آیه ۵ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۵ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۲

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَ غَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَ نُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَ نُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَ مِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلاَ يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً وَ تَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ كُلِ زَوْجٍ بَهِيجٍ

ای مردم! اگر در رستاخیز شک دارید، (به این نکته توجّه کنید که:) ما شما را از خاک آفریدیم، سپس از نطفه، و بعد از خون بسته شده، سپس از «مضغه» [= چیزی شبیه گوشت جویده شده‌]، که بعضی دارای شکل و خلقت است و بعضی بدون شکل؛ تا برای شما روشن سازیم (که بر هر چیز قادریم)! و جنین‌هایی را که بخواهیم تا مدّت معیّنی در رحم (مادران) قرارمی‌دهیم؛ (و آنچه را بخواهیم ساقظ می‌کنیم؛) بعد شما را بصورت طفل بیرون می‌آوریم؛ سپس هدف این است که به حدّ رشد و بلوغ خویش برسید. در این میان بعضی از شما می‌میرند؛ و بعضی آن قدر عمر می‌کنند که به بدترین مرحله زندگی (و پیری) می‌رسند؛ آنچنان که بعد از علم و آگاهی، چیزی نمی‌دانند! (از سوی دیگر،) زمین را (در فصل زمستان) خشک و مرده می‌بینی، اما هنگامی که آب باران بر آن فرو می‌فرستیم، به حرکت درمی‌آید و می‌روید؛ و از هر نوع گیاهان زیبا می‌رویاند!

معنی کلمات و عبارات
«الْبَعْثِ»: رستاخیز. از نو زنده گرداندن. «خَلَقْنَاکُمْ»: اصل شما یا خود شما را آفریده‌ایم (نگا: آل‌عمران / ، طه / ، بقره / ، مؤمنون / ). «نُطْفَةٍ»: مراد موجود زنده حاصل در منی است که از آن به «آب جهنده» تعبیر شده است (نگا: قیامت / ، طارق / . «عَلَقَةٍ»: خون بسته زالوگونه. «مُضْغَةٍ»: قطعه گوشتی بدان شکل و اندازه که جویده شود. «مُخَلَّقَةٍ»: تامّ الخلقه. دارای شکل و اندام. «غَیْرِ مُخَلَّقَةٍ»: ناقص‌الخلقه. ناکامل و نابسامان. «نُقِرُّ»: نگاه می‌داریم و از درون پرت نمی‌کنیم. «طِفْلاً»: کودک. حال است. ذکر آن به صورت مفرد بدان علّت است که مصدر است، یا به اعتبار جنس و یا این که کلّ واحد افراد است. «أَرْذَلِ الْعُمُر»: پست‌ترین مرحله عمر، و آن پیری و فرتوتی فراوانی است که بدان هنگام عقل دچار فراموشی و اندیشه دستخوش پریشانی می‌شود. «هَامِدَةً»: خشک و خاموش. مراد زمین خشکیده و مرده است. «إهْتَزَّتْ»: به حرکت و تکان می‌افتد. مراد حرکت و تکانی است که به سبب جنبش عناصر گیاهان در داخل آن پیدا و پدیدار می‌گردد. «رَبَتْ»: بالا آمد و پفیده شد. مراد رشد و نمو گیاهان است. «زَوْج»: صنف. نوع. «بَهِیجٍ»: زیبا و باطراوت. سُرورآفرین و شادی‌بخش. سرسبز و خرّم.
