آیه ۳ سوره یونس

سوره یونس، آیه ۳ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۰۸

إِنَ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذٰلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَ فَلاَ تَذَكَّرُونَ

پروردگار شما، خداوندی است که آسمانها و زمین را در شش روز [= شش دوران‌] آفرید؛ سپس بر تخت (قدرت) قرار گرفت، و به تدبیر کار (جهان) پرداخت؛ هیچ شفاعت کننده‌ای، جز با اذن او نیست؛ این است خداوند، پروردگار شما! پس او را پرستش کنید! آیا متذکّر نمی‌شوید؟!

معنی کلمات و عبارات
«سِتَّةَ اَیّامِ»: مراد شش دوره است (نگا: اعراف / ، حجّ / ، معارج / . «إسْتَوَی عَلَی الْعَرْشِ»: (نگا: اعراف / ). «یُدَبِّرُ الأمْرَ»: کار جهان را به مقتضی حکمت و مصلحت می‌گرداند.
نزول
نکات آیه
۱ - خدا، پروردگار و مربى انسانهاست. «إن ربکم اللّه» ۲ - شرک پیشگان عصر بعثت، منکر ربوبیت خدا بودند. «قال الکفرون إن هذا لسحر مبین. إن ربکم اللّه» به کارگیرى حرف تأکید (إن) و اسمیه بودن جمله «إن ربکم اللّه» بیانگر برداشت فوق است. ۳ - بعثت پیامبر اکرم (ص) و نزول قرآن، از مقتضیات ربوبیت خدا بر انسانها و در راستاى تربیت و رشد آنان است. «أکان للناس عجباً أن أوحینا إلى رجل منهم ... إن ربکم اللّه» ۴ - خدا، آفریدگار آسمانها و زمین است. «الذى خلق السموت و الأرض» ۵ - جهان آفرینش، داراى آسمانهاى متعدد «الذى خلق السموت» ۶ - آفرینش آسمانها و زمین در مدتى برابر شش روز «الذى خلق السموت و الأرض فى ستة ایّام» ۷ - آفرینش آسمانها و زمین، در شش مرحله «الذى خلق السموت و الأرض فى ستة ایّام» کلمه «یوم» به معناى مقدارى از زمان به کار مى رود - کوتاه باشد یا بلند - بنابراین مى توان گفت: «ستة ایّام» به معناى شش دوره و مرحله است. ۸ - خدا، فرمانرواى آسمانها و زمین است. «الذى خلق السموت ... ثم استوى على العرش» ۹ - «عرش» مرکز تدبیر و فرمانروایى جهان آفرینش «الذى خلق السموت ... ثم استوى على العرش» ۱۰ - سراسر گیتى در سیطره و اقتدار بى چون و چراى خداوند است. «الذى خلق السموت ... ثم استوى على العرش» «استواء» (مصدر استوى) به معناى استیلاست و «عرش» ; یعنى، تحت فرمانروایى. «استیلاى خداوند بر تخت حکومت» کنایه از سیطره کامل و اقتدار مطلق او بر سراسر هستى است. ۱۱ - تدبیر امور آسمانها و زمین در دست خداوند است. «الذى خلق السموت و الأرض ... یدبر الأمر» ۱۲ - نظام هستى، نیازمند تدبیرِ پیوسته و مستمر خداوند است. «یدبر الأمر» به کارگیرى فعل مضارع (یدبر) - که مفید تجدد و استمرار است - بیانگر این حقیقت است که: جهان هستى هر لحظه نیازمند به خداوند بوده و با عنایت مستمر و بىوقفه او سر پا مانده است. ۱۳ - جهان آفرینش، جهانى قانونمند و در حرکت به سوى هدفى معین «الذى خلق السموت و الأرض ... یدبر الأمر» «تدبیر» به معناى عاقبت اندیشى و «امر» به معناى کار است. «تدبیر امر» ; یعنى، در عاقبت و مآل کار چیزى اندیشیدن. لازمه این کار، عاقبت و هدف داشتن عالم و قانونمند بودن آن است. ۱۴ - وجود وسایط و عوامل (شفیعان) براى خدا در تدبیر امور نظام هستى «یدبر الأمر ما من شفیع إلا من بعد إذنه» ۱۵ - هر گونه دخل و تصرف در امور نظام هستى از سوى وسایط و عوامل (شفیعان) در گرو اذن خداوند است. «یدبر الأمر ما من شفیع إلا من بعد إذنه» ۱۶ - خداى خالق، مدبر و فرمانرواى جهان، پروردگار حقیقى و مربى انسانهاست. «الذى خلق السموت و الأرض ... ثم استوى على العرش یدبر الأمر ... ذلکم اللّه ربکم» ۱۷ - ضرورت اختیار بندگى و پرستش خداوند یکتا «ذلکم اللّه ربکم فاعبدوه» ۱۸ - پرستش خدا، مقتضاى پذیرش ربوبیت او بر انسان و جهان است. «ذلکم اللّه ربکم فاعبدوه» ۱۹ - تنها خداوندِ خالقِ مدبر، پروردگار انسانها و شایسته پرستش است. «اللّه الذى خلق ... ثم استوى ... یدبر الأمر ... ذلکم اللّه ربکم فاعبدوه» ۲۰ - مشرکان، سزاوار ملامت و سرزنش هستند. «أفلا تذکرون» ۲۱ - شرک و بت پرستى، برخاسته از غفلت و بى توجّهى انسان نسبت به ربوبیت مطلق و بى همتاى خدا بر کران تا کران هستى است. «الذى خلق السموت و الأرض ... ذلکم اللّه ربکم فاعبدوه أفلا تذکرون» ۲۲ - توجّه به خالقیت، حاکمیت، ربوبیت و مدبر بودن خدا، زمینه پیدایش روح بندگى و پرستش «اللّه الذى خلق ... ثم استوى ... یدبر الأمر ... اللّه ربکم فاعبدوه أفلا تذکرون» از حرف «فاء» در «فاعبدوه» که فاء تفریعیه است و دلالت مى کند بر اینکه ما بعد فاء، برگرفته از ما قبل مى باشد، برداشت فوق به دست مى آید. ۲۳ - اعراب جاهلى، مرمادنى شرک پیشه و بت پرست «ذلکم اللّه ربکم فاعبدوه أفلا تذکرون»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۴ - از امام باقر (ع) روایت شده که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «ان اللّه جلّ ذکره و تقدست اسمائه خلق الأرض قبل السماء ... ; [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۲، ص ۱۲۰، ح ۸ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۲۹۲، ح ۱۲.] خداى جل ذکره ... زمین را قبل از آسمانها آفرید ... ». ۲۵ - از امام صادق (ع) سؤال شد: ... و لِمَ صار العرش مربعاً؟ قال: لأن الکلمات التى بنى علیها الاسلام أربع و هى سبحان اللّه و الحمدللّه و لا إله إلا اللّه و اللّه اکبر ; [منبع: علل الشرایع، ص ۳۹۸، ح ۲، ب ۱۳۸ ; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۷۰، ح ۲۵.] چرا عرش مربع شده است؟ فرمود: زیرا کلماتى که اسلام بر آنها بنا شده، چهار کلمه است: «سبحان اللّه» و «الحمد للّه» و «لا اله الا اللّه» و «اللّه اکبر».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

