سوره یوسف، آیه ۹۲ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۶
قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ
(یوسف) گفت: «امروز ملامت و توبیخی بر شما نیست! خداوند شما را میبخشد؛ و او مهربانترین مهربانان است!
معنی کلمات و عبارات
«تَثْرِیبَ»: برشمردن گناهان کسی. در اینجا مراد لومه و عتاب، و توبیخ و تنبیه است.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- یوسف(ع) ستمهاى برادرانش را در حق خویش نادیده گرفت و آنان را بخشود. «قال لاتثریب علیکم»
روا نداشتن سرزنش برادران که جمله «لاتثریب ...» گویاى آن است ، مى رساند که یوسف(ع) آنان را مورد عفو خویش قرار داد.
۲- یوسف(ع) انسانى با گذشت و بدور از خصلت انتقام جویى «قال لاتثریب علیکم»
۳- یوسف(ع) نه تنها برادرانش را عقوبت نکرد ، بلکه از سرزنش آنان نیز پرهیز نمود. «لاتثریب علیکم»
«تثریب» به معناى ملامت کردن و سرزنش نمودن به گناه است (برگرفته شده از لسان العرب).
۴- یوسف(ع) پس از اعتراف برادرانش به خطا ، هر گونه سرزنش آنان را از ناحیه خویش و دیگران ، ناروا شمرد. «لاتثریب علیکم الیوم»
کلمه «تثریب» نکره است و پس از حرف نفى (لا) قرار گرفته است. از این رو شامل هر گونه ملامت مى شود. یاد نکردن از فاعل (سرزنش کننده) دلالت بر عموم دارد ; یعنى، هیچ کس نه من و نه دیگرى. جمله «لاتثریب علیکم الیوم» جمله اى خبرى و در مقام انشا و دستور است ; یعنى، نباید شما ملامت شوید و یا نباید هیچ کس شما را ملامت کند.
۵- گذشت در عین قدرت بر انتقام از ویژگیهاى محسنان است. «فإن الله لایضیع أجر المحسنین ... قال لاتثریب علیکم الیوم»
۶- یوسف(ع) از خداوند خواستار آمرزش خطاها و گناهان برادرانش شد. «یغفر الله لکم»
جمله «یغفر...» مى تواند دعایى باشد و مى تواند خبرى باشد. برداشت فوق ناظر به احتمال نخست است.
۷- رفتار برادران یوسف علیه وى ، گناه بود و بدون آمرزش خداوند عقوبت او را در پى داشت. «یغفر الله لکم»
۸- عقوبت و سرزنش کسانى که در حق آدمى ستم کرده اند پس از اعترافشان به گناه و توبه از آن ، به دور از شأن نیکوکاران است. «لاتثریب علیکم الیوم»
«الیوم» ظرف و متعلق به «تثریب» است و مراد از آن زمانى است که برادران یوسف به خطاى خویش اعتراف نموده و از گناه خود توبه کردند (و إن کنّا لخاطئین).
۹- گذشت از خطاکاران و دعا براى آمرزش آنان ، خصلتى نیکو و از صفات محسنان است. «فإن الله لایضیع أجر المحسنین ... لاتثریب علیکم الیوم یغفر الله لکم»
۱۰- خداوند، أرحم الراحمین (مهربان ترین مهربانان) است. «و هو أرحم الرحمین»
۱۱- آمرزش گناهان ، از شؤون خداوند است. «یغفر الله لکم»
۱۲- مغفرت و آمرزش بندگان خطاکار ، پرتوى از رحمت و مهربانى خداوند است. «یغفر الله لکم و هو أرحم الرحمین»
۱۳- یوسف(ع) برادرانش را به آمرزش خدا و شمول رحمتش بر آنان نوید داد. «یغفر الله لکم و هو أرحم الرحمین»
برداشت فوق بر این اساس است که «یغفر الله ...» جمله اى خبرى باشد.
۱۴- یوسف(ع) با توجه دادن برادرانش به رحمت گسترده الهى ، آنان را به آمرزش گناهانشان امیدوار ساخت. «یغفر الله لکم و هو أرحم الرحمین»
جمله «و هو ...» حالیه است و به منزله تعلیل براى «یغفر الله» مى باشد ; یعنى، چون «ارحم الراحمین» است، گناه شما را مى بخشاید. قابل ذکر است که یوسف با یادآورى این صفت خداوند، پس از گذشت از گناه برادرانش، به این نکته اشاره مى کند که: من از شما درگذشتم پس او که از همه - از من و غیر من - مهربان تر است، بى هیچ تردید از شما خواهد گذشت.
۱۵- گذشت مظلوم از ظالم کافى در آمرزش او نیست و به مغفرت و رحمت الهى نیز منوط است. «لاتثریب علیکم الیوم یغفر الله لکم و هو أرحم الرحمین»
از اینکه یوسف(ع) پس از گذشتن از حق خویش و بخشودن برادرانش از خداوند مى خواهد گناه آنان را بیامرزد ، مى توان برداشت فوق را به دست آورد.