نزول
نکات آیه
۱- انکار معاد و رستاخیز، از ناحیه شرک پیشگان عصر بعثت «یأیّها الناس إن کنتم فى ریب من البعث» ۲- غفلت از قدرت نامحدود خدا، منشأ شک و تردید مشرکان عصر بعثت در امکان معاد و حیات دوباره انسان «یأیّها الناس إن کنتم فى ریب من البعث فإنّا خلقنکم» جواب شرط در جمله «إن کنتم فى ریب من البعث» حذف شده است و تقدیر آن چنین مى باشد: «إن کنتم فى ریب من البعث فانظروا إلى بدء خلقکم; اگر در امکان برپایى رستاخیز تردید دارید، به آغاز پیدایش خود بنگرید». مقصود از جمله یاد شده این است که: همان طور که خداوند توانست انسان ها را در این نشأه بیافریند مسلّماً قدرت آن را دارد که دوباره و در نشأه دیگر آنان را زنده کند. ۳- خدا، خالق و آفریدگار انسان ها است. «فإنّا خلقنکم» ۴- توجه به پیدایش انسان و آفریده شدن وى از عناصرى بى جان (خاک، نطفه، علقه و مضغه)، زداینده هر گونه تردید در امکان برپایى رستاخیز و قدرت خدا بر بخشیدن حیات دو باره به مردگان «یأیّها الناس إن کنتم فى ریب من البعث فإنّا خلقنکم ...ثمّ من مضغة» ۵- خاک، مبدأ نخستین آفرینش انسان «فإنّا خلقنکم من تراب» ۶- قابلیت خاک براى پیدایش موجودات زنده از آن «فإنّا خلقنکم من تراب» ۷- تحول خاک به نطفه، تبدیل نطفه به علقه و تکامل علقه به مضغه، روند آفرینش انسان «فإنّا خلقنکم من تراب ثمّ من نطفة ثمّ من علقة ثمّ من مضغة» ۸- وجود فاصله زمانى، میان تحول خاک به نطفه، نطفه به علقه و علقه به مضغه «فإنّا خلقنکم من تراب ثمّ من نطفة ثمّ من علقة ثمّ من مضغة» با توجه به، به کارگیرى «ثمّ» که براى بیان فاصله زمانى است - برداشت فوق به دست مى آید. ۹- مضغه، مرحله شکل گیرى و ظهور تدریجى اعضا و جوارح جنین در رحم مادر است. «ثمّ من مضغة مخلّقة و غیر مخلّقة» «مخلّقه» اسم مفعول از باب تفعل و صفت براى «مضغة» است و «غیر مخلقة» نیز عطف بر «مخلقة» مى باشد. «تخلیق» (مصدر «مخلقة») به معناى تصویر و شکل دادن است. توصیف «مضغة» به «مخلقة و غیر مخلقة» مى رساند که جنین در این مرحله، مرتباً شکلى را مى پذیرد و صورتى را از دست مى دهد و این روند تا ظهور کامل اعضا و جوارح ادامه مى یابد. ۱۰- آفرینش انسان از عناصر بى جانى چون: خاک، نطفه، علقه و مضغه، جلوه روشنى از توانایى خدا بر احیاى مجدد انسان در روز رستاخیز است. «فإنّا خلقنکم من تراب ... لنبیّن لکم» «لنبیّن لکم» مفعولٌ له براى «خلقناکم» و به تقدیر «لنبیّن لکم ان اللّه قادر على أن یحیى الموتى» است; یعنى، ما شما را از خاک و سپس از نطفه و سپس ... آفریدیم تا روشن سازیم که خدا، بر احیاى دوباره شما توانا است. ۱۱- رحم زنان، قرارگاه جنین «و نقرّ فى الأرحام مانشاء» ۱۲- استقرار جنین در رحم و مصونیت آن از سقط شدن، در گرو مشیت و اراده خدا است. «و نقرّ فى الأرحام مانشاء» ۱۳- زمان استقرار هر جنین در رحم، مدتى مشخص و از پیش تعیین شده است. «و نقرّ فى الأرحام... إلى أجل مسمَّى» ۱۴- سقط شدن برخى از جنین ها و استقرار برخى دیگر در رحم و نیز مشخص بودن مدت هر جنین در آن، جلوه هایى از مشیت مطلق و اراده بلامنازع خدا «و نقرّ فى الأرحام... إلى أجل مسمَّى ثمّ نخرجکم» ۱۵- وجود فاصله زمانى میان پایان یافتن مراحل رشد جنین در رحم و فرا رسیدن زمان زایمان «و نقرّ فى الأرحام ... إلى أجل مسمَّى ثمّ نخرجکم» عطف «نخرج» بر «نقرّ... إلى أجل مسمًّى»به وسیله «ثمّ» - که براى