آیه ۸ سوره زمر

سوره زمر(الزمر)، آیه ۸ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۹

وَ إِذَا مَسَ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيباً إِلَيْهِ ثُمَ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ وَ جَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَاداً لِيُضِلَ عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلاً إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ

هنگامی که انسان را زیانی رسد، پروردگار خود را می‌خواند و بسوی او باز می گردد؛ امّا هنگامی که نعمتی از خود به او عطا کند، آنچه را به خاطر آن قبلاً خدا را می خواند از یاد می‌برد و برای خداوند همتایانی قرارمی‌دهد تا مردم را از راه او منحرف سازد؛ بگو: «چند روزی از کفرت بهره‌گیر که از دوزخیانی!»

معنی کلمات و عبارات
«الإِنسَانَ»: مراد از ذکر جنس، بعضی از افراد است. مانند: إِنَّ الإِنسَانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ (ابراهیم / ). «ضُرٌّ»: گزند. زیان و ضرر مالی و بدنی. (نگا: یونس / ، نحل / و ، مؤمنون / ، روم / ). «مُنِیباً»: توبه‌کنان. برگردنده با تضرّع و زاری. حال است. «خَوَّلَهُ»: (نگا: انعام / ). «نَسِیَ مَا»: خدا را فراموش می‌کند. در این صورت (مَا) به معنی (مَنْ) و برای تفخیم و تعظیم است. گزند و بلا را فراموش می‌کند. دعا کردن و به فریاد خواستن را از یاد می‌برد. در این صورت (مَا) مصدریّه است (نگا: تفسیر آلوسی). «یَدْعُو»: الف زائدی در رسم‌الخطّ قرآنی دارد. «أَندَاداً»: امثال و نظائر. خداگونه‌ها.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - نیایش خالصانه انسان با خداوند، به هنگام گرفتارى ها و مصیبت ها «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه» «ضرّ» (ضد «نفع») به معناى مطلق آسیب است. ۲ - توحید ربوبى، باورى فطرى و غریزى انسان «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه» از این که انسان ها در مواقع اضطرار و هنگامه هاى سخت، به خدا پناه مى برند و نجات خود را تنها در گرو مشیت او مى دانند; معلوم مى شود که این، باورى غریزى و ایمانى فطرى است. ۳ - گرفتارى ها و مصیبت ها، مایه بیدارى و تجلى فطرت توحیدى انسان «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه» ۴ - انسان ها، به هنگام گرفتارى و رنج، روى به خدا آورده و او را به فریادرسى مى خوانند. «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منیبًا إلیه» «إنابة» (مصدر «منیباً») به معناى رجوع است و «منیباً إلیه»; یعنى، بازگشت به خدا با توبه و اخلاص (مفردات راغب). ۵ - انسان ها، به هنگام گرفتارى و رنج، به ناتوانى خود و قدرت یارى رسانى خداوند پى برده و اعتراف مى کنند. «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منیبًا إلیه» ۶ - نیایش خالصانه شرک پیشگان به درگاه خداوند، هنگام گرفتارى و مصیبت ها، دلیلى روشن بر پوچى اندیشه شرک و حقانیت توحید ربوبى «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منیبًا إلیه» روى سخن در این سوره، با مشرکان مکه است و آیه شریفه در مقام بیان یکى از دلایل روشن بر اثبات توحید الهى و پوچى اندیشه شرک است. ۷ - نیایش خالصانه به درگاه خدا، عامل جلب رحمت او و بر طرف کننده گرفتارى ها است. «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منیبًا إلیه ثمّ إذا خوّله