سوره الرحمن، آیه ۲۴ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۳۲
وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ
و برای اوست کشتیهای ساخته شده که در دریا به حرکت درمیآیند و همچون کوهی هستند!
معنی کلمات و عبارات
«الْجَوَارِی»: جمع جَارِیَة، کشتیها (نگا: شوری / ، حاقه / ). یاء آخر آن برای تخفیف حذف شده است. «الْمُنشَآتُ»: کشتیهائی با بادبانها و شراعهای برافراشته. ساخته و پرداخته. مراد ساخته و پرداخته دست انسانها است، و انسانها هم که مخلوق خدایند، از خواص خداداد که در مصالح مختلفی که در کشتیها بکار میرود استفاده میکنند. «الأعْلامِ»: جمع عَلَم، کوهها.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - حرکت کشتى هاى کوه پیکر در دریاها، به تدبیر و اراده الهى «و له الجوار المنشات فى البحر کالأعلم»
«جوارى» (جمع «جاریة»)به معناى کشتى ها و «أعلام» (جمع «علم») به معناى کوه ها است.
۲ - تجلى فعل الهى در تمامى جهان هستى، حتى مصنوعات بشرى «و له الجوار المنشات»
با این که در آیه شریفه، واژه «المنشئات» (ساخته شده به دست بشر) به کار رفته است; اما تعبیر «له الجوار» (از آن او است کشتى ها) مى رساند که هر چند کشتى ها ساخته دست بشر است; ولى انسان در همه ابعاد (مواد، طرح، محاسبه و...) مستقل از اراده خداوند نیست و با اندکى تأمل خویش را وامدار لطف و ربوبیت او مى بیند.
۳ - بهرهورى انسان از مصنوعات خویش، تنها در قلمرو قوانین فائق الهى بر نظام طبیعت «و له الجوار المنشات فى البحر»
خداوند با تعبیر «له الجوار...» به انسان تذکر داده است که اگر بشر مى تواند با ساخت وسایلى به بهرهورى بیشتر از دریا بپردازد، این چیزى است که در پرتو قوانین الهى حاکم بر ماده صورت مى گیرد.
۴ - استفاده از کشتى هاى عظیم، امرى آشنا براى عرب عصر نزول «و له الجوار المنشات فى البحر کالأعلم»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۷۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۲۴–۲۵ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۲۴–۲۵ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۲۴–۲۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۴–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۲۴–۲۵
روایات و احادیث
۵ - «عن على(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ «و له الجوار المنشئات فى البحر کالأعلام» قال: السفن; [منبع: عیون أخبارالرضا، ج ۲، ص ۶۶، ب ۳۱، ح ۳۰۰; بحارالأنوار، ج ۹۰، ص ۱۴۲، ح ۳.] از امام على(ع) درباره قول خداى عزّوجلّ: «...الجوار المنشئات» روایت شده که مراد کشتى ها هستند».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تشبیه کشتیهاحاکم نظام آفرینشمحدوده استفاده از مصنوعاتمنشأ مصنوعات انسانحاکمیت دینکشتیرانی در صدراسلامنقش کشتیتاریخ کشتیرانیتشبیه به کوهمنشأ حرکت کشتی هامجاری افعال خداتدبیر خدااراده خداتشبیهات قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
- به حرکت درامدن کشتیها در دریا، از ایات الهی+۸ آیه
- کشتیهای بزرگ شناور بادبانی در دریا، مانند کوه+۱ آیه
- کشتیهای بزرگ شناور بادبانی در دریا، مانند کوه+۱ آیه
- مالکیّت تکوینی موجودات، منحصر به خداوند یکتا+۱ آیه
- دریانوردی، نعمت ارزشمند و انکارناپذیر الهی+۱ آیه
- حمل و نقل و کشتیرانی، از فواید دریا+۸ آیه
- کشتیهای بزرگ شناور در دریا، همچون کوههای سر به فلک کشیده+۱ آیه
- حرکت کشتیها در دریا، جهت منافع انسان، از نشانه ها و ایات الهی+۱۲ آیه
- کشتی و کشتیرانی، از نعمتهای الهی برای بشر+۶ آیه
- تشبیه کشتیهای بزرگ شناور در دریا به کوه+۱ آیه
- صنعت کشتی سازی و دریانوردی، از نعمتهای غیر قابل تکذیب الهی+۱ آیه
- کشتی رانی در دریا، از نعمتهای خداوند، و موجب شکرگزاری در برابر وی+۹ آیه