تراخى در زمان است - مى رساند که جنین پس از این که مراحل رشد خود را در رحم به پایان رساند، باید مدتى دیگر در رحم بماند تا زمان زایمان فرا برسد. ۱۶- زندگى دنیوى داراى دو منحنى صعود و نزول است. «فإنّا خلقنکم من تراب... ثمّ لتبلغوا أشدّکم... و منکم من یردّ إلى أرذل العمر» ۱۷- منحنى صعود انسان در زندگى دنیوى، از طفوبیت آغاز مى شود و در اوج جوانى، به پایان مى رسد. «فإنّا خلقنکم من تراب... ثمّ نخرجکم طفلاً ثمّ لتبلغوا أشدّکم» ۱۸- پایان اوج مرحله جوانى (بلوغ الأشد)، نقطه آغازین منحنى نزول است. و سرانجام مرحله پیرى (أرذل العمر)، نقطه پایانى این منحنى در زندگى انسان مى باشد. «فإنّا خلقنکم من تراب... ثمّ لتبلغوا أشدّکم... لکیلا یعلم من بعد علم شیئًا» ۱۹- منحنى صعود، قوس رشد و تکامل قواى جسمى و عقلى انسان و منحنى نزول، قوس ضعف و انحطاط آن قوا است. «لتبلغوا أشدّکم... منکم من یردّ إلى أرذل العمر» ۲۰- برخى از انسان ها، پیش از رسیدن به مرحله پایانى پیرى (أرذل العمر) زندگى را به درود گفته و از دنیا مى روند. «و منکم من یتوفّى و منکم من یردّ إلى أرذل العمر» ۲۱- قواى جسمى و عقلى در مرحله نهایى پیرى، به درجه اى کاهش مى یابد که انسان از فراگیرى محروم مى ماند و تمامى دانسته هاى پیشین خود را از دست مى دهد. «منکم من یردّ إلى أرذل العمر لکیلا یعلم من بعد علم شیئًا» ۲۲- مرحله پایانى پیرى، مرحله ناپسند دوران زندگى براى انسان است. «إلى أرذل العمر» ۲۳ - ارزش انسان و زندگى او، در پرتو علم و آگاهى «أرذل العمر لکیلا یعلم من بعد علم شیئًا» ۲۴ - تنها برخى از انسان ها به مرحله پایانى پیرى (أرذل العمر) مى رسند. «و منکم من یردّ إلى أرذل العمر» ۲۵ - انسان، موجودى است مرکب از جسم و جان. «و منکم من یتوفّى» «توفى» (مصدر «یتوفّى») به معناى دریافت تام و کامل است و آنچه از انسان به وقت مرگ دریافت مى شود، روح او است نه جسم وى. پس انسان، از دو عنصر جسم و روح تشکیل شده است. ۲۶ - جان آدمى، حقیقتى است باقى و فناناپذیر. «و منکم من یتوفّى » دریافت کامل روح انسان به هنگام مرگ (و منکم من یتوفّى) بیانگر بقاى روح پس از مرگ و فناناپذیرى آن است. ۲۷- خداوند به هنگام مرگ آدمى، کالبد او را تهى کرده و جان وى را تماماً دریافت مى کند. «و منکم من یتوفّى» ۲۸ - روح، عنصر اصلى حقیقت آدمى است. «و منکم من یتوفّى» ۲۹ - رویش و رشد گیاهان گوناگون بر زمین هاى مرده، جلوه اى از قدرت خداوند «یأیّها الناس إن کنتم فى ریب من البعث... و ترى الأرض هامدة... من کلّ زوج بهیج» ۳۰ - مطالعه در چگونگى رویش و رشد گیاهان گوناگون بر زمین هاى مرده، زایل کننده هر گونه شک و تردید در امکان برپایى رستاخیز و قدرت خدا بر احیاى دوباره مردگان «یأیّها الناس إن کنتم فى ریب من البعث ... و ترى الأرض هامدة ... من کلّ زوج بهیج» ۳۱ - آب، مایه رویش و رشد گیاهان «فإذا أنزلنا علیها الماء اهتزّت وربت» ۳۲ - گیاهان، داراى اصناف و دسته هاى گوناگون «من کلّ زوج بهیج» «زوج» در این جا به معناى صنف و دسته است. ۳۳ - گیاهان، مایه زیبایى و خرمى زمین «من کلّ زوج بهیج» «بهجة و بهاجة» به معناى حسن و خرمى است. بنابراین «بهیج»; یعنى، نیکو و خرم. ۳۴ - عوامل طبیعى، مجارى فعل و اراده خداوند فإذا أنزلنا علیها الماء اهتزّت و ربت
