آیه ۱۸ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۱۸ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۴

أَ لَمْ تَرَ أَنَ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبَالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَ عَلَيْهِ الْعَذَابُ وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ

آیا ندیدی که تمام کسانی که در آسمانها و کسانی که در زمینند برای خدا سجده می‌کنند؟! و (همچنین) خورشید و ماه و ستارگان و کوه‌ها و درختان و جنبندگان، و بسیاری از مردم! امّا بسیاری (ابا دارند، و) فرمان عذاب درباره آنان حتمی است؛ و هر کس را خدا خوار کند، کسی او را گرامی نخواهد داشت! خداوند هر کار را بخواهد (و صلاح بداند) انجام می‌دهد!

معنی کلمات و عبارات
«یَسْجُدُ لَهُ ...»: (نگا: رعد / و ، اسراء / ). «الدَّوَآبُّ»: جمع دابّه، هر نوع حیوان و جانداری (نگا: بقره / .
نزول
نکات آیه
۱ - سجده (خضوع و انقیاد) اهل آسمان و زمین و نیز خورشید، ماه، ستارگان، کوه ها، درختان و جنبندگان براى خدا «ألم تر أنّ اللّه یسجد له من فى السموت و من فى الأرض ... و الشجر و الدّوابّ» «سجود» (مصدر «یسجد») به معناى اظهار خضوع و انقیاد است. ۲ - جهان آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد است. «ألم تر أنّ اللّه یسجد له من فى السموت» ۳ - تمامى پدیده هاى جهان آفرینش، موجوداتى اند شعورمند. «ألم تر أنّ اللّه یسجد له من فى السموت» به کارگیرى لفظ «من» براى همه پدیده هاى موجود در آسمان ها و زمین - با توجه به این که این کلمه غالباً در ذوى العقول به کار مى رود - مى تواند اشعار به مطلب فوق داشته باشد. ۴ - توحید ربوبى و انقیاد در برابر خدا، ملاک داورى خداوند میان انسان ها در قیامت «إنّ اللّه یفصل بینهم یوم القیمة ... ألم تر أنّ اللّه یسجد له من فى السموت و من فى الأرض» ارتباط این آیه با آیه پیشین، این معنا را مى رساند که ملاک ارزیابى خداوند در داورى میان فرقه هاى گوناگون مردم در قیامت، اصل «توحید ربوبى و خضوع و انقیاد در برابر او» خواهد بود. ۵ - توجه به انقیاد و کرنش تمامى پدیده هاى جهان در برابر خداوند، مقتضى گرویدن به خداى واحد و روى گرداندن از شرک و دیگر پرستى است. «إنّ الذین ءامنوا و الذین هادوا ... ألم تر أنّ اللّه یسجد له من فى السموت و من فى الأرض» ۶ - سجود و خضوع تمامى پدیده هاى جهان در برابر خدا، امرى قابل درک براى انسان ها «ألم تر أنّ اللّه یسجد له من فى السموت و من فى الأرض» همزه در «ألم تر» براى استفهام توبیخى است: «رؤیت» (مصدر «ترى») به معناى دانستن و به اصطلاح از افعال قلوب است; یعنى، «آیا ندانستى که...». توبیخ خداوند بیانگر مطلب یاد شده است; چه این که سجود و خضوع موجودات اگر قابل درک نبود، خداوند انسان ها را توبیخ نمى کرد. ۷ - برخلاف همه پدیده هاى جهان هستى، مردم دو دسته اند: بسیارى از آنان معتقد به توحید ربوبى و اهل خضوع و انقیاد در برابر خدا و بسیارى دیگر منکر