نعمة منه» «تخویل» (مصدر «خول») به معناى اعطا و بخشش است و مقصود از جمله «إذا خوّله نعمة منه»، رفع گرفتارى و اعطاى نعمت آسودگى است که پس از دعا و نیایش بندگان به درگاه الهى تحقق مى پذیرد. ۸ - رهایى انسان از گرفتارى ها و مصیبت ها، در گرو مشیت خداوند و بسته به لطف و رحمت او است. «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منیبًا إلیه ثمّ إذا خوّله نعمة منه» ۹ - انسان در برابر نعمت ها و لطف هاى خداوند، موجودى ناسپاس است. «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه ... ثمّ إذا خوّله نعمة منه نسى ما کان یدعوا إلیه من قبل» ۱۰ - انسان باید در حال آسایش و سختى، متوجه خدا بوده و تنها به درگاه او نیایش داشته باشد. «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه ... ثمّ إذا خوّله نعمة منه نسى ما کان یدعوا إلیه من قبل» ۱۱ - انسان، در معرض انواع گرفتارى ها و مصیبت ها «و إذا مسّ الإنسن ضرّ ... ثمّ إذا خوّله نعمة منه نسى ما کان یدعوا إلیه من قبل» ۱۲ - رفاه و آسایش بسیار و برکنار بودن از گرفتارى ها و مصیبت هاى روزگار، زمینه غفلت از یاد خداوند است. «ثمّ إذا خوّله نعمة منه نسى ما کان یدعوا إلیه من قبل» ۱۳ - انسان ها هنگام رهایى از مشکلات و دستیابى به آسودگى، موقعیت گذشته خود را فراموش کرده و ناسپاس مى شوند. «و إذا مسّ الإنسن ضرّ ... ثمّ إذا خوّله نعمة منه نسى ما کان یدعوا إلیه من قبل» ۱۴ - آسایش و آسودگى از گرفتارى ها و رنج ها، نعمتى است الهى. «و إذا مسّ الإنسن ضرّ ... ثمّ إذا خوّله نعمة منه» برداشت یاد شده از تعبیر نعمت درباره آسودگى و رفع گرفتارى، به دست مى آید. ۱۵ - شرک به خداوند، کفران نعمت هاى الهى است. «ثمّ إذا خوّله نعمة منه ... و جعل للّه أندادًا» «ندّ» (مفرد «انداد») به معناى مثل و نظیر است و مقصود از آن شریک در کار خداوند است. ۱۶ - رهایى از گرفتارى و برخوردارى از نعمت آسودگى، زمینه شرک ورزى و مؤثر دانستن غیر خدا در وضعیت خویش «إذا خوّله نعمة منه ... و جعل للّه أندادًا» ۱۷ - آیین شرک، آیینى راه زن و گمراه کننده «و جعل للّه أندادًا لیضلّ عن سبیله» ۱۸ - ناسازگارى راه شرک با راه خدا «و جعل للّه أندادًا لیضلّ عن سبیله» ۱۹ - حالت «رفاه و خوشى» و «سختى و محرومیت»، عرصه بروز و ظهور شخصیت و باطن انسان ها «و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه ... ثمّ إذا خوّله نعمة منه ... و جعل للّه أندادًا لیضلّ عن سبیله» ۲۰ - اندک و ناپایدار بودن بهره ورى کافران و ناسپاسان، در سایه کفر و ناشکرى خویش «قل تمتّع بکفرک قلیلاً» ۲۱ - شرک و ناسپاسى خدا، موجب گرفتارى به آتش جهنم «قل تمتّع بکفرک قلیلاً إنّک من أصحب النار» ۲۲ - آتش، از وسایل عذاب دوزخیان «إنّک من أصحب النار» ۲۳ - بهره هاى دنیایى تحت لواى کفر و ناسپاسى خدا، در مقایسه با عذاب دایمى دوزخ بسى اندک و ناپایدار است. «قل تمتّع بکفرک قلیلاً إنّک من أصحب النار» جمله «إنّک من أصحاب النار» براى تعلیل و بیان چرایى ناچیز بودن و ناپایدارى بهره دنیایى شرک و ناسپاسى است.