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۳۵ - «عن أبى جعفر(ع): «ولنبیّن لکم» کذلک کنتم فى الأرحام «و نقرّ فى الأرحام ما نشاء» فلایخرج سقطاً; از امام باقر(ع) روایت شده است که در[باره معناى «و لنبیّن لکم» در آیه یاد شده فرمود:] تا براى شما روشن کند که در ارحام مادران این گونه بوده اید [و این مراحل را طى کرده اید] و[در باره معناى «و نقرّ فى الأرحام ما نشاء» نیز فرمود:] و آنچه را مى خواهیم در ارحام مستقر مى کنیم و[ آن] به صورت سقط بیرون نمى آید». [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۷۸; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۷۱- ، ح ۱۰.] ۳۶- «و روى أنّ أرذل العمر أن یکون عقله عقل إبن سبع سنین; روایت شده که پست ترین دوران عمر زمانى است که عقل انسان، همانند عقل بچه هفت ساله گردد». [منبع: خصال صدوق، ص ۵۴۶، ح ۲۵، باب أربعینح۲۵; نورالثقلین، ج ۳، ص ۶۷، ح ۱۴۴.] ۳۷- «عن أبى عبدالله بن مسعود قال: حدثنا رسول الله(ص)... ان أحدکم یجمع خلقه فى بطن أمّه أربعین یوماً نطفة، ثمّ یکون علقة مثل ذلک، ثمّ یکون مضغة مثل ذلک; عبداللّه بن مسعود مى گوید: رسول خدا(ص) به ما فرمود: ...آفرینش هر یک از شما در شکم مادر[ بدین گونه ]کامل مى شود که چهل روز «نطفه» است; سپس به قدر همین مدّت «علقه» است; سپس به قدر همین مدّت «مضغه» است». [منبع: الدرالمنثور، ج ۶، ص ۹.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار مطالعه رویش گیاهاناستقرار جنین در رحمبلوغ انسانتکامل علقه به مضغهدقت در ضعف قوای ادراکیدوران جوانیدوران پیریدوران کودکیرشد انسانرشد قوای ادراکیزمان شکل گیری انسانسقط جنینطول عمر انسان هاعوامل ایمان به احیای اخروی مردگانعوامل ایمان به قدرت خداعوامل رشد گیاهانمدت استقرار جنین در رحممنشأ امنیت جنینمنشأ زیبایی زمینمنشأ شادابی زمینمنشأ شک مشرکان صدراسلاممکان جنینوقت محرومیت از تعلمپایان دوران جوانیبدترین دوران عمرفراموشی در پیریتبدیل خاک به نطفهجاودانگی روحجسم انساندورانهای عمر انسانرشد جسمانی انسانضعف قوای ادراکیفواید خاکمرگ قبل از پیرینشانه های مشیت خداضعف جسمانی انسانمشرکان صدراسلام و معادمنشأ شک در معادعوامل ایمان به قیامتدورانهای عمرآثار خلقت انساننقش گیاهاننقش رحم(زهدان)عمر انسانعوامل ایمان به معادپیری انسانآثار غفلت از قدرت خداتبدیل نطفه به علقهضعف در پیریخلقت از خاکدلایل احیای اخروی مردگانقابض روحنشانه های اراده خداروح انسانانسان از خاکنقش روحتنوع گیاهانآثار ذکر خلقت انسانعوامل رویش گیاهانمجاری افعال خداملاکهای ارزشاجل مسمیفواید آبابعاد انسانارزش علمرویش گیاهانحقیقت انسانمراحل خلقت انسانخالق انسان هامکذبان معادعنصر خلقت انسانفضایل انسانحقیقت مرگمجاری اراده خدادلایل معادآثار مشیت خدانقش عوامل طبیعیآثار اراده خدانشانه های قدرت خداخالقیت خداجهان بینی توحیدیافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۰۰)
  • اب، از عوامل ابادانی زمین+۹ آیه
  • اب، باعث رویش گیاهان و زیبا شدن طبیعت+۱ آیه
  • نقش اب در رویش و رشد گیاهان متنوّع+۴ آیه
  • خلقت ابتدایی ادم(علیه السلام) از خاک+۴ آیه
  • وجود خاک و به تبع ان گل و لجن پیش از افرینش ادم(علیه السلام)+۴ آیه
  • نقش اسمان در بارش باران و احیای زمین+۴ آیه
  • ابرهای حامل باران، از ایههای خدا+۶ آیه
  • فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۷ آیه