توحید ربوبى و دیگر پرست هستند. «ألم تر أنّ اللّه یسجد ... و کثیر من الناس و کثیر حقّ علیه العذاب» جمله «حقّ علیه العذاب» کنایه از شرک و دیگرپرستى و روى گردانى از خضوع در برابر خدا است. ۸ - شرک، گناهى است نابخشودنى که اهل آن مستحق عذاب الهى اند. «و کثیر حقّ علیه العذاب» ۹ - شرک و بت پرستى، حرکتى است مخالف جریان طبیعى نظام هستى. «أنّ اللّه یسجد له من فى السموت و من فى الأرض ... و کثیر حقّ علیه» ۱۰ - کرامت انسانى، در گرو گرایش به توحید ربوبى و سجود و انقیاد در برابر خدا «و کثیر حقّ علیه العذاب و من یهن اللّه فما له من مکرم» ۱۱ - در بینش الهى، شرک پیشگان مردمانى پست و فاقد هر گونه کرامت انسانى اند. «و کثیر حقّ علیه العذاب و من یهن اللّه فما له من مکرم» ۱۲ - حرمت نهادن و گرامى داشتن مشرکان، حرام است. «و من یهن اللّه فما له من مکرم» جمله «فما له من مکرم» مى تواند انشا در قالب خبر باشد; یعنى، هیچ کس حق ندارد به کسى که مورد اهانت خدا قرار گرفته، حرمت نهد و او را گرامى بدارد. ۱۳ - قدرت نامتناهى خداوند، در اجراى مشیت و خواسته هاى خویش «إنّ اللّه یفعل ما یشاء» ۱۴ - عذاب الهى، عذابى است خوار کننده. «و کثیر حقّ علیه العذاب و من یهن اللّه فما له من مکرم» ۱۵ - شرک پیشگان، در قیامت گرفتار عذاب خوار کننده الهى و محروم از هر کرامت بخش و گرامى دارنده اى خواهند بود. «و الذین أشرکوا ان اللّه یفصل بینهم یوم القیمة... و کثیر حقّ علیه العذاب و من یهن اللّه فما له من مکرم»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۹)
  • وجود موجوداتی سجده کننده در اسمانها برای خدا+۲ آیه
  • وجود موجوداتی زنده و با شعور در اسمانها+۵ آیه
  • سجده موجودات اسمانی برای خدا+۲ آیه
  • خوارشدگان نزد خدا، فاقد احترام
  • مُهین
  • مشرکان، مستحق عذاب اهانتامیز ازسوی خداوند+۱ آیه
  • اهانتشدگان خدا، فاقد هرگونه کرامت و گرامیدارندهای
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۴ آیه
  • بهکارگیری عقل، زمینه راهیابی انسان به توحید و معارف صحیح الهی+۱ آیه
  • تفکّر در سجده و خضوع و انقیاد موجودات اسمانی، زمینه راهیابی به توحید
  • تشویق و ترغیب خداوند به تفکّر، درباره سجده بسیاری از انسانها
  • تفکّر در سجده (خضوع و انقیاد) حیوانات، زمینه راهیابی انسان به توحید
  • تفکّر در سجده (خضوع و انقیاد) خورشید، زمینه راهیابی انسان به توحید
  • تفکّر در سجده (خضوع و انقیاد) درختان، زمینه راهیابی انسان به توحید
  • تفکّر در سجده (خضوع و انقیاد) ستارگان، زمینه راهیابی انسان به توحید
  • تفکّر در سجده (خضوع و انقیاد) کوهها، زمینه راهیابی انسان به توحید
  • تفکّر در سجده (خضوع و انقیاد) ماه، زمینه راهیابی انسان به توحید
  • مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۴ آیه
  • مطلوبیت سجده، برای خداوند+۵ آیه
  • سجود و خضوع همه حیوانات، در برابر خدا+۱ آیه
  • حیوانات، دارای نوعی شعور+۲ آیه
