سوره زمر(الزمر)، آیه ۲۱ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۶۰
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُّخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطَامًا إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَذِكْرَىٰ لِأُولِي الْأَلْبَابِ
آیا ندیدی که خداوند از آسمان آبی فرستاد و آن را بصورت چشمههایی در زمین وارد نمود، سپس با آن زراعتی را خارج میسازد که رنگهای مختلف دارد؛ بعد آن گیاه خشک میشود، بگونهای که آن را زرد و بیروح میبینی؛ سپس آن را در هم میشکند و خرد میکند؛ در این مثال تذکّری است برای خردمندان (از ناپایداری دنیا)!
معنی کلمات و عبارات
«سَلَکَهُ»: آن را داخل و مستقرّ میگرداند (نگا: مدّثّر / ، شعراء / مؤمنون / ). «یَنَابِیعَ»: جمع یَنبُوع، چشمهها. مراد منبعها و آب انبارهای زیرزمینی است. منصوب به نزع خافض است و در اصل چنین است: فِی یَنَابِیعَ. یا این که حال است و به معنی آبهای جَهنده و جوشنده از زمین است (نگا: روحالمعانی). «مُخْتَلِفاً أَلْوَانُهُ»: در رنگهای گوناگون. دارای انواع جوراجور. «یَهِیجُ»: از اضداد است و به دو معنی آمده است: خشک میگردد. میبالد و جوش و خروش برمیدارد (نگا: نمونه. صفوة البیان. التفسیر القرآنی للقرآن). «مُصْفَرّاً»: زرد رنگ (نگا: روم / ). «حُطامّا»: گیاه خشکیده و خُرد و پرپر شده. «ذِکْری»: تذکّر و بیدار باش. درس عبرت (نگا: انعام / و و ، اعراف / هود / و .
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - خداوند، نازل کننده آب باران از آسمان (فضاى بالا) است. «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء»
۲ - خداوند، باران را به صورت چشمه سارها در دل زمین راه داده و روان ساخته است. «أنّ اللّه أنزل من السماء ماء فسلکه ینبیع فى الأرض»
«سلوک» (مصدر «سلک») به معناى داخل کردن و نفوذ دادن شىء است.
۳ - باران، منشأ پیدایش چشمه سارها در زمین «أنزل من السماء ماء فسلکه ینبیع فى الأرض»
«ینبوع» (مفرد «ینابیع») به معناى مکان جوشش آب (چشمه) است.
۴ - آسمان، از منابع آب در زمین «أنزل من السماء ماء فسلکه ینبیع فى الأرض»
۵ - وجود لایه هاى نفوذپذیر آب در بستر زمین «أنزل من السماء ماء فسلکه ینبیع فى الأرض»
۶ - جریان رویش کشت هاى رنگارنگ و رسیده و آن گاه خشک و خرد شدن ساقه ها و برگ هاى آنها، به دست خداوند است. «ثمّ یخرج به زرعًا مختلفًا ألونه ثمّ یهیج فتریه مصفرًّا ثمّ یجعله حطمًا»
«هیجان» (مصدر «یهیج») در اصل به معناى حرکت شتابان و جوش و خروش است. این کلمه هرگاه به کشت ها و نباتات نسبت داده شود، آغاز خشک شدن را افاده مى کند و این کنایه از رسیدن محصول و وقت چیدن آن است. «حطام» به معناى خرده هاى یک شىء خشک شده است و مقصود از آن، خرد و کاه شدن برگ ها و ساقه هاى کشت ها است.
۷ - آب، مایه حیات و رویش کشت هاى متنوع و رنگارنگ «یخرج به زرعًا مختلفًا ألونه ثمّ یهیج فتریه مصفرًّا»
۸ - متنوع و رنگارنگ بودن کشت ها، از جلوه هاى قدرت خدا و توحید ربوبى او است. «ثمّ یخرج به زرعًا مختلفًا ألونه»
آیه شریفه، درصدد بیان جلوه هایى از قدرت و توحید ربوبى خداوند (چون نزول باران، پیدایش چشمه ها و روییدن کشت ها) است. بنابراین اختصاص به ذکر یافتن قید تنوع و رنگارنگى کشت ها، مى تواند به منظور به نمایش گذاشتن جلوه دیگرى از قدرت خدا باشد.
۹ - زرد و خشک شدن، نشانه پایان رشد کشت ها «ثمّ یهیج فتریه مصفرًّا»
۱۰ - عوامل طبیعى، مجراى اراده خداوند «أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... ثمّ یخرج به زرعًا»
تردیدى نیست که نزول باران، جوشیدن چشمه ها و رویش کشت ها، در اثر عوامل طبیعى انجام مى پذیرد; چنان که خداوند در همین آیه، عامل رویش کشت ها را، آب دانسته است (ثمّ یخرج به زرعاً). در عین حال خداوند تمامى این کارها را به خود نسبت داده است («أنزل»، «فسلکه»، «یخرج به» و «یجعله»). مطلب یاد شده بیانگر این حقیقت است که همه عوامل طبیعى، در طول اراده خدا و مجراى آن است.
