آیه ۶۵ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۶۵ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۴۰

أَ لَمْ تَرَ أَنَ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ وَ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ يُمْسِكُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ إِنَ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

آیا ندیدی که خداوند آنچه را در زمین است مسخّر شما کرد؛ و (نیز) کشتیهایی را که به فرمان او بر صفحه اقیانوسها حرکت می‌کنند؛ و آسمان [= کرات و سنگهای آسمانی‌] را نگه می‌دارد، تا جز بفرمان او، بر زمین فرو نیفتند؟ خداوند نسبت به مردم رحیم و مهربان است!

معنی کلمات و عبارات
«سَخَّرَ لَکُمْ ...»: (نگا: بقره / اعراف / ، رعد / . «الْفُلْکَ تَجْرِی ...»: (نگا: بقره / . «یُمْسِکُ السَّمَآءَ أَن تَقَعَ ...»: مراد این است که خدا هریک از کرات آسمانی را در مدار خود به حرکت درآورده است و نیروی دافعه حاصل از گریز از مرکز را درست معادل نیروی جاذبه بین آنها قرار داده است تا هر یک در مدار خود به حرکت درآیند، بی آن که در فاصله‌های آنها دگرگونی حاصل بشود، و تصادم و برخوردی در میانشان روی بدهد. همچنین اتمسفر زمین را آن چنان آفریده است که اشعّه‌های مرگبار کیهانی را برگرداند، و سنگهای سرگردان را بگدازد و متلاشی سازد.
نزول
نکات آیه
۱ - همه موجودات زمین (جمادات، نباتات و حیوانات) در خدمت انسان و مسخر و رام شده براى بهره بردارى او «ألم تر أنّ اللّه سخّر لکم ما فى الأرض» ۲ - انسان، شریف ترین و گرامى ترین آفریده خدا در زمین «سخّر لکم ما فى الأرض ... لرءوف رحیم» «استفهام» در «ألم تر...» براى تقریر مى باشد. «تسخیر» (مصدر «سخر») به معناى رام قرار دادن است. گفتنى است روى سخن در این قسمت نیز با انسان هایى است که مى بینند خداوند در گستره زمین، همه چیز را - از جمادات و نباتات و حیوانات - رام آنها ساخته و در اختیارشان قرار داده است تا در سایه آن بتوانند انواع نیازهاى زندگى خود را برطرف سازند و چرخه زندگى شان بىوقفه بچرخد; اما در عین حال مى پندارند که سرنوشتشان در دست خدایان دیگرى رقم خورده مى شود. ۳ - زمین، سرشار از جلوه هاى ربوبیت خدا نسبت به انسان «ألم تر أنّ اللّه سخّر لکم ما فى الأرض» ۴ - توجه به تسخیر طبیعت براى انسان، حرکت کشتى در دریا و امنیت زمین از برخورد با کرات و سنگ هاى آسمانى، زمینه روشنى براى ره یابى به توحید ربوبى خداوند «ألم تر أنّ اللّه سخّر... أن تقع على الأرض» ۵ - استخدام طبیعت و بهره گیرى از منافع آن، حق مشروع و متساوى همه انسان ها «ألم تر أنّ اللّه سخّر لکم ما فى الأرض» رام قرار داده شدن آنچه در زمین است براى انسان، مستلزم این حقیقت است که همه انسان ها در بهره بردارى از زمین و آنچه در آن است، از حق برابرى برخوردار مى باشند و هیچ کس حق ندارد، دیگرى را از این حق باز دارد. ۶ - حرکت کشتى ها در دریا، به اذن خدا و تحت فرمان او است. «و الفلک تجرى فى البحر بأمره» ۷ - عوامل