  • پیدایش حیات در زمین با اب باران، از ایات الهی+۷ آیه
  • زوجیت گیاهان، نشانه خدا+۴ آیه
  • رویش گیاهان سرورافرین با بارش باران، از ایات خدا+۱ آیه
  • مدّتدار بودن حیات دنیایی انسان، از ایههای خدا+۱ آیه
  • مراحل گوناگون حیات و زندگی انسان از کودکی تا پیری، نشانه قدرت خدا+۲ آیه
  • افرینش انسان از خاک، ایه خدا+۴ آیه
  • خدا، پدید اورنده انسانها از خونی بسته شده+۵ آیه
  • پرورش نطفه در جایگاهی مخصوص (رحم)، و تبدیل ان به انسانی کامل، از ایات خدا+۶ آیه
  • مراحل افرینش انسان، نشانه قدرت خدا+۷ آیه
  • اگاه کردن مردم از حقیقت معاد، فلسفه ارایه عملی قدرت خدا در زنده کردن مردگان+۳ آیه
  • استقرار جنین در رحم، تا زمانی معیّن (اجل مسمّی) از سوی خدا
  • زندگی جنین در رحم، دارای اجل مسمّی و وقت معیّن
  • احتجاج خداوند در برابر مشرکان برای اثبات امکان معاد، به قدرتش بر افرینش انسان از خاک و تداوم ان در مراحل پسین
  • مُقرّ
  • از بین رفتن قوای ادراکی انسان در دوران پیری+۱ آیه
  • کهنسالی پس از توانمندی، از مراحل حیات دنیایی انسان+۱ آیه
  • ولادت انسان پس از تکمیل مراحل جنین در رحم مادر+۴ آیه
  • جوانی انسان، از مراحل حیات دنیایی وی+۲ آیه
  • خاک، از عناصر افرینش انسان+۵ آیه
  • نطفه، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۹ آیه
  • افرینش انسان به صورت تدریجی+۴ آیه
  • شکلبندی انسان در رحم بهدست خداوند متعال+۲ آیه
  • علقه از مراحل افرینش انسان+۵ آیه
  • مضغه، مرحله شکلگیری و ظهور تدریجی اعضا و جوارح جنین+۱ آیه
  • خداوند، خالق و منشا افرینش انسان+۱۱ آیه
  • طولانیشدن عمر، ملازم با ضعف ادراک انسان+۱ آیه
  • زوال علم انسان در دوران کهنسالی+۱ آیه
  • فراموشی انسان در دوران کهنسالی+۱ آیه
  • اسیبپذیری و کاستهشدن قوای انسان در اثر پیری+۳ آیه
  • کاستهشدن قوّه حافظه انسان در اثر پیری+۱ آیه
  • دوران کودکی، از مراحل حیات دنیایی انسان+۲ آیه
  • تفاوت انسانها در عمر و حیات دنیایی+۲ آیه
  • باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۹ آیه
  • نزول باران و تحوّلات گیاهی زمین بر اثر ان، نمادی از صفت حقانیّت خداوند+۱ آیه
  • باران، جلوهای از قدرت مطلقه خداوند+۲ آیه
  • نزول باران و حیات و سرسبزی زمینهای خشک و مرده در پی ان، دلیلی بر قدرت خداوند برای احیای مردگان+۷ آیه
  • زنده شدن زمین، به وسیله باران نازل شده از سوی خداوند+۷ آیه
  • رویش گیاهان بهجتاور و نیکو در زمین خشکیده، از برکات نزول باران+۱ آیه
  • علم خداوند به مدّت بارداری
  • دوران پیری همراه با نادانی، از پستترین مراحل زندگی عمر انسان+۱ آیه
  • کاهش نیروهای ادراکی و عقلی، بر اثر پیری و سالخوردگی انسان+۱ آیه
  • نسیان و فراموشی، از اثار پیری و کهنسالی انسان+۱ آیه
  • شدّت یافتن پیری، در سنّ صدسالگی+۱ آیه
  • امکان رسیدن به پَستترین مراحل عمر (ارذل العمر)، برای برخی انسانها+۱ آیه
  • از دست دادن معلومات، به علّتِ پیری و عجز از تعلّم، به علّتِ کاهش قوای عقلی+۱ آیه
  • اندیشه و تامّل در زوجیّت گیاهان، راهی به سوی خداشناسی+۳ آیه
  • استقرار جنین در رحم، تا زمانی معیّن (اجل مسمّی) به فرمان خدا
  • پیدایش و خلقت جنین، به تقدیر و فرمان خدا+۴ آیه
  • رشد جنین در رحم، دلیلی بر معاد و حیات اخرتی انسانها
  • شکل گرفتن مضغه در رحم، سبب رشد جنین به مرحله بالاتر+۱ آیه