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار اخلاص در دعابی ارزشی امکانات مادی کفران کنندگانخطر سختیخطر مصیبتدعا در آسایشدعا در رفاهدلایل بی منطقی شرکزمینه رفع مصیبتشرک و سبیل اللهعوامل بروز شخصیتعوامل نجات از مصیبتمشرکان هنگام سختیمشرکان هنگام مصیبتناپایداری امکانات کافرانناپایداری امکانات کفران کنندگاناقرار به قدرت خداانسان ها هنگام آسایشسختی عذاب جهنمدعا در مصیبتنعمت آسایشاقرار به عجزبی ارزشی امکانات مادی کافرانآثار نجات از سختیدعا در سختیعوامل نجات از سختیفطریت توحید ربوبیآثار مصیبتزمینه تنبه فطرتناپایداری امکانات دنیویبی ارزشی امکانات دنیویفطرت توحیدیدعای مشرکانزمینه کفران نعمتغفلت انسان هاآثار آسایشجاودانگی جهنماخلاص در دعاکفران انسانزمینه غفلت از خدازمینه شرکعذابهای جهنمزمینه دعاحقیقت شرکزمینه رحمت خداآثار کفران نعمتآثار سختیدلایل توحید ربوبیآثار رفاهابزار عذابآثار لطف خدافطریات انسانصفات انسانکفران نعمتآتش جهنمآثار رحمت خداآثار مشیت خداآثار شرکعوامل گمراهیموجبات جهنمآثار کفرنعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲۶)
  • احساس خطر، زمینهساز اخلاص در دعا+۸ آیه
  • استغاثه انسان در حال محنت و گرفتاری درپیشگاه خدا، و ناسپاسی و بیاعتنایی وی پس از رفع ان+۹ آیه
  • استغاثه کافران به درگاه پروردگار، هنگام مواجهه با سختیها، و ناسپاسی انان پس از رفع ان+۳ آیه
  • سختی و مصیبت، از عوامل استغاثه و کمکخواهی از خدا+۷ آیه
  • دعا و استغاثه به درگاه خداوند از اثار اضطرار+۷ آیه
  • اضطرار، درپیدارنده بازگشت به فطرت توحیدی+۷ آیه
  • اجابت استغاثه در حال اضطرار، از سوی خداوند+۱۰ آیه
  • اعتراف کافران به ربوبیّت خدا، پس از وارد شدن مصیبتی در دنیا بر انان
  • انابه، زمینهساز اجابت دعا+۱ آیه
  • انابه انسانها در دعای خویش هنگام ابتلا به سختیها+۱ آیه
  • انابه انسانها به درگاه خداوند، هنگام ابتلا به مصایب و گرفتاری+۱ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه ترک انابه به درگاه خداوند+۱ آیه
  • اسیبها و مشکلات زندگی، زمینهساز انابه انسان به درگاه خداوند+۱ آیه
  • گرایش انسان به شرک، پس از رهایی از گرفتاری و برخورداری از نعمت+۳ آیه
  • غفلت انسان از خداوند، پس از رهایی از مشکل+۱ آیه
  • فراموشی خدا ازسوی انسان به هنگام برخورداری از نعمت
  • ظهور گرایش به خدای یگانه هنگام دچارشدن انسان به گرفتاری و مشکلات+۱۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
  • خداوند، دارای هویّت و ذاتی یگانه و بدون همتا
  • شکوفایی فطرت توحیدی انسانها، به هنگام گرفتاریها+۱۴ آیه
  • تهدید کافران به اتش جهنّم، از جانب خدا
  • ترویج ایین شرک، از موجبات گرفتاری به دوزخ+۱ آیه
  • غفلت از خدا، از موجبات گرفتاری به دوزخ
  • کفر، موجب گرفتاری به اتش دوزخ
  • نار (اتش) از نامهای جهنّم+۱ آیه
  • لزوم اخلاص در دعا+۴ آیه
  • حرمت شرک و شریک قرار دادن، برای خدا+۱ آیه
  • گرفتاریها و سختیها، عاملی برای بیداری فطرت انسان و برانگیختن ان به سوی خدا+۵ آیه
  • از اثار ربوبیّت خداوند، انابه و بازگشت انسانها به سوی او+۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۲ آیه
  • برخورداری انسان از نعمتها، اقتضای ربوبیّت خدا
  • بهره مندی انسان از عطایای الهی، زمینه غفلت و فراموشی خدا
  • ارزشمندی و برتری خوف از اخرت و امید به خداوند بر کفر و شرک+۱ آیه
  • دعا به درگاه خداوند، موجب رفع بلاها و دشواریها+۱۲ آیه
  • انابه، از اداب دعا و نیایش+۱ آیه
  • ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۲ آیه
  • قرار گرفتن انسان در شرایط اضطرار و درماندگی، زمینه ساز اجابت دعا+۱۱ آیه