۱۶- گذشت ستم دیدگان از ستم پیشگان ، زمینه ساز شمول مغفرت الهى بر ستمکاران است. «لاتثریب علیکم الیوم یغفر الله لکم»
۱۷- توصیف خداوند به صفت رحمت بخشى (مانند ارحم الراحمین) از آداب استغفار و دعا براى آمرزش است. «یغفر الله لکم و هو أرحم الرحمین»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۳–۹۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۳–۹۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۹۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۹۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۸–۹۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۹۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آمرزش برادران یوسفآمرزش خطاکارانزمینه آمرزش ظالمانشرایط آمرزش ظالمانعفو از ظالمانعفو مظلومکیفر برادران یوسفیوسف و سرزنش برادرانیوسف و ظلم برادرانتوبه ظالمانخیرخواهی یوسفخطای برادران یوسفگناه برادران یوسفاهمیت آمرزشهای خدابشارت آمرزشهای خدابشارت به برادران یوسفبشارت رحمت خداعفو از برادران یوسفاقرار ظالمانآثار اقرار به گناهصفات محسناندعای یوسفتعالیم یوسفعفو یوسفبشارتهای یوسفارحم الراحمیناقرار به خطااستغفار برای برادران یوسفاستغفار برای خطاکاراندعا برای خطاکارانسرزنش ظالماننشانه های مهربانی خداعفو خطاکارانجوانمردی یوسفعفو هنگام قدرتاقرار برادران یوسفویژگیهای محسنانزمینه آمرزشهای خداآمرزش گناهکارانامیدواری به آمرزششؤون خدایوسف و برادرانفضایل محسنانآثار آمرزشهای خداکیفر ظالمانبرادران یوسف و یوسففضایل یوسفصفات پسندیدهموارد گناهآثار توبهآمرزش گناهآداب دعاآثار رحمت خدانشانه های رحمت خداقصه یوسفعمل ناپسند
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
- اهتمام یوسف(علیه السلام) به حفظ ابروی برادران خود+۲ آیه
- گذشت یوسف(علیه السلام) از برادرانش در عین قدرت بر انتقام، مظهری از احسان وی+۱ آیه
- گذشت یوسف(علیه السلام) در برابر ازارهای گذشته برادران خود+۱ آیه
- اعتراف برادران یوسف به گناه خویش، و گذشت ان حضرت از خطای انان+۱ آیه
- امید دادن یوسف(علیه السلام) به برادران خویش مبنی بر امرزش انان از سوی خداوند
- گذشت یوسف(علیه السلام) از انتقام گرفتن از برادران خود
- گذشت یوسف(علیه السلام) از انتقام برادران خود
- یعقوب(علیه السلام)، پدر برادران یوسف+۳ آیه
- یوسف(علیه السلام)، امیدبخش برادرانش به رحمت خداوند
- خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده
- عفو و گذشت از خطاکاران، از خصلتهای صابران+۴ آیه
- درخواست یوسف(علیه السلام) از برادرش بنیامین، جهت عفو و گذشت از کردار برادران+۱ آیه
- عفو و گذشت یوسف(علیه السلام) در برابر ازارهای گذشته برادران خود+۲ آیه
- گذشت، در عین قدرت بر انتقام، از خصلت نیکوکاری یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
- برخورد کریمانه یوسف(علیه السلام) با برادران خویش+۱ آیه
- امید دادن یوسف(علیه السلام) به برادران گناهکار خویش، مبنی بر بخشش انان از سوی خدا+۲ آیه
- عفو و گذشت یوسف علیه السلام از لغزش و خطای برادران خود، موجب مدح و ستایش خداوند از وی+۱ آیه
- اجتناب از ازار و ایذای دیگران، با سخنان نسنجیده از اداب معاشرت+۲ آیه
- امیدوار ساختن برادران را به امرزش الهی از سوی یوسف علیه السلام
- یوسف علیه السلام، امیدوار به غفران و رحمت خداوند
- نوید یوسف علیه السلام به برادرانش، مبنی بر بخشوده شدن خطای انان از سوی خداوند+۱ آیه
- غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۲ آیه
- پرهیز یوسف علیه السلام از سرزنش برادرانش، پس از رسیدن به مقامات دنیایی
- رفتار مهربانانه یوسف علیه السلام با برادران خطاکار خود+۱ آیه
- رفتار محبتامیز و مهربانانه یوسف علیه السلام با برادران خطاکار خود+۱ آیه
- استغفار یوسف علیه السلام برای برادران خطاکار خود+۲ آیه
- اهتمام یوسف علیه السلام به حفظ ابروی برادران خود+۲ آیه
- برادران یوسف، مورد امرزش و رحمت الهی
- امرزش برادران یوسف، خواسته ان حضرت از خدا، در پی لغزش و ستم انان نسبت به وی+۲ آیه
- اقرار برادران یوسف به لغزش خویش در حق ان حضرت و گذشت وی از گناه انان+۱ آیه
- طلب امرزش، دعای یوسف علیه السلام برای برادران خود
- بخشیده شدن برادران یوسف، از سوی ان حضرت+۱ آیه
- برخورد برادران یوسف نسبت به وی، رفتاری گناهالود و ناپسند+۴ آیه
- نوید یافتن برادران یوسف به امرزش و رحمت الهی، از سوی یوسف علیه السلام
- شمول رحمت و غفران خدا بر گناهکاران پشیمان، از اموزههای یوسف علیه السلام+۱ آیه
- امرزش برادران خطاکار، از دعاهای یوسف علیه السلام در پیشگاه خدا+۲ آیه
- گذشت یوسف علیه السلام از برادرانش، در عین قدرت بر انتقام، مظهری از احسان وی+۱ آیه
- ادب یوسف علیه السلام هنگام یاد کردن خدا با ذکر اوصاف و نعمتهای او+۵ آیه
- یوسف علیه السلام، از مؤمنان و معتقدان به خدا و اسما و صفات او+۵ آیه
- بردباری یوسف علیه السلام در برابر تهمتها و ازارهای برادران خود+۲ آیه
- گذشت یوسف علیه السلام از ازارهای گذشته برادران+۲ آیه
- گذشت و عفو، در عین قدرت بر انتقام، از خصلتهای نیکوی یوسف علیه السلام+۲ آیه
- نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۴ آیه