  • خداوند، توانا بر انجام دادن هر کار، بر اساس اراده و مشیّت خود+۴ آیه
  • سجده خورشید در برابر خداوند، امری شایسته تفکّر
  • توجّه به سجده خورشید در برابر خداوند، مقتضی گرویدن به خدای واحد و ایمان به او+۱ آیه
  • خداوند، خواهان توجّه انسانها به سجده خورشید در برابر وی
  • سجده درختان برای خدا+۱ آیه
  • گرفتاری مشرکان به ذلّت و خواری، در قیامت+۲ آیه
  • موجودات با شعور و صاحب عقل، در زمین+۵ آیه
  • سجده و خضوع موجودات زمین، در برابر خداوند+۲ آیه
  • سجده و فرمان بری ستاره، در پیشگاه خداوند+۱ آیه
  • کرامت انسانی، در گرو سجده و انقیاد در برابر خدا
  • مطلوبیّت سجده برای خداوند+۵ آیه
  • استحباب سجده هنگام قرایت (برخی) ایات سجده+۲ آیه
  • سجده و کرنش اهل اسمان، در مقابل خداوند+۲ آیه
  • سجده و خضوع اهل زمین، در مقابل خداوند+۲ آیه
  • سجده و خضوع جنبندگان، در مقابل خداوند
  • سجده و خضوع خورشید، در مقابل خداوند
  • سجده و کرنش درختان، در برابر خداوند+۱ آیه
  • ستارگان، سجده کننده در مقابل خداوند+۱ آیه
  • سجده و خضوع کوهها، در مقابل خداوند
  • سجده و کرنش ماه، در مقابل خداوند
  • به سجده افتادن بسیاری از مردم، در مقابل خداوند
  • ملایکه، از ساجدان به درگاه خداوند+۳ آیه
  • سجده و انقیاد موجودات، در برابر خدا+۲ آیه
  • سرپیچی از سجده در پیشگاه خداوند، موجب اهانت و عذاب خداوند
  • اگاهی خداوند به سجده و خضوع موجودات و انسانهای بسیار، مورد سؤال از پیامبر(صلی الله علیه واله) برای اعتراف ان حضرت
  • ذلّت و بی ابرویی، پیامد شریک پنداشتن برای خدا+۲ آیه
  • مشرکان، مستحقّ عذاب اهانت امیز از طرف خداوند+۱ آیه
  • قیامت، صحنه ذلّت و خواری مشرکان+۲ آیه
  • توجّه به انقیاد و خضوع تمامی پدیده های جهان در برابر خدا، راهی برای رویگردانی انسان از شرک+۱ آیه
  • برخورداری حیوانات، از نوعی شعور و ادراک+۲ آیه
  • خورشید، از پدیده های افرینش، با نوعی شعور و ادراک
  • درختان، از پدیده های با شعور و ادراک طبیعت+۱ آیه
  • ستارگان، از پدیده های افرینش و برخوردار از شعور و ادراک+۱ آیه
  • کوهها، موجوداتی با شعور و ادراک+۲ آیه
  • برخورداری ماه، از شعور و ادراک
  • برخورداری موجودات جهان، از شعور و ادراک+۶ آیه
  • دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۱ آیه
  • تفکّر در سجده و انقیاد موجودات در برابر خداوند، عبرت اموز و در خور اندیشه
  • عذاب مستحقّان مجازات، امری حتمی، ثابت و حق
  • فاعل / اسماوصفات+۴ آیه
  • سجده و انقیاد در برابر خدا، موجب کرامت انسانی
  • خداوند، منشا هر گونه کرامت و بزرگواری
  • اهانت و خواری انسان از جانب خدا، مانع کرامت و بزرگواری وی
  • سجده و انقیاد کوه، در برابر خداوند
  • کوهها، دارای نوعی شعور نسبت به خداوند+۲ آیه
  • سجده و خضوع ماه، در برابر خداوند
  • دعوت خداوند از محمّد صلی الله علیه و اله، برای تفکّر در چگونگی سجده و خضوع موجودات
  • مُهِین/ اسماوصفات
واژه‌ها