۱۱ - خداوند، فراخوان انسان ها به مطالعه و نگاه عمیق به مبدأ نزول باران و چگونگى رویش کشت هاى رنگارنگ و خشک و خرد شدن آنها «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... ثمّ یخرج به زرعًا ... ثمّ یجعله حطمًا»
۱۲ - تأمل و نگرش ژرف، از ابزارهاى شناخت «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... ثمّ یجعله حطمًا إنّ فى ذلک لذکرى»
۱۳ - طبیعت (جریان نزول باران، پیدایش چشمه سارها، رویش کشت هاى رنگارنگ و خشک و خرد شدن آنها)، از جلوه هاى قدرت و ربوبیت خداوند است. «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... ثمّ یجعله حطمًا إنّ فى ذلک لذکرى»
۱۴ - طبیعت و پدیده هاى موجود در زمین چون باران، چشمه سارها و کشت ها، بستر مناسب براى خداشناسى «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... ثمّ یخرج به زرعًا ... ثمّ یجعله حطمًا إنّ فى ذلک لذکرى»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که آیه شریفه، درصدد نشان دادن جلوه هاى قدرت خداوند است. بنابراین توصیه و تشویق خداوند به مطالعه و ژرف نگرى در طبیعت و پدیده هاى موجود در زمین، گویاى برداشت یاد شده است.
۱۵ - مرگ و نزول باران حیات آفرین (رویش کشت ها و خشک و خرد شدن آنها)، نشانه قدرت خداوند بر حیات بخشیدن دوباره انسان ها در قیامت «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... ثمّ یخرج به زرعًا ... ثمّ یجعله حطمًا إنّ فى ذلک لذکرى لأُولى الألبب»
طبق نظر برخى از مفسران از آن جایى که آیه شریفه پس از آیات مربوط به معاد و بهشت و جهنم آمده است، مى تواند درصدد اثبات قدرت خداوند بر آفرینش مجدد انسان ها در قیامت باشد.
۱۶ - مطالعه و نگاه عمیق به طبیعت (جریان نزول باران، چشمه سارها و پیدایش کشت ها)، مایه بیدارى و پندگیرى صاحبان عقل و خرد است. «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... إنّ فى ذلک لذکرى لأُولى الألبب»
«ذکرى» اسم براى «تذکیر» و «تنبیه» (بیدارى و پندگیرى) است و «لُبّ» (مفرد «ألباب») به معناى عقل و خرد مى باشد.
۱۷ - تنها صاحبان عقل و خرد، گروه حق جو و پندپذیراند. «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... إنّ فى ذلک لذکرى لأُولى الألبب»
۱۸ - داشتن روح پندپذیرى و حق جویى، شرط بهره جستن و تأثیر پذیرفتن از سخنان به حق قرآن «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... إنّ فى ذلک لذکرى لأُولى الألبب»
۱۹ - پندپذیرى، نشانه عقل و خرد است. «إنّ فى ذلک لذکرى لأُولى الألبب»
۲۰ - مؤمنان، برخوردار از عقل و خرد و کافران فاقد آن «إنّ فى ذلک لذکرى لأُولى الألبب»
برداشت بالا از ارتباط آیه شریفه با آیات گذشته به دست مى آید; زیرا آیات پیش درباره اوصاف مؤمنان در مقابل کافران بود و در این آیه نیز یکى دیگر از اوصاف مؤمنان بیان شده است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۳۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
عبرت اولواالالبابعوامل تنوع رنگ گیاهانمطالعه تنوع گیاهانمطالعه خشکیدن گیاهانمطالعه طبیعتمنشأ تنوع رنگ گیاهانمنشأ تنوع گیاهانمنشأ نفوذ باراننشانه های پایان رشد گیاهاننفوذ آب در زمیننفوذ باران در زمینتعقل مؤمنانمطالعه رویش گیاهانمطالعه بارش بارانبی عقلی کافرانحق پذیری اولواالالبابآثار عبرتزردی گیاهانمنشأ خشکیدن گیاهانمنشأ پیدایش چشمه هاخشکیدن گیاهانشرایط حق پذیرینشانه های عقلعبرت پذیری اولواالالبابویژگیهای زمینزمینه تنبهآثار حق طلبیشرایط استفاده از قرآندلایل احیای مردگاننقش طبیعتعوامل رویش گیاهانمنابع آبنقش آسمانمنشأ رویش گیاهانمنشأ بارانفواید آببارش باراننقش عقلنشانه های توحید ربوبیفواید بارانابزار شناختدعوتهای خدامجاری اراده خدادلایل معادتوحید افعالیآیات آفاقیفضایل مؤمناننقش عوامل طبیعینشانه های ربوبیت خدانشانه های قدرت خداعوامل عبرتافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۴)
- خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۱۱ آیه
- وجود چشمهسارها بر روی زمین، از ایات الهی+۱ آیه
- وجود منابع اب از قبیل چشمه و قنات در زمین+۱ آیه
- ذخیره شدن اب در سفرههای زیرزمینی پس از نزول از اسمان به فرمان الهی+۱ آیه
- اب، از عوامل ابادانی زمین+۱۴ آیه
- نقش اب در تغذیه انسان+۹ آیه
- اب، باعث رویش گیاهان و زیبا شدن طبیعت+۵ آیه
- نقش اب در رویش و رشد گیاهان متنوّع+۴ آیه
- نقش اب در پیدایش کشتزارها+۵ آیه
- نقش اسمان در بارش باران و احیای زمین+۶ آیه
- ریزش اب از اسمان، از ایات خداشناسی+۶ آیه
- اسمان، مبدء نزول باران+۱۱ آیه
- نزول اب از اسمان و پدید امدن منابع ابی در زمین، ایه خدا+۱ آیه
- ابرهای حامل باران، از ایههای خدا+۱۲ آیه
- فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۱۲ آیه
- تفاوت رنگهای گیاهان، از نشانههای خدا
- چشمه سارهای پدید امده از اب باران، از ایات الهی
- پدیدارشدن کشت و زرع، از ایات خدا+۵ آیه
- رخدادهای طبیعی، نمونههایی برای ارایه ایاتخدا+۳ آیه
- پدیدهها و مظاهر طبیعت از ایات خداشناسی برای صاحبان خرد+۶ آیه
- عبرت اموزی صاحبان خـرد، راز نـزول ایات الهی+۱ آیه
- پندگیری صاحبان خرد ناب از مطالعه و نگاه عمیق به طبیعت (نزول باران، چشمهسارها و پیدایش کشتیها)
- وجود چشمهسارها بر روی زمین از ایات الهی برای اولواالالباب و مایه پندگیری انان
- رویش گیاهان با رنگهای گوناگون به وسیله باران خدادادی و خشکیدن انها، زمینهای برای عبرتاموزی اولواالالباب
- بارش باران و ذخیره ان در زمین، از ایات الهی برای پندگیری اولواالالباب
- پندپذیری از فضایل خردمندان+۷ آیه
- باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۱۰ آیه
- . لزوم تفکّر در چگونگی نزول باران+۸ آیه
- پیدایش چشمههای اب در زمین، مرهون نزول باران از اسمان
- نزول باران، زمینهساز پیدایش سفرههای اب در زمین+۱ آیه
- پیدایش کشتزارها در گرو نزول باران+۲ آیه
- رویش گیاهان با رنگهای مختلف و متنوع، محصول نزول باران
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۸ آیه
- اسمان، منبع ریزش اب و از ایات الهی، برای صاحبان تفکّر و اندیشه+۷ آیه
- لزوم تفکّر و نگرش عمیق به نزول باران از اسمان+۹ آیه
- رویش زراعت با بارش باران، شایسته تفکّر+۳ آیه
- رویش گیاهان با محصولات متنوّع و گوناگون، شایسته تفکّر+۸ آیه
- چشمهها، از ایات الهی+۱ آیه
- مطالعه و نگاه عمیق به چشمهسارها و نتایج ان، مایه بیداری و پندگیری صاحبان عقل و خرد
- پیدایش زراعت با رنگهای مختلف، بر اثر استفاده از اب چشمهها
- باران، منبع پیدایش چشمهسارها در زمین
- افرینش و ایجاد چشمهها، با قدرت الهی+۱ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱۱ آیه
- تبدیل کشتزارها به خاشاک، پس از رویش انها با رنگهای مختلف، از جلوه های قدرت خداوند
- تبدیل کشتزارها به خاشاک، زمینه یاداوری و پندپذیری خردورزان
- خلقت زراعت با رنگهای مختلف، به وسیله اب، از جانب خداوند
- خلقت زراعت با انواع و اصناف مختلف، به وسیله خداوند
- دگرگونی و تغییر رنگ کشتزار سبز به رنگ زرد، با خشک شدن محصول ان
- تغییر رنگ کشتزار سبز به رنگ زرد، پس از خشک شدن محصول، عبرتی برای خردمندان
