سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۸۵ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۵
وَتَبَارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَعِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
پر برکت و پایدار است کسی که حکومت آسمانها و زمین و آنچه در میان آن دو است از آن اوست؛ و آگاهی از قیام قیامت نزد اوست و به سوی او بازگردانده میشوید!
معنی کلمات و عبارات
«تَبَارَکَ»: (نگا: اعراف / ، مؤمنون / ، فرقان / و و ). «عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ»: آگاهی از قیامت ویژه او است و تنها او از وقوع رستاخیز و شروع قیامت مطّلع است و بس.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - یگانه فرمانرواى آسمان ها و زمین و مجموعه هستى، شایان ستایش و تمجید است. «و تبارک الذى له ملک السموت و الأرض»
واژه «تبارک» که در مقام ستایش به کار مى رود، از ماده «برکت» به معناى خیر فراوان است.
۲ - حاکمیت خداى یگانه بر نظام هستى، پاینده و زوال ناپذیر «و تبارک الذى له ملک السموت و الأرض و ما بینهما»
«تبارک» مى تواند اخبار از پایندگى و جاودانگى باشد.
۳ - حکمت و علم گسترده خداوند، پشتوانه فرمانروایى زوال ناپذیر او بر نظام هستى «و هو الحکیم العلیم . و تبارک الذى له ملک السموت و الأرض و ما بینهما»
۴ - جهان آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد «له ملک السموت »
۵ - آگاهى به زمان برپایى قیامت مختص خداوند است. «له ملک السموت و الأرض ... و عنده علم الساعة»
از تقدم خبر بر مبتدا، حصر استفاده مى شود.
۶ - «ساعة»، نامى از نام هاى قیامت «و عنده علم الساعة و إلیه ترجعون»
۷ - بازگشت حتمى و قهرى آدمیان، به سوى فرمانرواى هستى (خداوند) «و إلیه ترجعون»
مجهول آمدن «تُرجعون»، قهرى بودن معاد را مى رساند.
۸ - مسأله معاد، مهم ترین عقیده پس از توحید و یگانه پرستى «له ملک السموت و الأرض ... و عنده علم الساعة و إلیه ترجعون»
طرح مسأله قیامت و معاد، پس از تبیین فرمانروایى یگانه خداوند، بیانگر مطلب بالا است.
۹ - تحولات آینده نظام هستى، از قبل برنامه ریزى شده و مورد آگاهى خداوند «له ملک السموت ... و عنده علم الساعة»
خداوند، پس از بیان فرمانروایى مطلق خویش، مسأله علم به قیامت را مطرح کرده است. از این مطلب استفاده مى شود که برپایى قیامت، جزئى از برنامه هاى الهى در قلمرو فرمانروایى خویش است که پیشاپیش آن را در نظر گرفته و بدان آگاه است.
۱۰ - توجه به الوهیت و فرمانروایى جاویدان خداوند و نیز تداوم زندگى انسان در آخرت، زمینه ساز گرایش انسان به حق «و هو الذى فى السماء إله و ... و عنده علم الساعة و إلیه ترجعون»
با توجه به این که آیات پیشین در رد منکران توحید بود، استفاده مى شود که طرح فرمانروایى خدا بر هستى در دنیا و آخرت، هشدارى به حق ستیزان است.
۱۱ - حقیقت قیامت، بازگشت انسان ها به سوى خداوند است. «و عنده علم الساعة و إلیه ترجعون»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ذکر الوهیت خدازمینه جاودانگی حاکمیت خداملاک مدحآثار ذکر زندگی اخرویقانونمندی تحولات آفرینشجاودانگی حاکمیت خداعقیده به توحیدعقیده به معادعقیده به توحید ربوبیمنشأ تحولات آفرینشحقیقت قیامتآثار ذکر حاکمیت خداحتمیت بازگشت به خداعلم به قیامتحاکم آسمان هاحاکم زمیناهمیت معادزمینه حق پذیریاصول دینوقت قیامتآثار حکمت خدافرجام انسان هاحاکم آفرینشآثار علم خدانامهای قیامتآثار ذکرتعدد آسمان هاجهان بینی توحیدیعلم خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۸ آیه
- خدا، یگانه حاکم اسمان+۱۷ آیه
- خدا، مالک اسمانها+۱۷ آیه
- حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات+۱۸ آیه
- حاکمیّت جهان، از انِ خدا+۱۲ آیه
- مالکیّت جهان، از انِ خداوند+۷ آیه
- خیر و برکت، برخاسته از حاکمیّت مطلق و انحصاری خداوند بر جهان+۲ آیه
- فرمان روایی مطلق و حاکمیّت خدا، از دلایل معاد+۹ آیه
- حاکمیّت و فرمانروایی خدا بر موجودات، زمینه و دلیلی برای شناخت یگانگی خدا+۱۱ آیه
- اسمان، در قلمرو حاکمیّت خدا+۱۸ آیه
- سراسر جهان، در سیطره حاکمیّت خداوند+۱۲ آیه
- زمین، عرصه حاکمیّت خداوند+۱۸ آیه
- علم به زمان وقوع قیامت، در انحصار خداوند+۵ آیه
- علم به زمان وقوع قیامت، در انحصار خدا+۶ آیه
- قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت+۵ آیه
- مالکیّت حقیقی بر زمین، از انِ خداوند+۱۷ آیه
- خداوند، اگاه به شکایت و شکوه پیامبر صلی الله علیه و اله از قوم حقناپذیرش+۱ آیه
- خداوند، اگاه به شکایت و شِکوه پیامبر صلی الله علیه و اله از قوم حق ناپذیرش+۱ آیه
- اگاهی نداشتن پیامبر صلی الله علیه و اله از زمان وقوع قیامت+۵ آیه
- بازگشت انسان به خدا برای کیفر و پاداش، هدف از معاد+۷ آیه
- حرکت تکاملی انسان، دارای هدف و مقتضی معاد+۷ آیه