ابزار تدبیر آفرینشاختیار در عبودیتتداوم تدبیر آفرینششکل هندسی عرشغفلت از توحید ربوبیمحدوده نقش عوامل طبیعیتاریخ خلقت زمینمشرکان صدر اسلام و ربوبیت خدامراحل خلقت آسمان هاکفر مشرکان صدر اسلاممدت خلقت آسمان هامنشأ بت پرستیآثار ذکر خالقیت خدامدت خلقت زمینمراحل خلقت زمینبت پرستاناهمیت ربوبیت خدابت پرستی در جاهلیتتدبیر آسمان هاشرک در جاهلیتعدد ششتدبیر زمیناهمیت عبودیتزمینه عبودیتآثار ذکر حاکمیت خدامرکز تدبیر آفرینشنقش عرشزمینه عبادتکارگزاران خداحاکم آسمان هامکذبان ربوبیت خداحاکم زمینمنشأ شرکآثار ذکر ربوبیت خداخالق آسمان هاهدفداری آفرینشاذن خداآثار غفلتسرزنش مشرکاناهمیت توحید عبادیقانونمندی آفرینشعبادت خداخالق زمیننبوت محمدجهان بینی و ایدئولوژیتعدد آسمانمربی انسان هانزول قرآنتوحید ربوبیحاکم آفرینشتوحید عبادیاختیار انساننقش عوامل طبیعیحاکمیت خداخالقیت خداآثار ربوبیت خداربوبیت خداجهان بینی توحیدیاختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۹)
  • خدا، تدبیرکننده امور اسمانها+۷ آیه
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۳ آیه
  • افرینش اسمانها بر اساس حق+۱ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمانها+۷ آیه
  • تدریجی بودن خلقت اسمانها+۷ آیه
  • خلقت اسمانها، در شش مرحله+۶ آیه
  • افرینش اسمانها، ایه خدا+۴ آیه
  • افرینش تدریجی اسمانها از ایات خدا+۷ آیه
  • افرینش زمین، از ایات خدا+۵ آیه
  • افرینش تدریجی زمین از ایات خدا+۶ آیه
  • فراخوانی مردم به عبادت خالصانه برای خدا، از سوی انبیا
  • عدم امکان شفاعت در پیشگاه خداوند بدون اذنوی+۲ آیه
  • تاثیر علل و اسباب در نظام هستی، به اذن خداوند+۱ آیه
  • مُدَبّر
  • افرینش اسمانها و زمین در شش دوره از سوی خداوند+۶ آیه
  • چگونگی جهان افرینش و ارتباط و هماهنگی اجزای ان با یکدیگر، دلیلی بر حاکمیت افریدگاری توانا بر ان+۳ آیه
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۵ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۳ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۹ آیه
  • استقلال در شفاعت، منحصر به خدای یگانه+۶ آیه
  • خلقت موجودات، از دلایل انحصار ربوبیّت به خدا+۶ آیه
  • توحید عبادی، از فرمانهای مؤکّد خداوند+۳ آیه
  • خلقت و تدبیر جهان از سوی خدای یگانه، از دلایل توحید عبادی+۲ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۱۰ آیه
  • عرش الهی، مرکز تدبیر جهان افرینش+۷ آیه
  • جهان افرینش، نیازمند تدبیر پیوسته و مستمرّ خداوند+۳ آیه
  • نیندیشیدن در جهان افرینش و پند نگرفتن از ان، مورد توبیخ خداوند+۲ آیه
  • خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۲ آیه
  • جهل مشرکان کافر به حقّانیّت جهان هستی، عامل انکار معاد از سوی انان+۱ آیه
  • خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۷ آیه
  • خلقت تدریجی جهان، به امر خداوند+۵ آیه
  • تنها خداوند، دارای حق شفاعت+۶ آیه
  • حق شفاعت برای غیر خدا، تنها با اذن او+۴ آیه
  • لزوم عبادت و بندگی خداوند+۱ آیه
  • وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۳ آیه
  • پذیرش موعظه، امری مطلوب و پسندیده+۱ آیه
  • خداوند، تدبیر کننده امور هستی+۴ آیه
  • تدبیر امور جهان، اقتضای ربوبیّت خدا+۲ آیه
  • شفاعت شافعان با اذن الهی، اقتضای ربوبیّت او
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی عبادت و بندگی برای او+۲ آیه
  • فروزندگی خورشید، جلوه ای از ربوبیّت خداوند+۱ آیه
  • تدبیر امور زمین، از جانب خداوند+۵ آیه
  • افرینش زمین، بر اساس حق+۱ آیه
  • خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۷ آیه
  • خلقت مدّت دار و تدریجی زمین، از ایات خدا+۷ آیه
  • افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۱ آیه
  • پند نگرفتن انسانها، مورد پرسش انکاری و توبیخی خدا
  • سؤال نکوهش امیز و انکاری خدا از کافران، درباره اندیشه نکردن و پند نگرفتن از چگونگی تدبیر جهان از سوی او
  • سؤال انکاری و نکوهش امیز خدا از کافران، درباره اندیشه نکردن و پند نگرفتن از چگونگی تدبیر جهان از سوی او
  • سؤال توبیخی خدا از مشرکان، به دلیل تامّل نکردن انان در تدبیر هستی و پرستش غیر خدای یگانه
  • شفاعت شفاعت کنندگان، مشروط به اذن خدا+۵ آیه
  • تاثیر شفاعت شافعان، منوط به اذن الهی+۴ آیه
  • اختصاص شفاعت مطلق به خداوند+۵ آیه
  • جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۲ آیه
  • وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۳ آیه
  • فراخوانی مردم به عبادت خالصانه برای خدا، از جانب انبیا
  • خداوند، فراخوان انسانها به عبادت خالصانه اش+۳ آیه
  • خداوند، فراخوان انسانها به عبادت+۳ آیه
  • توجّه به خالقیّت خدا، برانگیزنده انسان به پرستش او+۴ آیه
  • توجّه به ربوبیّت خداوند، مقتضی پرستش او+۲ آیه
  • دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۱ آیه
  • توجّه به حاکمیّت خداوند بر عرش و تدبیر امور از سوی او، زمینه پند و عبرت+۱ آیه
  • توجّه به خالقیّت خداوند، مایه پند و عبرت+۱ آیه
  • عرش، مرکز استیلای الهی بر جهان افرینش+۵ آیه
  • استیلای خداوند بر عرش، پس از خلقت زمین+۳ آیه
  • استیلای خداوند بر عرش پس از خلقت اسمانها+۶ آیه
  • ربوبیّت و تدبیر خداوند بر عرش+۲ آیه
  • عرش، مرکز فرمانروایی الهی بر جهان و تدبیر افرینش+۲ آیه
  • افرینش و تدبیر اسمانها، بر اساس تقدیر خداوند+۱ آیه
  • خلقت زمین، تعیین شده، در زمان و مدّت معیّن+۵ آیه
  • مُدبّر/ اسما و صفات+۳ آیه
  • توبیخ مشرکان، به علت گزینش معبودان باطل+۱ آیه
  • نکوهش مشرکان، به دلیل تامل نکردن در تدبیر امور جهان و عبرت نگرفتن از ان+۲ آیه
  • تشویق خداوند به اندیشیدن در جهان افرینش و پند گرفتن از ان+۱ آیه
  • ربوبیّت خداوند بر افرینش اسمانها و زمین و تدبّر امور، زمینهای برای پندپذیری ادمی
  • نورانیت و فروزندگی خورشید، جلوهای از ربوبیت و تدبیر خداوند+۱ آیه
  • نور و فروزندگی ماه، جلوهای از ربوبیت و تدبیر خداوند+۱ آیه
  • وجوب عبادت و بندگی خداوند+۱ آیه
  • وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۳ آیه
واژه‌ها