) تجدید کرد و موجب اظهار تأسف شدید او بر فراق یوسف(ع) شد. «و قال یأسفى على یوسف» حرف «الف» در آخر «اسفى» منقلب از یاى متکلم است. بنابراین «یأسفى» ، یعنى اى دریغ من. ۳- علاقه یعقوب(ع) به یوسف(ع) علاقه اى بسیار شدید و زایل نشدنى بود. «قال یأسفى على یوسف وابیضت عیناه من الحزن» ۴- تعلق قلبى یعقوب(ع) به یوسف(ع) ، بسى افزون تر از تمایل او به بنیامین و دیگر برادرانش بود. «عسى الله أن یأتینى بهم جمیعًا ... و قال یأسفى على یوسف» ۵- حزن و اندوه شدید یعقوب(ع) در فراق یوسف(ع)، موجب نابینایى هر دو چشم او شد. «وابیضت عیناه من الحزن» «ابیضاض» مصدر باب افعلال از ماده «بیض» و به معناى سفید شدن است و سفید شدن چشم کنایه از نابینا گشتن است. ۶- افول بینایى یعقوب(ع) ، در زمان کهنسالى او و مصادف با دوران بازداشت بنیامین بوده است. «عسى الله أن یأتینى بهم جمیعًا ... وابیضت عیناه من الحزن» ۷- گریه فراوان یعقوب(ع) در فراق یوسف(ع) * «وابیضت عیناه من الحزن» حرف «من» در «من الحزن» تعلیلیه است و حاکى از این است که حزن عامل نابینایى یعقوب(ع) بود ; ولى از آن جا که اثر بارز حزن در چشمان یعقوب(ع) ظاهر گشت نه در دیگر حواس او، معلوم مى شود که اندوه یعقوب(ع) مایه گریستن فراوان او گشته و گریه فراوانش چشمان او را بى فروغ ساخته بود. ۸- گریستن و اندوهگین شدن در فراق عزیزان و تأسف خوردن بر دورى آنان ، با مقام نبوت ناسازگار نیست. «قال یأسفى على یوسف وابیضت عیناه من الحزن» ۹- جواز گریستن و اشک ریختن و غم و اندوه جانکاه خوردن در فراق عزیزان «و قال یأسفى على یوسف وابیضت عیناه من الحزن» ۱۰- گریه و اندوه ، با بردبارى و شکیبایى منافاتى ندارد. «فصبر جمیل ... و قال یأسفى على یوسف وابیضت عیناه من الحزن» ۱۱- حزن شدید و گریه فراوان ، باعث سفید گشتن سیاهى چشم و نابینایى مى شود. «وابیضت عیناه من الحزن» ۱۲- یعقوب(ع) بر اثر فراق یوسف(ع) ، درونى آکنده از غم و دلى لبریز از اندوه داشت. «وابیضت عیناه من الحزن فهو کظیم» (کظیم) به معناى اسم مفعول مکظوم به کسى گفته مى شود که لبریز از غم و غصه و یا آکنده از خشم و غضب باشد. ۱۳- یعقوب(ع) بر عملکرد فرزندانش درباره یوسف(ع) و بنیامین خشمگین بود و همواره خشم خود را فرو مى برد و از ابراز آن خوددارى مى کرد. «و تولّى عنهم ... فهو کظیم» «کظیم» مى تواند به معناى اسم فاعل کاظم باشد ; یعنى ، کسى که غم و اندوه یا خشم و غضب خویش را فرو مى برد و از ابراز آن خوددارى مى کند. ۱۴- بسنده کردن یعقوب(ع) به اعراض از فرزندان ، على رغم مقصر شناختن آنان در فراق یوسف(ع) و بنیامین ، بیانگر توان بالاى او بر نهان ساختن و پوشیده داشتن خشم و غضب خویش است. «و تولّى عنهم ... فهو کظیم» برداشت فوق ، مقتضاى تفریع «هو کظیم» به وسیله حرف «فاء» بر «تولّى عنهم» است. ۱۵- فرو بردن غمها و اندوهها و خوددارى کردن از اظهار و ابراز آنها ، داراى تأثیرى منفى بر جسم و توان آدمى است. «وابیضت عیناه من الحزن فهو کظیم» برداشت فوق، از تفریع «هو کظیم» به وسیله حرف «فاء» بر «ابیضت عیناه من الحزن» استفاده مى شود ; یعنى، اینکه چشمان یعقوب(ع) از حزن و اندوه