آیه ۴ سوره احقاف

سوره احقاف(الأحقاف)، آیه ۴ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۲

قُلْ أَرَأَيْتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ ائْتُونِي بِكِتَابٍ مِّن قَبْلِ هَٰذَا أَوْ أَثَارَةٍ مِّنْ عِلْمٍ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ

به آنان بگو: «این معبودهایی را که غیر از خدا پرستش می‌کنید به من نشان دهید چه چیزی از زمین را آفریده‌اند، یا شرکتی در آفرینش آسمانها دارند؟ کتابی آسمانی پیش از این، یا اثر علمی از گذشتگان برای من بیاورید (که دلیل صدق گفتار شما باشد) اگر راست می‌گویید!»

معنی کلمات و عبارات
«أَرَأَیْتُمْ»: آیا دیده‌اید و دقّت کرده‌اید؟ بیان کنید و مرا از پرسشِ: (چه چیزی را آفریده‌اند؟) آگاه سازید (نگا: فاطر / ، زمر / ). «أَرُونِی»: نشانم دهید. به من بنمائید. «شِرْکٌ»: مشارکت. شرکت (نگا: سبأ / ، فاطر / ) «أَثَارَةٍ»: باقیمانده و اثری که روایت گردد و گفته شود. «إِئْتُونِی بِکِتَابٍ مِّن قَبْلِ هذا»: در این قسمت، از کفّار دلیل نقلی منقول از زبان وحی آسمانی خواسته شده است. «أَثَارَةٍ مِّنْ عِلْمٍ»: در این بخش، از کفّار دلیل عقلی و منطقی منقول از دانشمندان خواسته شده است.
نزول
نکات آیه
۱- پیامبر(ص)، مأمور به تذکر ضعف و ناتوانى بت ها به مشرکان «قل أرءیتم ما تدعون ... ماذا خلقوا» ۲- قرآن، درصدد تحریک مشرکان، براى اندیشیدن به پوچى و ناتوانى معبودهاى دروغینشان «قل أرءیتم ما تدعون من دون اللّه أرونى ماذا خلقوا» تعبیر «أرأیتم» چه به معناى «أخبرونى» باشد و چه به معناى سؤال از نگریستن; دعوت براى اندیشیدن در ماهیت پوچ بت ها است. ۳- پرسش از حقایق مورد غفلت و واداشتن اندیشه ها به تأمل درباره آن، روشى قرآنى براى هدایت آدمیان «قل أرءیتم ما تدعون ... أرونى ماذا خلقوا» طرح پرسش از سوى قرآن، براى وادار کردن مشرکان به تأمل، بیانگر مطلب یاد شده است. ۴- ناتوانى بت ها و معبودهاى مشرکان، از آفرینش موجودات زمینى و مشارکت در خلقت و تدبیر امور آسمان ها «ماذا خلقوا من الأرض أم لهم شرک فى السموت» ۵- توانایى بر خلقت جهان و تدبیر امور آن، شرط شایستگى معبود براى پرستیده شدن «ماذا خلقوا من الأرض أم لهم شرک فى السموت» در این آیه، به ناتوانى بت ها در امر خلقت و تدبیر جهان اشاره شده است و این خود مى نمایاند که توانایى بر خلقت و تدبیر، ملاکى است که براساس آن، مى توان معبود واقعى را از معبود دروغین، متمایز ساخت. ۶- اندیشه در ماهیت بت ها، کافى براى پى بردن به بطلان شرک «قل أرءیتم ما تدعون من دون اللّه أرونى ماذا خلقوا من الأرض أم لهم شرک فى السموت » ۷- برخى از معبودهاى مشرکان، در شمار موجودات شعورمند «ما تدعون من دون اللّه ... ماذا خلقوا ... أم لهم شرک » به کار رفتن ضمایر ذوى العقول در مورد معبودهاى دروغین مشرکان، مى تواند از آن جهت باشد که در میان آنها، عناصرى شعورمند نیز وجود داشته است. ۸- بیدارگرى و بینش دهى، وظیفه مبلغان الهى حتى پس از روى گردانى مردم * «و الذین کفروا عمّا أنذروا معرضون . قل أرءیتم ما تدعون من دون اللّه» ارتباط این آیه با ذیل آیه قبل (و الذین کفروا... معرضون) ممکن است این نکته را برساند که اعراض کافران، تکلیف