  • دعا و نیایش خالصانه به درگاه خدا، برطرف کننده گرفتاریها+۶ آیه
  • نیایش خالصانه انسان با خدا، هنگام گرفتاریها و مصیبتها+۸ آیه
  • دعای خالصانه مشرکان به درگاه الهی، هنگام اضطرار و ابتلا به گرفتاریها و سختیها+۴ آیه
  • مشکلات و سختیها، زمینه توجّه به خدا و دعا به درگاه او+۶ آیه
  • تلاش برای گسترش شرک، روشی برای دین ستیزی و باز داشتن مردم از راه خدا
  • اتش جهنّم، کیفر دین ستیزی
  • برخورداری انسانها از رفاه و اسایش بعد از گرفتاری به سختیها و مشکلات، زمینه ساز شرک گروهی از انان+۶ آیه
  • قرار گرفتن در رفاه، زمینه ساز فراموش کردن خدا+۲ آیه
  • برخورداری از رفاه، زمینه ساز کفر+۳ آیه
  • برخورداری از رفاه و اسایش، موجب رویگردانی از شکر نعمت+۸ آیه
  • تهدید مرفّهان از سوی خداوند، نسبت به کفران نعمتها+۶ آیه
  • فراموش کردن خدا به سبب رفاه، از ویژگیهای مرفّهان+۲ آیه
  • کفران نعمت، از خصوصیّات مرفّهان+۹ آیه
  • خداوند، عطاکننده رفاه به انسانها+۳ آیه
  • رفاه و برخورداری و تنگدستی و دشواریهای زندگانی، در اختیار خداوند+۱ آیه
  • ناسازگاری شرک، با راه خدا
  • ایین شرک، گمراه کننده از راه خدا
  • کفر، گمراهی از راه خدا
  • دین خداوند، از موارد سبیل الله+۱ آیه
  • سختیها و گرفتاریها، موجب انابه انسانها به درگاه خداوند+۱ آیه
  • بروز باطن انسان، در مراحل دشوار و تکالیف سخت الهی+۴ آیه
  • گرفتاریها و مشکلات، بیدارکننده فطرت توحیدی انسانها+۸ آیه
  • سختیها و شداید، زمینه ساز روی اوردن انسان به خداوند+۱۰ آیه
  • گرفتاری انسان به رنج و مشکلات، انگیزه دعای وی در پیشگاه خداوند+۱۲ آیه
  • احساس مصونیّت از ابتلا به سختیها و محنتها، از حالتهای انسان به هنگام رفاه و اسایش+۵ آیه
  • برخورداری انسان از نعمت خداوند، در پی گرفتار شدن به مشکلات و سختیها+۲ آیه
  • دعا به درگاه الهی، موجب نجات از سختیها و ناملایمات+۴ آیه
  • خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۹ آیه
  • شرکورزی انسان، پس از نجات از شداید+۱ آیه
  • یکسان بودن شب زنده داری خایف از اخرت و امیدوار به رحمت خدا با مشرکان جاهل، مورد سؤال انکاری او+۱ آیه
  • یکسان بودن شب زنده داران با اهل کفر و عصیان، مورد سؤال انکاری خدا+۱ آیه
  • سؤال انکاری پیامبر(صلی الله علیه واله) از مشرکان، درباره یکسان بودن عالمان و جاهلان+۱ آیه
  • ایجاد زمینه تفکّر و پندپذیری، از فلسفه های سؤالات محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • شرک، مایه کفران و ناسپاسی نعمتهای الهی+۹ آیه
  • شرکورزی به خدای یگانه، موجب گمراهی ادمی+۱ آیه
  • ضرورت پرهیز از هرگونه شرک و التقاط+۶ آیه
  • دعوت به شرک و ترویج ان، مایه گرفتاری به اتش جهنّم+۱ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه ساز غفلت و روی اوری به شرک+۱۷ آیه
  • شرکورزی، عقیده و پنداری خلاف فطرت توحیدی انسان+۹ آیه
  • شرک ستیزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، با تمام مشرکان
  • دعای مشرکان در پیشگاه خدا، هنگام گرفتاریها و سختیها+۱۱ آیه
  • رفاه و اسایش، عامل از یادبردن خدای حقیقی از جانب مشرکان
  • شکوفایی فطرت و ظهور خداخواهی مشرکان، هنگام گرفتاری و سختیها+۱۴ آیه
  • کفران نعمتهای الهی، از جانب مشرکان+۵ آیه
  • مشرکان، مستحقّ کیفر و عذاب خداوندی+۸ آیه
  • اتش جهنّم، جایگاه مشرکان
