سوره یونس، آیه ۱۰۷ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۲۱
وَإِن يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِن يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصِيبُ بِهِ مَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
و اگر خداوند، (برای امتحان یا کیفر گناه،) زیانی به تو رساند، هیچ کس جز او آن را برطرف نمیسازد؛ و اگر اراده خیری برای تو کند، هیچ کس مانع فضل او نخواهد شد! آنرا به هر کس از بندگانش بخواهد میرساند؛ و او غفور و رحیم است!»
معنی کلمات و عبارات
«کَاشِفَ»: برطرف کننده. «رَآدَّ»: برگرداننده. مانع.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - معبودهاى مشرکان، نه قدرت بر رساندن نفع و ضرر به انسان را دارند و نه توانایى دفع و جلوگیرى از آن را. «و لاتدع من دون اللّه ما لاینفعک و لایضرک ... و إن یمسسک اللّه بضرّ فلا کاشف له إلا هو»
با توجّه به اینکه آیه قبل، درباره عدم توانایى معبودها در رساندن نفع و ضرر به انسان است و در این آیه مى فرماید اگر خداوند کسى را گرفتار رنج و مصیبت نماید یا نعمت دهد کسى را توانایى دفع آن نیست، برداشت فوق استفاده مى شود.
۲ - هیچ موجودى توانایى انجام کارى در جهت خنثى کردن کار خداوند را ندارد. «و إن یمسسک اللّه بضرّ فلا کاشف له إلا هو و إن یردک بخیر فلا راد لفضله»
۳ - تمام قدرتها در جهان هستى، مقهور و مغلوب قدرت خداوند است. «و إن یمسسک اللّه بضرّ فلا کاشف له إلا هو ... یصیب به من یشاء»
۴ - خداوند، هرگاه کسى را به رنج و مصیبتى گرفتار فرماید، هیچ موجودى توانایى دفع آن را ندارد. «و إن یمسسک اللّه بضرّ فلا کاشف له إلا هو»
۵ - خداوند، هرگاه خیر کسى را بخواهد، هیچ موجودى توانایى سلب آن خیر را از وى نخواهد داشت. «و إن یردک بخیر فلا راد لفضله»
۶ - خیرات و نعمتهاى خداوند بر پایه تفضل اوست نه بر اساس لیاقت و استحقاق انسان. «و إن یردک بخیر فلا راد لفضله»
۷ - اراده خداوند، عین فعل اوست. «و إن یردک بخیر فلا راد لفضله»
از جمله «فلا راد لفضله» - که جواب شرط است - استفاده مى شود که با نفس اراده خداوند، فضل او در خارج تحقق پیدا مى کند و لذا فرمود: کسى توانایى رد آن را ندارد.
۸ - فضل خداوند، شامل حال کسانى است که یکتا پرست و موحدند. «یصیب به من یشاء من عباده»
۹ - تفضل خداوند بر بندگان موحد خود، جلوه غفاریت و رحیمیت اوست. «فلا راد لفضله یصیب به من یشاء من عباده و هو الغفور الرحیم»
۱۰ - خداوند، مشرکان را از فضل خود بهره مند نخواهد کرد. «فلا راد لفضله یصیب به من یشاء من عباده»
با توجّه به اینکه مشرکان، از یکتا پرستى و عبادت خداوند سرباز مى زدند، ذکر «من عباده» مى تواند گویاى برداشت فوق باشد.
۱۱ - مشرکان در صورت ترک آیین شرک و گرویدن به توحید و یکتاپرستى، مورد غفران و رحمت خداوند قرار خواهند گرفت. «لاتدع من دون اللّه ما لاینفعک و لایضرک ... فلا راد لفضله یصیب به من یشاء من عباده و هو الغفور الرحیم»
ذکر «غفران و رحمت» پس از بیان اختصاص فضل خدا به یکتاپرستان، بیانگر ترغیب مشرکان به ترک جبهه شرک و دخول در جرگه موحدان است.
۱۲ - خدا، غفور (بسیار آمرزنده) و رحیم (مهربان) است. «و هو الغفور الرحیم»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تفضل بر موحدانملاک استحقاق خیرملاک استحقاق نعمتنشانه های غفاریت خدااراده تکوینی خداشرایط آمرزش مشرکانمحرومان از فضل خداآثار ایمان به توحیدعجز معبودان مشرکانحاکمیت قدرت خدامحرومیت مشرکانمشمولان فضل خداعجز موجوداتفضل خدامشمولان رحمتغفورنشانه های رحمت خداتوحید افعالیرحیمقدرت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۲)
- انسان ناتوان برای دفاع از منافع خویش دربرابر مشیت و قدرت الهی+۲ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۸ آیه
- تفاوت ادمیان، در بهره مندی از فضل خدا، برخاسته از مشیّت او+۱۰ آیه
- بهره مندی محمّد(صلی الله علیه واله)، از فضل گسترده خدا+۸ آیه
- اگاهی خداوند به خیر بندگان+۳ آیه
- بهره مندی از فضل و رحمت الهی، خیر و بهتر از تمام اندوخته های مادّی+۱ آیه
- خیرات و نعمتهای خداوند، بر پایه اراده و تفضّل او
- مشیّت الهی، منشا رسیدن خیر به بندگان+۲ آیه
- ناتوانی همه موجودات، از سلب خیر از دیگران در صورت تعلّق اراده الهی+۱ آیه
- ناتوانی همه موجودات، در جلوگیری از رساندن خیر الهی به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- تفضّل بر بندگان موحّد خود، جلوه ای از رحمت خداوند
- خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۵ آیه
- ضارّ / اسماوصفات+۴ آیه
- بهره گیری قران از حسّ ضررگریزی انسان، برای تبلیغ توحید عبادی+۵ آیه
- رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۶ آیه
- توجّه به اقتدار بی مانع خداوند بر رساندن ضرر، زمینه ساز اعتقاد به توحید و پرهیز از شرک+۲ آیه
- تنها خداوند، قادر بر رساندن هرگونه نفع و ضرر به ادمی+۶ آیه
- خداوند، نجات دهنده انسانها از مضرّات+۴ آیه
- معبودان باطل، ناتوان از رساندن منفعت به انسانها+۱ آیه
- عجز انسانها در مقابل قدرت خداوند+۲ آیه
- تفاوت ادمیان، در بهره مندی از فضل خدا، برخاسته از مشیّت او+۱۰ آیه
- بهره مندی محمّد(صلی الله علیه واله)، از فضل گسترده خدا+۷ آیه
- کاشف / اسماوصفات+۳ آیه
- ناتوانی معبودهای مشرکان، در هرگونه ضرر رساندن به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- تنها خداوند، حفظکننده پیامبر صلی الله علیه و اله از ضررها و زیانها+۱ آیه
- دفع هرگونه ضرر از پیامبر صلی الله علیه و اله، نشیت گرفته از مشیّت خداوند و جلوهای از رحمت و غفران پروردگار+۱ آیه
- مُرید/ اسما و صفات+۳ آیه
- ناتوانی افراد از دفع ضرر، در صورت تعلق اراده و مشیّت خداوند بر ان+۳ آیه
- ناتوانی افراد از جلب منفعت، در صورت تعلّق اراده و مشیّت خداوند بر تحقّق خلاف ان+۲ آیه
- انسان ناتوان برای دفاع از منافع خویش، در برابر مشیّت و قدرت الهی+۲ آیه
- تفضل خداوند بر بندگان خود، جلوه رحیمیت و غفاریت او
- غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۱ آیه