مبلغان الهى را ساقط نمى کند. ۹- شرک و پرستش غیر خدا، فاقد کمترین دلیل معتبر نقلى و برهان علمى «ائتونى بکتب من قبل هذا أو أثرة من علم» برداشت یاد شده بنابراین نکته است که مراد از «کتاب» مطلق نوشته ها و نقل هایى باشد که قابل اتکاء است و «أثارة من علم» ناظر به هرگونه دلیل علمى باشد. ۱۰- کتاب هاى آسمانى، مبرّا از کمترین آثار و نشانه هاى شرک «ائتونى بکتب من قبل هذا» بارزترین مصداق براى «کتاب من قبل هذا» کتاب هاى آسمانى پیش از قرآن است. قرآن با قاطعیت در برابر تمامى اهل کتاب عصر نزول، اعلام کرده است که هیچ کتاب آسمانى، نظریه «شرک» را تأیید نکرده است. ۱۱- هماهنگى کامل کتاب هاى آسمانى، در تبلیغ توحید «ائتونى بکتب من قبل هذا» ۱۲- وجود نشانه هاى شرک در هر متن، دلیل آسمانى نبودن آن «ائتونى بکتب من قبل هذا» از اظهار قاطع قرآن، به این که کتاب هاى آسمانى به دور از تبلیغ شرک است; این نتیجه به دست مى آید که هرگاه اثرى از شرک در کتابى دیده شد، باید اذعان داشت که دست تحریف گران در آن راه یافته است. ۱۳- لزوم مستند بودن هر عقیده دینى، به منبع وحى و یا دلیل قطعى علمى «ائتونى بکتب من قبل هذا أو أثرة من علم إن کنتم صدقین» صداقت و درستى هر عقیده دینى، از دو راه قابل اثبات است: ۱- ارائه دلیل متکى به وحى و کتاب هاى آسمانى; ۲- ارائه گواهى از دریافت هاى علمى و عقلى. ۱۴- برنامه ارشادى و مباحثات عقیدتى پیامبر(ص)، تحت اشراف و رهنمودهاى خداوند «قل أرءیتم ما تدعون» تصریح به «قل» در آیه شریفه،بیانگر این نکته است که همگان بدانند پیامبر(ص) در همه شؤون حیات، حتى مناظرات خویش با مشرکان، تابع وحى و الهام گیرنده از خداوند است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۵- «عن أبى عبیدة قال: سألت أباجعفر(ع) عن قوله تعالى «ائتونى بکتاب من قبل هذا أو أثارة من علم إن کنتم صادقین» قال: عنى بالکتاب التوراة و الإنجیل «و أثارة من علم» فإنّما عنى بذلک علم اوصیاء الأنبیاء علیهم السلام; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۴۲۶، ح ۷۲; نورالثقلین، ج ۵، ص ۹، ح ۶.] ابوعبیده گوید: از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند تعالى «ائتونى بکتاب من قبل هذا أو اثارة من علم إن کنتم صادقین» سؤال کردم، حضرت فرمود: مراد از «کتاب»، تورات و انجیل است و مراد از «أثارة من علم» علم جانشینان پیامبران است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۷)
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۶ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمانها+۵ آیه
  • احتجاج بر ضدّ مشرکان، به ناتوانی خدایان موهوم انان، از هرگونه افرینشی در جهان هستی+۳ آیه
  • تقسیمبندی ادّعاهای خصم و توجّه دادن او به نادرستی هریک از انها، شیوهای در احتجاج بر ضدّ منکران حق+۲ آیه
  • درخواست دلیل از طرف مقابل برای اثبات دعوای خود، روشی برای احتجاج+۴ آیه
  • دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۱۱ آیه
  • بتپرستی، ایین مشرکان عصر بعثت+۲ آیه
  • فقدان هرگونه ادراک و قدرت در بتها، نشاندهنده بطلان بتپرستی+۲ آیه
  • بطلان بتپرستی به دلیل ناتوانی بتها از افرینش+۵ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱۱ آیه
