كَان

تکرارها: ۴۰۸

=== قاموس قرآن === کان به معنی بود، هست، واقع شده و غیر آن می‏آید. راغب می‏گوید: کان عبارت است از زمان گذشته. در صحاح گفته: کان را اگر عبارت از زمان گذشته دانستی احتیاج به خبر خواهد داشت زیرا فقط به زمان دلالت کرده و اگر آن را عبارت از حدوث شی‏ء و وقوع آن دانستی از خبر بی‏نیاز است زیرا به زمان و معنی هر دو دلالت کرده است اکنون چند نوع «کان» را بررسی می‏کنیم: 1- [آل عمران:67]. این هر دو «کانَ» معمولی و از افعال ناقصه‏اند و دلالت بر زمان گذشته دارند. 2- [نساء:1]. [نساء:11]. «وَ کانَ ذلِکَ عَلَی اللَّهِ یَسیراً - اِنَّ اللَّهَ کانَ غَفُوراً رَحیماً - اِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِیّاً کَبیراً» کان در اینگونه آیات دلالت بر ثبوت و لزوم دارد و معنای «هست» می‏دهد نه زمان گذشته. یعنی خدا رقیب است. علیم است، حکیم است و هکذا. راغب گوید کان در بسیاری از اوصاف خدا معنی ازلیّت می‏دهد. ظاهراً غرضش آن است که «کانَ اللَّهُ عَلیماً» یعنی خدا از ازل چنین بوده است ولی به نظر نگارنده زمان در آن ملحوظ نیست. و حق همان است که گفتیم، جوهری در صحاح گوید: کان گاهی زاید آید برای توکید مثل «کادَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً» نگارنده گوید این سخن کاملاً حقّ است و «کانَ» فقط برای تثبیت وصف غفران و رحمت برای خدا است. در اقرب آن را دوام و استمرار گفته است. 3- [اسراء:11]. [اسراء:27]. [اسراء:53]. «کانَ» در اینگونه مواقع نیز دلالت بر ثبوت وصف و قلیل الانفکاک بودن آن دارد. 4- [آل عمران:110]. [مریم:29]. معنی کان در هر دو آیه به معنی «هست» است که همان وقوع باشد یعنی: شما بهترین امّت هستید که برای مردم بوجود آمده. چطور سخن گوییم با آنکه کودک در گهواره است. درباره آیه اوّل گفته‏اند: کان برای حال است راغب در آیه دوّم گفته دلالت بر گذشته دارد ولو به طور لحظه. 5- [بقره:34]. گفته‏اند کان در آیه به معنی «صار» است یعنی امتناع و خودپسندی کرد و از کافران شد. 6- قاموس و اقرب الموارد تصریح کرده‏اند که کان به معنی استقبال نیز آید [انسان:7]. را شاهد آورده‏اند. 7- [بقره:280]. گفته‏اند کان در آیه تامّه و به معنی «وقع» است یعنی اگر قرضدار در تنگی باشد مهلت است تا وسعت یافتن او. *** مکان: اسم مکان است به معنی موضع حصول شی‏ء راغب گوید در اثر کثرت استعمال توّهم شده که میم آن از اصل کلمه است [حج:31]. یا باد او را به مکانی دور ساقط کند. مکانت: به معنی موضع و منزلت است مثل [یس:67]. مجمع در ذیل آیه گفته مکانة و مکان هر دو به یک معنی است یعنی اگر می‏خواستیم آنها را در جایشان مسخ می‏کردیم. [انعام:135]. مکانت در آیه به معنی تمکّن است: ای قوم به قدر تمکّن خود کارکنید و در کفر پایدار باشید من نیز همانقدر کار خواهم کرد.
۰۲۰۴۰۶۰۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۰سال ۲: ۱۰سال ۳: ۱۹سال ۴: ۱۶سال ۵: ۱۲سال ۶: ۳۷سال ۷: ۱۴سال ۸: ۳۵سال ۹: ۲۰سال ۱۰: ۸سال ۱۱: ۱۷سال ۱۲: ۱۶سال ۱۳: ۲۱سال ۱۴: ۱۴سال ۱۵: ۱۲سال ۱۶: ۹سال ۱۷: ۱۶سال ۱۸: ۴۰سال ۱۹: ۲۰سال ۲۰: ۴۵سال ۲۱: ۹سال ۲۲: ۱۳سال ۲۳: ۵
طلاق · ۹

فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَ كَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْراً

آنها آثار سوء کار خود را چشیدند؛ و عاقبت کارشان خسران بود!