بى فروغ شد. این نشانه آن است که او غمها و اندوه ها را در درون خویش محبوس مى داشت و از اظهار آن خوددارى مى کرد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۶- «عن أبى عبدالله(ع): قیل له: کیف یحزن یعقوب على یوسف و قد أخبره جبرئیل أنه لم یمت و أنه سیرجع إلیه فقال: إنه نسى ذلک  ; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۲، ص ۱۸۸، ح ۵۹ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۵۲، ح ۱۵۱.] از امام صادق(ع) روایت شده که به ایشان گفته شد: چگونه یعقوب براى یوسف محزون مى شود و حال آنکه جبرئیل او را خبر داده بود که یوسف نمرده و به زودى به سوى او برمى گردد؟ امام(ع) فرمود: یعقوب خبر جبرئیل را فراموش کرده بود». ۱۷- «سئل أبوعبدالله(ع) ما بلغ من حزن یعقوب على یوسف؟ قال: حزن سبعین ثکلى بأولادها ... ; [منبع: تفسیرقمى ، ج ۱ ، ص ۳۵۰ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۵۲ ، ح ۱۴۹.] از امام صادق(ع) سؤال شد: حزن یعقوب بر یوسف چقدر بود؟ فرمود: به مقدارى که هفتاد زن فرزند مرده به خاطر فرزندانشان اندوهگین باشند ...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۹)
  • جدایی یوسف(علیه السلام) از پدر، باعث بیقراری و سلب ارامش یعقوب(علیه السلام)+۲ آیه
  • اعراض و خشم یعقوب(علیه السلام) از فرزندانش پس از شنیدن خبر بازداشت بنیامین
  • تاسّف یعقوب(علیه السلام) بر یوسف(علیه السلام) پس از بازنگشتن بنیامین از مصر
  • جدایی یوسف(علیه السلام)از پدرش، باعث حزن یعقوب(علیه السلام)+۳ آیه
  • جدایی یوسف(علیه السلام) از پدر، باعث بیقراری و سلب ارامش پدر (یعقوب(علیه السلام))+۲ آیه
  • حزن و اندوه یعقوب(علیه السلام)، بر فقدان پسرش یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
  • کور شدن چشمان یعقوب(علیه السلام)، در فراغ یوسف(علیه السلام)
  • سفید شدن چشمان یعقوب(علیه السلام)، از فراغ یوسف(علیه السلام)
  • حزن شدید، موجب کوری چشم انسان
  • حزن شدید، سبب فرسایش جسم ادمی+۳ آیه
  • فرو بردن غمها و اندوهها و خودداری از اظهار انها، دارای تاثیر منفی بر جسم و توان ادمی
  • نابینایی چشمان یعقوب(علیه السلام)، در پی حُزن و گریه زیاد وی، در فراق یوسف(علیه السلام)
  • منافات نداشتن حزن، با صبر+۱ آیه
  • اندوه یعقوب(علیه السلام) در فراق یوسف(علیه السلام)، موجب نابینایی چشم او و زمینه فرسایش چشم و درگذشتاو+۲ آیه
  • تشدید اندوه یعقوب(علیه السلام)، در فراق یوسف(علیه السلام)، پس از جریان بنیامین+۱ آیه
  • شکایت یعقوب(علیه السلام) در پیشگاه خداوند از غم و اندوه جانکاه خود، در فراق یوسف(علیه السلام)، در عین صبر و شکیبایی و فروخوردن خشم خود+۳ آیه
  • رفع حزن و نابینایی یعقوب(علیه السلام)، پس از انداخته شدن پیراهن یوسف(علیه السلام) بر صورت وی و مطمین شدن از زنده بودن او+۳ آیه
  • فراق یعقوب(علیه السلام) از فرزندش یوسف(علیه السلام)، موجب اندوه وی+۱ آیه
  • جواز گریستن در فراق عزیزان، در دین یعقوب(علیه السلام)
  • جواز گریستن بر فراق عزیزان، در دین یعقوب
  • سفید شدن چشم یعقوب(علیه السلام)، بر اثر اندوه
