آیه ۳ سوره حدید

سوره حدید(الحديد)، آیه ۳ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۳۷

هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِنُ وَ هُوَ بِكُلِ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ

اوّل و آخر و پیدا و پنهان اوست؛ و او به هر چیز داناست.

معنی کلمات و عبارات
«الأوَّلُ»: پیشین. بی‌آغاز. آن که بودنش پیش از بودن همه موجودات است. «الآخِرُ»: پسین. بی‌انتها. آن که پس از نابودی همه موجودات، باقی و برجای است. «الظَّاهِرُ»: پیدا و نمودار. آن که همه چیز جهان، بودن او را فریاد می‌دارند، و بر وجود او دلالت دارند. «الْبَاطِنُ»: ناپیدا. نهان. آن که حواس، او را احاطه نمی‌سازد، و عقول او را درک نمی‌کند.
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، «اوّل» (آغاز)، «آخر» (انجام)، «ظاهر» (آشکار) و «باطن» (نهان) است. «هو الأوّل و الأخر و الظهر و الباطن» ۲ - خداوند، به هر چیزى دانا است. «و هو بکلّ شىء علیم» ۳ - علم خداوند به اشیا، همه جانبه و فراگیر است. «و هو بکلّ شىء علیم» به کارگیرى صیغه مبالغه (علیم) به جاى اسم فاعل (عالم)، بیانگر برداشت یاد شده است.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۴ - «عن ابن أبى یعفور قال: سألت أبا عبداللّه(ع) عن قول اللّه عزّوجلّ «هو الأوّل و الأخر» ... فقال: إنّه لیس شىء إلاّ یبید أو یتغیّر إلاّ ربّ العالیمن فإنّه لم یزل و لایزال بحالة واحدة هو الأوّل و قبل کلّ شىء و هو الأخر على ما لم یزل...; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۱۵، ح ۵; نورالثقلین، ج ۵، ص ۲۳۱- ، ح ۷.] ابن ابى یعفور گوید: از امام صادق(ع) از سخن خداوند عزّوجلّ «هو الأوّل و الأخر»... سؤال کردم، حضرت فرمود: هیچ چیزى نیست مگر این که از بین مى رود یا تغییر مى کند مگر پروردگار عالمیان; زیرا او همیشه از ازل تا ابد به یک حالت است. او اول است; یعنى، قبل از هر چیز بوده و آخر است; یعنى، به همان گونه که در ازل بوده همشیه خواهد بود [نه نابودشدنى و نه تغییرپذیر است]...». ۵ - «عن أبى الحسن الرضا(ع)... و أمّا الظاهر فلیس من أجل أنّه علا الأشیاء برکوب فوقها و قعود علیها و تسنم لذرأها و لکن لقهره و لغلبتة الأشیاء و قدرته علیها... و أمّا الباطن فلیس على معنى الإستبطان للأشیاء بأن یغور فیها و لکن ذلک منه على استبطانه للأشیاء علماً و حفظاً و تدبیراً...; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۲۲، ح ۲; توحید صدوق، ص ۱۸۹، ب ۲۹- ، ح ۲.] از امام رضا(ع) روایت شده است : ...و اما ظاهر بودن خداوند نه از آن جهت است که بر اشیا بالا رفته به این که بر آنها سوار گشته و بر فراز آنها نشسته است; بلکه این ظهور از جهت قهر و غلبه و قدرت او بر اشیا است... اما خداوند باطن است، به این معنا نیست که او در درون اشیا قرار گرفته و در بطن آنها پنهان است; بلکه به این معنا است که از لحاظ آگاهى به اشیا و حفظ و تدبیر [و تنظیم امور] آنها در درون آنها است...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
  • اخِر از اسمای الهی
  • عالم بودن خداوند جلوهای از ابدیت و اخریت او
  • اخر
  • اوّل
  • باطن
  • ظاهر
  • اوّل و نخستینبودن خداوند
  • حضور خداوند در سراسر هستی، روشنترین دلیل بر وجود و حقّانیّت او+۳ آیه
  • یگانگی ذات خدا با صفات خدا+۳ آیه
  • جهان افرینش، در احاطه علم گسترده خداوند+۳ آیه
  • ظاهر / اسماوصفات
  • اداره و تدبیر امور جهان، برخاسته از اثار علم خدا+۶ آیه
  • خلقت اسمانها و زمین در شش روز، بر اساس علم خداوند+۳ آیه
  • همه مخلوقات و اشیا، در قلمرو علم و اگاهی خدا+۷ آیه
  • علیم / اسماوصفات+۴ آیه
واژه‌ها