  • تعلیم روش احتجاج به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۳ آیه
  • ناتوانی غیر خدا، از هرگونه خلق و ایجاد+۸ آیه
  • افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۱۲ آیه
  • دعوت شدن مشرکان کافر به توحید، از سوی پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۱۲ آیه
  • مبرّا بودن تورات از هرگونه نشانههای شرک و اثار ان
  • جهل به اوصاف و ویژگیهای معبود راستین، از عوامل گرایش به بتپرستی+۲ آیه
  • حرمت بت پرستی+۱۴ آیه
  • حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۲ آیه
  • ناتوانی بتها از افرینش هر موجودی+۳ آیه
  • دفاع پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از توحید، با مبارزه علیه شرک و بت پرستی+۲ آیه
  • خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۶ آیه
  • پرسش از حقایق مورد غفلت، موجب تفکّر و تامّل درباره ان
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور سؤال انکاری از مشرکان، درباره توانایی معبودهای شان بر افرینش موجودات زمینی با مشارکت، در تدبیر امور اسمانها
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور سؤال انکاری از مشرکان، درباره توانایی معبودهای شان بر افرینش موجودات زمینی یا مشارکت در تدبیر امور اسمانها
  • شرکورزی، ایینی فاقد پشتوانه علمی و منطقی+۷ آیه
  • ناتوانی معبودهای مشرکان از هرگونه افرینش، دلیل بطلان شرک+۱۰ آیه
  • شرکورزی، زاییده جهل و نااگاهی انسان+۸ آیه
  • مشرکان، اشخاصی گمراه+۱ آیه
  • جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۲ آیه
  • عبادت غیر خدا، کاری غیر منطقی و بدون برهان و دلیل+۳ آیه
  • توانمندی بر خالقیّت و نیز مخلوق نبودن، از نشانه های معبود حقیقی+۵ آیه
  • عبودیّت و پرستش، تنها سزاوار معبود حقیقی
  • علمِ نشیت گرفته از کتب اسمانی پیشین، نفی کننده شرک و عبادت غیر خدا
  • مبتنی ساختن عقیده، رفتار و سخن بر علم، لازم و ضروری+۳ آیه
  • بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید+۱۰ آیه
  • احتجاج با مشرکان، راهی برای بیدار ساختن فطرت توحیدی مشرکان+۲ آیه
  • افرینش زمین، جلوه ای از قدرت مطلق الهی+۲ آیه
  • کتابهای اسمانی، پیراسته از عقاید و باورهای خرافی و شرک الود+۳ آیه
  • حجّیّت کتابهای اسمانی، در مسایل دینی+۵ آیه
  • همسویی و هماهنگی کتابهای اسمانی، در دعوت به توحید و نفی شرک و دوگانه پرستی+۵ آیه
  • تعلیم روش احتجاج به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، از جانب خداوند+۳ آیه
  • دعوت مشرکان به توحید، از جانب محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به سؤال از مشرکان، به جهت توجه دادن انها به ناتوانایی معبودان باطل بر خلقت جهان و افرینش مجدّد انها+۱ آیه
  • وظیفه پیامبر صلی الله علیه و اله در توجه دادن مردم به فطرت توحیدی و بیدار کردن ان+۴ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور برانگیختن داوری وجدان مشرکان بر چگونگی فرجام انان در صورت نزول عذاب الهی+۲ آیه
  • توبیخ مشرکان، به علت گزینش معبودان باطل+۵ آیه
واژه‌ها