  • قرار گرفتن در گرفتاری و سختیها، راهی برای توجه به خدا و مانع گرایشهای شرک الود در انسانها+۱۴ آیه
  • شرکورزی، مانع شکرگزاری ادمی به درگاه خداوند+۹ آیه
  • ضررهای وارد بر انسان، هنگام گرفتاریها، موجب اعتراف به ناتوانی خویش و قدرت خداوند+۳ آیه
  • انابه انسانها به درگاه خداوند، هنگام گرفتاری و ضرر+۱ آیه
  • ضررها و گرفتاریها، موجب بیداری و تجلّی فطرت توحیدی انسان+۵ آیه
  • ضررهای عاید بر انسان در گرفتاری و رنج، موجب دعا و روی اوردن به خدا+۳ آیه
  • ناله و التماس مردم به استان الهی، هنگام ابتلا به مضرّات و گرفتارها+۲ آیه
  • احساس مصونیّت از ابتلا به سختیها و مضرّات، پس از رهایی، از حالتهای انسان، هنگام رفاه و اسایش+۳ آیه
  • دوری از ضررها و گرفتاریهای روزگار، در زندگی با رفاه و اسایش، زمینه غفلت از یاد خداوند+۱ آیه
  • رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۱۰ آیه
  • حالت رفاه و سختی و مضرّات دنیا، فرصتی برای بروز و ظهور شخصیّت و باطن انسانها+۳ آیه
  • انسان در معرض انواع مضارّ و گرفتاریهای دنیا+۳ آیه
  • نیایش خالصانه به درگاه خداوند، هنگام ابتلا به کمبودها و ضررها، موجب جلب رحمت او و دفع همه مضرّات+۷ آیه
  • نیایش خالصانه به درگاه خداوند، باعث رهایی از مضرّات+۲ آیه
  • نیایش خالصانه انسان با خدا، به هنگام ابتلا به ضررهای مالی و جانکاه+۶ آیه
  • شرک، از عوامل ضلالت+۱ آیه
  • غفلت انسان از خداوند، پس از رهایی از مشکلات و سختیها+۸ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه ساز غفلت از یاد خدا+۶ آیه
  • غفلت از خدا، موجب گرفتاری به دوزخ
  • گرفتاری به سختیها و مشکلات، مایه توجّه به خدا و غفلت از غیر او+۵ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه غفلت انسان از فطرت توحیدی+۱۲ آیه
  • ناشایست بودن غفلت از سرچشمه اصلی نعمتها، پس از رهایی از مشکلات+۸ آیه
  • سختیها، بیدارکننده انسان از غفلت و گرایش دهنده او به سوی خدا+۵ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه فراموشی+۱ آیه
  • انسان، در معرض فراموشی گرفتاریهای گذشته خویش
  • رفاه بسیار، زمینه ساز از یاد بردن یاد خدا+۱ آیه
  • گرفتاری و مشکلات، عامل شکوفایی فطرت توحیدی+۱۱ آیه
  • اسایش و رفاه، از زمینه های غفلت از فطرت توحیدی+۱۱ آیه
  • گرایش به خدای یگانه و توحید، نهادینه شده در فطرت انسان+۱۳ آیه
  • کفر، مایه گمراهی و ضلالت
  • برخورداری از رفاه و اسایش، زمینه گرایش به کفر+۱ آیه
  • شرک، عامل کفر به خدا
  • اختلاف اساسی میان کافران و مؤمنان، از نظر شخصیّتی و سرنوشت+۱ آیه
  • مشرکان، از زمره کافران+۱ آیه
  • بهره مندی از نعمتِ رفاه و اسایش، زمینه ناسپاسی و کفران+۵ آیه
  • کفراننعمت، از رذایل مترفان+۹ آیه
  • برانگیختن فکر و اندیشه و تشویق به ان و پندپذیری، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و اله در سؤال از کافران+۱ آیه
  • سؤال پیامبر صلی الله علیه و اله از مشرکان، باهدف توجه دادن انان به ارزش علم و برتری عالمان بر جاهلان+۱ آیه
  • نقش دعا، در بهرهمندی از نعمتهای الهی+۸ آیه
  • شرکورزی برخی مردم، هنگام رفع گرفتاری و بازگشت نعمت از دست رفته به انان+۵ آیه
  • فراگیری نعمتهای الهی، نسبت به نیازهای نوع انسانی+۸ آیه
  • رفاه و اسایش، از نعمتهای الهی+۵ آیه
  • وجوب اخلاص در دعا، سؤال و درخواست از خداوند+۴ آیه
واژه‌ها