  • منافات نداشتن اندوه شدید با صبر جمیل+۱ آیه
  • اندوه شدید یعقوب(علیه السلام) در فراق یوسف(علیه السلام)در عین صبر و شکیبایی+۱ آیه
  • منافات نداشتن صبر جمیل با شکوه بردن به درگاه خداوند+۲ آیه
  • صبر جمیل یعقوب(علیه السلام) در فراق یوسف(علیه السلام)همراه با شکوه او به پیشگاه خدا+۲ آیه
  • منافات نداشتن شکیبایی با گریه+۱ آیه
  • صبر و گریه یعقوب(علیه السلام) در فراق یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
  • خبر بازداشت بنیامین و یاد فقدان یوسف(علیه السلام)، موجب خشم یعقوب(علیه السلام)+۲ آیه
  • گریه زیاد با حزن شدید، باعث سفید شدن سیاهی چشم
  • ضعف بینایی، در پی گریه زیاد و حزن
  • کور شدن چشم، به علّت گریه زیاد و حزن
  • جواز گریه برای انسانها+۲ آیه
  • جواز گریستن در فقدان عزیزان
  • گریه حزن، یکی از انواع گریه ها+۱ آیه
  • فراق فرزند و جدایی از وی، زمینه ای برای گریه کردن+۱ آیه
  • گریه یعقوب(علیه السلام) در پی حزن و اندوه وی، در فراق یوسف(علیه السلام)
  • گریه زیاد یعقوب(علیه السلام) در فراق یوسف(علیه السلام)، سبب سفید گشتن سیاهی چشم و نابینایی او
  • جواز گریه در فراق عزیزان، از منظر یعقوب(علیه السلام)
  • ناسازگار نبودن گریه یعقوب(علیه السلام) با مقام نبوّت وی+۱ آیه
  • مهربانی یعقوب علیه السلام به فرزندش یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • اعتراض یعقوب علیه السلام به فرزندان، هنگام شنیدن جریان بنیامین+۱ آیه
  • امید یعقوب علیه السلام به وصال یوسف علیه السلام+۳ آیه
  • اندوه شدید یعقوب علیه السلام از جدایی یوسف علیه السلام+۴ آیه
  • غصه فراق یوسف علیه السلام، باعث نابینایی یعقوب علیه السلام
  • خشم یعقوب علیه السلام نسبت به فرزندان، هنگام شنیدن جریان بنیامین+۱ آیه
  • توحید یعقوب علیه السلام در توکّل برخداوند+۲ آیه
  • توکّل یعقوب علیه السلام بر خداوند، در فقدان یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • توحید یعقوب علیه السلام در توکّل برخداوند+۲ آیه
  • فرو بردن غمها و اندوهها و خودداری از ابراز انها، از ویژگیهای یعقوب علیه السلام
  • گریه فراوان یعقوب علیه السلام در فراق یوسف علیه السلام
  • علاقه شدید یعقوب علیه السلام به یوسف علیه السلام و حزن و اندوه ان جناب، در فراق فرزندش+۳ آیه
  • نابینایی چشمان یعقوب علیه السلام، بر اثر شدت حزن و اندوه ان جناب، در فراق یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • روی برتافتن یعقوب علیه السلام از برادران یوسف، پس از استماع سخنان انان، در مورد بنیامین+۱ آیه
  • خشم یعقوب علیه السلام بر برادران یوسف
  • شکیبایی یعقوب علیه السلام، در فراق یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • اندوه شدید یعقوب علیه السلام در فراق یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • نابینا شدن یعقوب علیه السلام بر اثر فراق یوسف علیه السلام+۳ آیه
  • اندوه شدید یعقوب علیه السلام در فراق یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۰ آیه
واژه‌ها