- خداوند، منشا دگرگونی و تغییر رنگ کشتزار سبز به رنگ زرد
- اب، مایه حیات و رویش گیاهان، با رنگهای متنوّع
- خداوند، منشا تنوع رنگ کشتزار
- تنوّع رنگها، از ایات الهی+۱ آیه
- زرد شدن گیاهان، نشانه پایان رشد و خشک شدن+۲ آیه
- تنوّع رنگ گیاهان، از جلوه های قدرت خدا
- رویش گیاهان با رنگهای گوناگون، از اب باران
- تبدیل رنگ سبز مزارع به رنگ زرد، بر اثر بادهای مضرّ+۲ آیه
- ابادانی زمین به وسیله بارش باران، از اسمان+۶ آیه
- نزول باران، رویش انواع نباتات و خشک شدن انها، پرسش تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) برای توجّه انسانها به نقش اصلی خداوند در افرینش
- شرح صدر، از ویژگیهای اولواالالباب
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۱۱ آیه
- دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۴ آیه
- تفکّر در چگونگی نزول باران، مایه عبرت برای انسانها+۲ آیه
- خردمندی، زمینه عبرت اموزی+۷ آیه
- زنده و سرسبز شدن زمین به وسیله باران و رویش گیاهان، باعث عبرت اموزی+۳ آیه
- اب قرار گرفته در دسترس انسانها، از ایه های عبرت اموز
- تفکّر و توجّه به رویش گیاهان سرسبز در زمین، مایه عبرت+۷ آیه
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۰ آیه
- ابادانی زمین، به وسیله اب و پیدایش مزارع و کشتزارها+۴ آیه
- اب، مایه عمران و رویش کشتهای متنوّع و رنگارنگ
- اب، از عوامل عمران و ابادانی+۱۳ آیه
- خداوند، منشا ابادانی زمین+۱۰ آیه
- تبدیل کشتزارها به کاه، زمینه یاداوری و پندپذیری خردورزان
- پژمرده شدن گیاهان سرسبز و تبدیل انها به کاه و خاشاک، جلوه قدرت خداوند و شایسته یاداوری+۳ آیه
- دعوت خداوند به اندیشه و دقت نظر، در رویش زراعت با اب باران+۱ آیه
- نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۱۰ آیه
- بارندگی، از عوامل توسعه در کشاورزی+۹ آیه
- اب، از منابع کشاورزی+۱۰ آیه
- زمین، منبع کشاورزی+۸ آیه
- خداوند، منشا افرینش و پیدایش کشاورزی+۳ آیه
- زراعت با رنگهای مختلف و اصناف گوناگون، به فرمان خداوند
- تبدیل کشتزارهای گوناگون و رنگارنگ به خاشاک، جلوه ای از قدرت خدا و شایسته تدبّر برای خردورزان
- خداوند، افریننده گیاهان+۹ آیه
- گیاهان، دارای اقسام و انواع مختلف+۵ آیه
- خداوند، پدید اورنده گیاهان متنوع+۴ آیه
- گیاهان سرسبز، در معرض خشک و خاشاک شدن+۴ آیه
- خداوند، قادر بر خشکاندن گیاهان+۲ آیه
- خشکیدن گیاهان و تبدیل انها به بوته خشک، زمینهای برای تذکر و موعظه خردورزان
- خداوند، منشا رشد گیاهان و مراحل مختلف ان+۴ آیه
- رشد گیاهان و مراحل ان، زمینهای برای تذکّر و موعظهپذیری خردورزان
- گیاهان، دارای رنگهای گوناگون و متنوّع
- تنوّع رنگ در گیاهان، از ایات الهی برای خردورزان
- اب باران، مایه رویش گیاهان با رنگهای متنوّع
- خداوند، تغییردهنده رنگ گیاهان به رنگ زرد
- دگرگونی و تغییر رنگ گیاهان به رنگ زرد، عبرتی برای خردمندان
- خداوند، منشا دگرگونی و تغییر در رنگ گیاهان
- نزول باران، زمینه رویش گیاهان+۱۱ آیه
- زرد شدن گیاهان و خشک و خرد شدن انها مایه پند گرفتن صاحبان خرد
- دعوت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، برای مطالعه و تفکّر، در چگونگی نزول باران+۲ آیه
- مُخْرج/ اسما و صفات+۴ آیه
- پند پذیری انحصاری صاحبان عقل سلیم و خردناب+۳ آیه
- پندپذیری، نشانه عقل سلیم و خردناب+۶ آیه
- مطالعه و نگاه عمیق به طبیعت (جریان نزول باران، چشمهسارها و پیدایش کشتها) مایه بیداری و پندگیری
- انواع میوهها با رنگهای مختلف، از نشانههای خداوند+۱ آیه