  • جنین، دارای مراحل مختلف رشد در رحم+۴ آیه
  • نطفه، اغاز شکلگیری جنین در رحم+۸ آیه
  • تبدیل نطفه به علقه، از مراحل شکلگیری جنین+۶ آیه
  • مضغه (گوشت جویده) از مراحل رشد جنین+۱ آیه
  • شکل نگرفتن مضغه، سبب سقط جنین
  • رحم، بستر و محلّی مناسب برای جنین+۷ آیه
  • استقرار جنین در رحم، دارای مدّتی مشخص نزد خدا
  • استقرار جنین در رحم و مصونیّت ان از سقط، در گرو مشیّت و اراده خدا
  • ناتمام بودن رشد برخی از جنینها، در رحم
  • جوانی، فرصت شکوفایی قدرت جسمانی و توان بدنی+۲ آیه
  • دوران جوانی، از مراحل حیات دنیایی انسان+۲ آیه
  • دوران جوانی، زمان نیرومندی عقل و جسم انسان+۱ آیه
  • پایان اوج دوران جوانی، نقطه اغازین منحنی نزول زندگی انسان+۱ آیه
  • پیدایش حیات زمین، پس از مرگ ان، از ایات خدا+۷ آیه
  • نقش اساسی باران، در پیدایش حیات زمین+۶ آیه
  • خداوند، پدیداورنده حیات، از دل موجودات بیجان و مرده+۱ آیه
  • خداوند، منشا حیات در زمین+۶ آیه
  • حقّانیّت الهی، منشا حیات بخشی او به مردگان+۱ آیه
  • وجود خاک، قبل از خلقت ادم(علیه السلام)+۴ آیه
  • توجّه انسان به عنصر خلقت خود از خاک، زمینه ساز برطرف شدن شک و تردید وی به بعث و حشر خود
  • افرینش ادم(علیه السلام)، از خاک+۴ آیه
  • خداوند، پدیداورنده انسانها از خاک+۴ آیه
  • افرینش انسان از خاک و رشد مرحله به مرحله او در رحم و پس از ان، جلوه ای از حقّانیّت خداوند+۱ آیه
  • رویش گیاهان و خرّمی زمین با نزول باران، جلوه ای از حقّانیّت خداوند+۱ آیه
  • خلقت جنین و خارج شدن از رحم، بعد از پایان مراحل رشد، به قدرت خداوند+۱ آیه
  • استقرار جنین در رحم، تا زمانی معیّن (اجل مسمّی) به امر خدا
  • خروج طفل از رحم مادر، پس از تکمیل مراحل مختلف جنینی، طیّ مدّت معیّن+۱ آیه
  • خداوند، افریننده انسان، در رحم مادر+۳ آیه
  • رحم زنان، قرارگاه جنین+۳ آیه
  • شکل گیری و تصویرگری جنین در رحم زنان، به مشیّت خداوند+۲ آیه
  • خداوند، صورت بخش انسانها در رحم+۲ آیه
  • چگونگی صورت بخشی انسان در رحم، بر اساس مشیّت الهی+۲ آیه
  • علقه، از مراحل خلقت انسان در رحم، پس از نطفه+۴ آیه
  • زمان بندی فعالیّتهای رحم، به تقدیر الهی+۳ آیه
  • مضغه، از مراحل خلقت انسان در رحم، پس از علقه+۱ آیه
  • انعقاد نطفه در رحم، مرحله اغازین خلقت انسان+۳ آیه
  • رشد جنین و مراحل تکوین انسان، در رحم+۴ آیه
  • بقای روح ادمی، در عالم پس از مرگ+۲ آیه
  • روح، امری مجرّد از مادّه و مستقلّ از بدن و باقی پس از مرگ+۲ آیه
  • روح انسان، تمام حقیقت وی+۲ آیه
  • جدایی روح از بدن، هنگام مرگ+۲ آیه
  • قبض روح انسانها به امر خداوند، هنگام مرگ+۲ آیه
  • خلقت بدن، مقدّم بر نفخ روح
  • وقوع زایمان طبیعی، بعد از اتمام مراحل رشد جنینی و کامل شدن طفل
  • وجود فاصله زمانی میان پایان یافتن مراحل رشد جنین در رحم، و فرارسیدن زمان زایمان
  • سقط شدن بعضی از جنینها، قبل از موعد قیامت
  • زایمان زن و تولّد نوزاد به اراده الهی
  • پژمردگی و خشکی زمین، قبل از نزول باران+۴ آیه
  • زینت بخشی زمین، به وسیله مظاهر ان، به فرمان خدا
  • ابادانی زمین به وسیله بارش باران، از اسمان+۵ آیه
  • حاکمیّت قانون زوجیّت، سنّتی الهی در نظام افرینش گیاهان+۳ آیه
  • خداوند، افریننده همه گیاهان، به صورت زوج+۴ آیه