طبیعى، تحت امر خدا و مجارى تحقق اراده او است. «ألم تر أنّ اللّه سخّر لکم ما فى الأرض ... و یمسک السماء أن تقع على الأرض» ۸ - تسخیر دریاهاى مواج، نمود بارز عنایت خداوند در مسلط ساختن انسان بر طبیعت «ألم تر أن اللّه سخّر لکم ما فى الأرض و الفلک تجرى فى البحر بأمره» ۹ - مصونیت زمین از تصادم کرات و اجرام آسمانى با آن، به اراده خداوند «و یمسک السماء أن تقع على الأرض» ۱۰ - برپایى نظام آفرینش و مصونیت آن از فروپاشى، نیازمند به حفظ و نگه دارى مستمر خداوند «و یمسک السماء أن تقع على الأرض» به کارگیرى فعل مضارع (یمسک) - که بیانگر استمرار است - مطلب یاد شده را مى رساند. ۱۱ - برپایى نظام آفرینش، جلوه اى از قدرت بى نهایت خداوند «و یمسک السماء أن تقع على الأرض» ۱۲ - سقوط اجرام آسمانى (شهاب ها و...) بر زمین، با مشیت و اذن خدا است. «و یمسک السماء أن تقع على الأرض إلاّ بإذنه» ۱۳ - رام بودن طبیعت براى انسان، حرکت کشتى در دریا و امنیت زمین از برخورد کرات آسمانى با آن، جلوه هاى رأفت و رحمت گسترده خدا به انسان «ألم تر أنّ اللّه سخّر ... إنّ اللّه بالناس لرءوف رحیم» ۱۴ - تمامى انسان ها(مؤمن و کافر)، مشمول رأفت و رحمت گسترده خداوند «إنّ اللّه بالناس لرءوف رحیم» «الناس» به قرینه صدر آیه (سخر لکم) شامل همه انسان ها - اعم از مؤمن و کافر - مى شود. ۱۵ - خدا، «رءوف» و «رحیم» است. «إنّ اللّه بالناس لرءوف رحیم» مفسران «رأفت» را در جمله یاد شده کنایه از دفع ضرر و «رحمت» را کنایه از رساندن سود و منفعت گرفته اند. صدر آیه - که شامل هر دو خصوصیت است - مى تواند مؤید این معنا باشد.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۷)
  • خدا، یگانه حاکم اسمان+۲ آیه
  • خدا، نگهدار اسمانها+۳ آیه
  • مصونیّت اسمان از فروپاشی، نیازمند حفظ و نگهداری مستمر خداوند
  • حفظ اسمان ها از سقوط، ایه الهی+۲ آیه
  • تحت اختیار بشر بودن کشتیها بر روی اب دریا، از ایات الهی+۳ آیه
  • لزوم دقّت نظر در حدّ مشاهده عینی ایات خدا+۳ آیه
  • برپایی نظام اسمان و زمین و مصونیّت انها از فروپاشی به اذن و مشیّت خدا
  • حرکت کشتیها در دریا به فرمان تکوینی خدا+۳ آیه
  • حرکت کشتیها در دریا و رام بودن انها، به فرمان خداوند+۳ آیه
  • برپایی نظام اسمان و مصونیت ان از فروپاشی به اذن و فرمان خداوند
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۳ آیه
  • اسمانها، فرمانبر و مسخّر اراده الهی+۳ آیه
  • تسخیر کشتیها برای انسان، دلیل یکتایی خداوند+۳ آیه
  • دعوت خداوند، به مطالعه و ژرفنگری درباره مسخّر و رام بودن کشتیها برای انسان
  • حرکت کشتیها در دریا و رام بودن ان برای انسانها، جلوه فرمانروایی خداوند+۱ آیه
  • خداوند، رام کننده کشتیها در دریا برای بهرهبرداری انسانها+۳ آیه
  • رام بودن کشتیها در دریا برای انسان، جلوه رافت و رحمت گسترده خداوند
  • رام بودن موجودات زمین برای انسان، جلوه رافت و رحمت گسترده خداوند به او
  • لزوم مطالعه و تفکّر در نگهداشته شدن اسمان، از فرو افتادن بر زمین+۱ آیه