ملک · ۱۸

وَ لَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ

کسانی که پیش از آنان بودند (آیات الهی را) تکذیب کردند، امّا (ببین) مجازات من چگونه بود!

قلم · ۱۴

أَنْ كَانَ ذَا مَالٍ وَ بَنِينَ

مبادا بخاطر اینکه صاحب مال و فرزندان فراوان است (از او پیروی کنی)!

حاقه · ۳۳

إِنَّهُ كَانَ لاَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ

چرا که او هرگز به خداوند بزرگ ایمان نمی‌آورد،

معارج · ۴

تَعْرُجُ الْمَلاَئِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ

فرشتگان و روح [= فرشته مقرّب خداوند] بسوی او عروج می‌کنند در آن روزی که مقدارش پنجاه هزار سال است!

نوح · ۱۰

فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً

به آنها گفتم: «از پروردگار خویش آمرزش بطلبید که او بسیار آمرزنده است...

جن · ۴

وَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ سَفِيهُنَا عَلَى اللَّهِ شَطَطاً

و اینکه سفیه ما (ابلیس) درباره خداوند سخنان ناروا می‌گفت!

جن · ۶

وَ أَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الْجِنِ فَزَادُوهُمْ رَهَقاً

و اینکه مردانی از بشر به مردانی از جنّ پناه می‌بردند، و آنها سبب افزایش گمراهی و طغیانشان می‌شدند!

مزمل · ۱۸

السَّمَاءُ مُنْفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولاً

و آسمان از هم شکافته می‌شود، و وعده او شدنی و حتمی است.

مدثر · ۱۶

كَلاَّ إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيداً

هرگز چنین نخواهد شد؛ چرا که او نسبت به آیات ما دشمنی می‌ورزد!

قیامت · ۳۸

ثُمَ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى

سپس بصورت خون بسته در آمد، و خداوند او را آفرید و موزون ساخت،

انسان · ۵

إِنَ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُوراً

به یقین ابرار (و نیکان) از جامی می‌نوشند که با عطر خوشی آمیخته است،

انسان · ۷

يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ يَخَافُونَ يَوْماً كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيراً

آنها به نذر خود وفا می‌کنند، و از روزی که شرّ و عذابش گسترده است می‌ترسند،

انسان · ۱۷

وَ يُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْساً كَانَ مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلاً

و در آنجا از جامهایی سیراب می‌شوند که لبریز از شراب طهوری آمیخته با زنجبیل است،

انسان · ۲۲

إِنَ هٰذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَ كَانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً

این پاداش شماست، و سعی و تلاش شما مورد قدردانی است!

انسان · ۳۰

وَ مَا تَشَاءُونَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ إِنَ اللَّهَ كَانَ عَلِيماً حَكِيماً

و شما هیچ چیز را نمی‌خواهید مگر اینکه خدا بخواهد، خداوند دانا و حکیم بوده و هست!

مرسلات · ۳۹

فَإِنْ كَانَ لَكُمْ كَيْدٌ فَكِيدُونِ

اگر چاره‌ای در برابر من (برای فرار از چنگال مجازات) دارید انجام دهید!

نبأ · ۱۷

إِنَ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتاً

(آری) روز جدایی، میعاد همگان است!

انشقاق · ۱۳

إِنَّهُ كَانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُوراً

چرا که او در میان خانواده‌اش پیوسته (از کفر و گناه خود) مسرور بود!

انشقاق · ۱۵

بَلَى إِنَ رَبَّهُ كَانَ بِهِ بَصِيراً

آری، پروردگارش نسبت به او بینا بود (و اعمالش را برای حساب ثبت کرد)!

بلد · ۱۷

ثُمَ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَ تَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ

سپس از کسانی باشد که ایمان آورده و یکدیگر را به شکیبایی و رحمت توصیه می‌کنند!

علق · ۱۱

أَ رَأَيْتَ إِنْ كَانَ عَلَى الْهُدَى

به من خبر ده اگر این بنده به راه هدایت باشد،

نصر · ۳

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّاباً

پروردگارت را تسبیح و حمد کن و از او آمرزش بخواه که او بسیار توبه‌پذیر است!