  • زوجیّت گیاهان، نشانه خداوند+۵ آیه
  • گیاهان، مایه زیبایی زمین+۳ آیه
  • گیاهان روییده از زمین، دارای ظاهری زیبا+۳ آیه
  • خداوند، منشا زیبایی+۴ آیه
  • رویش گیاهان، در پی بارش باران، سرورافرین
  • رشد گیاهان، براثر باران، موجب سرور و نشاط+۱ آیه
  • شک و تردید مشرکان عصر بعثت، در معاد
  • اسیب پذیری شناخت ادمی، بر اثر پیری+۱ آیه
  • مشاهده زنده شدن مردگان، موجب شناخت قدرت خداوند+۱ آیه
  • توجّه به دوران ضعف و پیری، زمینه ای برای اندیشه و عبرت انسان+۲ آیه
  • ضعف قوای علمی و ادراکی انسان در پیری، نمودار مقهور بودن او در برابر قدرت و علم الهی+۲ آیه
  • ضعف انسان، در دوران طفولیّت+۱ آیه
  • ضعف و سستی قوای انسان، در پیری+۳ آیه
  • رسیدن انسان به دوران ضعف پیری، بر اساس سنّت و مشیّت الهی+۳ آیه
  • ناتوانی برخی انسانها از تعلّم، به علّت پیری و کاهش قوای ادراکی+۱ آیه
  • ناپایداری علم انسان در دوران پیری و کنهسالی+۱ آیه
  • از دست رفتن علم انسان، در دوران پیری و کهنسالی+۱ آیه
  • تفاوت انسانها در عمر و حیات دنیایی+۱ آیه
  • طولانی شدن عمر انسان، ملازم با ضعف ادراک انسان+۱ آیه
  • طولانی شدن عمر انسان، ملازم با ضعف قوای جسمی او+۳ آیه
  • عمر انسان، دارای مراحل مختلف+۱ آیه
  • امکان رسیدن به پست ترین مراحل عمر (ارذل العمر) برای برخی انسانها+۱ آیه
  • استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۹ آیه
  • ابادانی و عمران زمین، با نزول باران و رویش گیاهان+۳ آیه
  • اب، از عوامل عمران و ابادانی+۸ آیه
  • سالخوردگی، از عوامل فراموشی انسان+۱ آیه
  • دوران فراموشکاری انسان در سالخوردگی، یکی از پست ترین حالتهای انسان+۱ آیه
  • برخی انسانها، دچار فراموشی، در دوران پیری و سالخوردگی+۱ آیه
  • قدرت خداوند بر افرینش انسان در مراحل مختلف، دلیل بر امکان زنده شدن مردگان و خروج شان از قبرها+۲ آیه
  • رشد جنین از اغاز تا کمال، با اندازه گیریهای دقیق و تقدیر خداوند+۳ آیه
  • دوران بارداری، دارای تقدیر مشخص و مراحل معیّن شده از ناحیه خداوند
  • جوانی، دوران شکوفایی قدرت جسمانی و توان بدنی+۲ آیه
  • توجّه به پیدایش انسان، موجب ایمان به قدرت خدا، در برپایی رستاخیز+۱ آیه
  • مطالعه در چگونگی رویش و رشد گیاهان، موجب ایمان به قدرت خداوند بر احیای مردگان+۱ آیه
  • خلقت انسان با مراحل مختلف ان، از جلوه های قدرت خداوند+۳ آیه
  • خلقت انسان و رویش انواع گیاهان از خاک بیجان، نشانگر توانمندی خدا بر احیای مردگان در روز رستاخیز+۲ آیه
  • نزول باران، جلوه ای از قدرت مطلقه خداوند+۲ آیه
  • غفلت از قدرت نامحدود خدا، منشا تردید مشرکان، در امکان معاد+۱ آیه
  • نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۵ آیه
  • بارندگی، از عوامل توسعه در کشاورزی+۵ آیه
  • اب، از منابع کشاورزی+۵ آیه
  • زمین، منبع کشاورزی+۴ آیه
  • دوران کودکی، از مراحل حیات دنیایی انسان+۲ آیه
  • شروع دوران کودکی ادمی، از هنگام ولادت+۲ آیه
  • افرینش انسان و دوران ولادت و کودکی او، مقدمه ای برای رشد و بلوغ وی+۲ آیه
  • دوران کودکی، مرحله ضعف و ناتوانی انسان+۲ آیه
  • خداوند، افریننده گیاهان+۴ آیه
  • افرینش انواع گیاهان از بستر خاک مرده، نمایشی از قدرتمندی و توانایی خداوند بر احیای همه مردگان در روز رستاخیز+۲ آیه