  • به حرکت درامدن کشتیها بر روی اب وبهرهمندی از ان، از ایات الهی برای صاحبان اندیشه+۴ آیه
  • خدای یکتا، تنها پروردگار هستی و مدبّر امور+۱ آیه
  • تدبیر انسان در مراحل مختلف از سوی خدا، دلیل توحید ربوبی+۱ آیه
  • استفاده از طبیعت، حقّ همه انسانها+۱ آیه
  • مباح بودن استفاده از طبیعت، برای انسان+۱ آیه
  • مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۵ آیه
  • حفاظت و نگهداری خداوند، از موجودات جهان+۱ آیه
  • رافت فراگیر خداوند، برای تمامی بندگان+۳ آیه
  • رام بودن طبیعت، در جهت بهره مندی انسان، جلوه رافت و رحمت گسترده خداوند
  • حرکت کشتیها در دریا به اذن و فرمان خدا، زمینه ساز دریانوردی برای انسان+۳ آیه
  • اعطای قدرت دریانوردی به انسان، جلوه ای از رحمت خدا+۱ آیه
  • خداوند، مشوّق ادمی به فراگیری کشتیرانی و دریانوردی+۴ آیه
  • حمل و نقل و کشتیرانی، از فواید دریا+۶ آیه
  • رام بودن همه موجودات زمین برای انسان، پرتوی از رحمت خداوند
  • حرکت کشتیها در دریا، پرتوی از رحمت پروردگار+۱ آیه
  • امنیّت و حفاظت زمین، از برخورد کرات و اجرام اسمانی با ان، پرتوی از رحمت خداوند
  • خداوند، دارای رحمتی خاصّ و ویژه در اخرت+۲ آیه
  • خداوند، دارای رحمت ویژه و خاص، نسبت به مؤمنان+۲ آیه
  • خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۱ آیه
  • رؤف / اسماوصفات+۳ آیه
  • سؤال تقریری خدا از انسانها، درباره تسخیر موجودات و رام بودن انها برای انان
  • دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۴ آیه
  • تفکّر در تسخیر کشتیها برای انسان، عبرت اموز برای وی
  • تفکّر در امساک و حفظ اسمانها در جلوگیری از ریزش ان بر زمین از سوی خداوند، زمینه عبرت اموزی+۱ آیه
  • خداوند، رام کننده کشتیها در دریا، برای بهره برداری انسانها+۳ آیه
  • تسخیر کشتیها برای انسان، دلیل یکتایی خداوند+۳ آیه
  • حرکت کشتیها در دریا و رام بودن ان برای انسانها، جلوه فرمانروایی خداوند+۳ آیه
  • رام بودن کشتیها در دریا برای انسان، جلوه رافت و رحمت گسترده خداوند
  • دعوت خداوند به مطالعه و ژرف نگری، درباره مسخّر و رام بودن کشتیها برای انسان
  • به حرکت درامدن کشتی ها در دریا و بهره مندی انسانها از منافع ان شایسته تفکر و تامل+۴ آیه
  • حرکت کشتیها در دریا و رام بودن انها، به فرمان خداوند+۳ آیه
  • حرکت کشتیها در دریا، جهت منافع انسان، از نشانه ها و ایات الهی+۸ آیه
  • به حرکت درامدن کشتیها در دریا و بهره مندی انسانها از منافع ان، شایسته تفکّر و تامّل+۴ آیه
  • حفظ اسمان از فرو افتادن بر زمین، از جانب خداوند، شایسته مطالعه و تفکّر محمّد صلی الله علیه و اله
  • توصیه الهی به محمّد صلی الله علیه و اله، برای تفکّر در چگونگی به حرکت در امدن کشتیها بر روی اب دریا+۱ آیه
  • مُمْسِک/ اسماوصفات+۳ آیه
  • تفکّر در نعمتهای الهی، توصیه خدا به انسانها+۲ آیه
  • تسخیر نعمتهای مختلف زمینی و اسمانی برای انسانها، از سوی خداوند+۱ آیه
واژه‌ها