  • گیاهان، دارای اقسام و انواع مختلف+۲ آیه
  • خداوند، منشا رشد گیاهان و مراحل مختلف ان+۳ آیه
  • اب، از عوامل رشد گیاهان، پس از رویش+۱ آیه
  • رویش گیاهان گوناگون بر زمین مرده، جلوهای از قدرت خداوند+۱ آیه
  • شباهت رستاخیز انسانها و زنده شدن انها پس از مرگ در قیامت، به رویش گیاهان در زمین، بعد از ریزش باران+۷ آیه
  • تفکّر و مطالعه در رویش گیاهان بر اثر باران، برطرفکننده شک در مورد قیامت و برانگیختن مردگان+۱ آیه
  • نزول باران، زمینه رویش گیاهان+۶ آیه
  • رویش گیاهان از بستر خاک مرده، در پی نزول باران، جلوهای از حقّانیّت خداوند+۱ آیه
  • خداوند، افریننده و منشا رویش گیاهان+۶ آیه
  • قدرت بر رویاندن گیاهان در زمین از سوی خداوند، دلیل بر امکان معاد+۶ آیه
  • گیاهان، دارای دو نوع نر و مادّه+۳ آیه
  • قانون زوجیّت، حاکم بر نظام نباتات و گیاهان+۳ آیه
  • رویش گیاهان زیبا و مسرت افرین در زمین پس از نزول باران
  • خداوند، رویاننده گیاهان زیبا و مسرّتافرین+۱ آیه
  • گیاهان، دارای نقشی مؤثّر برای سرور و شادمانی ادمیان+۱ آیه
  • تولّد فرزند از مادر، بعد از مدّت معیّن
  • مُبیّن/ اسماوصفات
  • برانگیختن مردگان در قیامت از سوی خداوند، همانند زنده شدن سرزمین مرده با روییدن گیاه و بارش باران+۴ آیه
  • توجه به رویش گیاهان و احیای انها، زمینه ساز باور به حیات مجدد انسانهای مرده و برانگیختن انها از سوی خداوند در قیامت+۵ آیه
  • اعطای حیات در دنیا نمودی از قدرت خدا در حشر مردگان+۵ آیه
  • حیاتبخشی دوباره به مردگان به هنگام برپایی قیامت، همانند رویش گیاهان در زمین مرده پس از ریزش باران+۵ آیه
  • رویش گیاهان از بستر خاک مرده و بی جان، نمایشی از خداوند بر مردگان در قیامت+۲ آیه
  • افرینش انسان، نمایشی از قدرتمندی و توانایی خداوند بر حشر مردگان در روز رستاخیز+۲ آیه
  • مرگ برخی از انسانها در سن پیری و کهنسالی وفراموشی اموزههای جوانی
  • مرگ عدهای از انسانها در جوانی
  • مرگ عدّهای از انسانها در کودکی
  • مرگ برخی انسانها، مرگی زودرس و پیش از رسیدن به دوران پیری و کهولت
  • سقط شدن برخی جنینها و استقرار برخی دیگر تا زمان مشخص، و خروج ان به صورت طفل، از مشیّتهای خداوند
  • رَحِم زن، مجرای تحقّق مشیّت الهی، در مورد جنین و سیر تکوین ان
  • استبعاد و انکار معاد، از سوی کافران مشرک+۱ آیه
  • شباهت و همگونی معاد و احیای دوباره انسانها، با رویش و رشد گیاهان و ابادانی زمین+۳ آیه
  • زنده شدن گیاهان مرده و ابادانی زمین با باران، دلیل امکان معاد و احیای مردگان+۳ آیه
  • مطالعه در رویش و رشد گیاهان گوناگون بر زمین مرده، زایلکننده هرگونه تردید، در امکان معاد و قدرت خدا بر احیای مجدّد مردگان+۳ آیه
  • افرینش نخست انسان، دلیلی بر امکان معاد از جانب خدا
  • افرینش انسان از عناصری مانند (خاک، نطفه، علقه)، دلیل روشنی بر امکان معاد و احیای مجدد ادمیان در روز رستاخیز+۲ آیه
  • قدرت مطلق خدا، سبب حیات مجدّد و معاد موجودات+۳ آیه
  • پیدایش منی از خاک+۵ آیه
  • منی، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۹ آیه
  • افرینش انسان از منی، برهان قدرت الهی بر معاد و تجدید حیات انسان+۳ آیه
  • خداوند، خالق و منشا افرینش انسان از منی+۹ آیه
  • منی و علقه+۵ آیه
  • ولادت انسان پس از تکمیل مراحل جنین در رحم مادر+۴ آیه
واژه‌ها