سوره ضحی(الضحى)، آیه ۳ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ تا ۳
«شیخ طوسى» گویند: وقتى که وحى رسول خدا صلی الله علیه و آله تا پانزده شب به تأخیر افتاد. عده اى از مشرکین گفتند: خداوند از محمد صرفنظر کرده و او را واگذاشته است سپس این سوره نازل گردید.
در تفسیر على بن ابراهیم از ابوالجارود و او از امام باقر علیهالسلام نقل نماید که فرمود: وقتى که اولین سوره قرآن «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک الَّذِی خَلَقَ» بر پیامبر نازل شد. چندى وحى تعطیل گردید تا این که خدیچه زوجه پیامبر به وى گفت: شاید خداوند تو را ترک کرده باشد که به سوى تو وحى نمى فرستد سپس آیه ۳ نازل شد و صاحب مجمع البیان از ابن جریج نقل کند که گفت: مدت قطع وحى دوازده روز بوده و نیز از مقاتل روایت کند که مدت مزبور چهل روز بوده است. سعید بن منصور در سنن خود و فریابى در تفسیر خود از جندب روایت کند که مشرکین مى گفتند: خداوند از پیامبر صرفنظر کرده و به او وحى نمى فرستد و طبرى صاحب جامع البیان از عبدالله بن شداد نقل نماید که خدیجه به پیامبر گفت: خداوند تو را واگذاشته است، حافط ابن حجر گوید: خدیجه و امجمیله هر دو این سخن را به پیامبر گفته بودند. خدیجه از روى همدردى گفته بود و امجمیله از روى شماتت و نیز در صحیح بخارى و صحیح مسلم و دیگران از جندب نقل شده که زنى به عنوان طعنه و شماتت در موقع تعطیل وحى به رسول خدا گفت: یا محمد چطور است که شیطان تو را ترک نموده و واگذاشته است و حاکم صاحب المستدرک نیز از زید بن ارقم شماتت امجمیله را ذکر نموده است.
نکات آیه
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۵ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۵ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳
روایات و احادیث
۱۰ - «عن أبى جعفر(ع) فى قوله «ما ودّعک ربّک و ما قلى» و ذلک أنّ جبرئیل أبْطَأ عن رسول اللّه(ص) ... فقالت خدیجة لعلّ ربّک قد ترکک فلایرسل إلیک فأنزل اللّه تبارک و تعالى، «ما ودّعک ربّک و ما قلى»; [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۴۲۸; نورالثقلین، ج ۵، ص ۵۹۴، ح ۶.] از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «ما ودّعک ربّک و ما قلى» روایت شده که فرمود: داستان چنین بود که آمدن جبرئیل نزد رسول خدا(ص) چندى به تأخیر افتاد ...خدیجه گفت: شاید پروردگارت تو را ترک کرده که دیگر [فرشته اى] به سویت نمى فرستد. پس خداى تبارک و تعالى این آیه را نازل فرمود: «ما ودّعک ربّک و ما قلى»».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۶)
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
- خیر و برتری اخرت نسبت به دنیا، از سوی خداوند برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- دلداری پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند، با نزول ایات و برشمردن نعمتهای الهی بر وی، پس از قطع موقت وحی+۸ آیه
- بیان دوران سخت زندگی پیامبر(صلی الله علیه واله) و حمایتهای الهی از ان حضرت، ارامش بخش و مایه تسلاّی ایشان در برابر ازارهای مشرکان+۷ آیه
- دلداری به پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند، با وعده عطای پیاپی بر وی تا رسیدن به رضای کامل+۱ آیه
- سوگند خدا به صبح و هنگام بالا امدن خورشید برای تاکید بر قطع نشدن ارتباط او با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- نزول قران به صورت تدریج و در فواصل زمانی مختلف
- سوگند خداوند به گسترش نور خورشید، برای بیان وانگذاشتن پیامبر(صلی الله علیه واله) به حال خود+۱ آیه
- سوگند خداوند به گسترش نور خورشید، جهت تاکید بر خشم نکردن بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
- محافظت از پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل کید کافران و مشرکان+۱ آیه
- امتنان خداوند بر محمّد صلی الله علیه و اله به وسیله خطابهای بیانکننده نعمت به ان حضرت+۶ آیه
- خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۶ آیه
- مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و اله به خطاب مهرجویانه، از سوی خداوند+۳ آیه
- خداوند، ارامشبخش دل پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاداوری ترک نکردن ان حضرت
- ارامشبخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاداوری خیر بودن اخرت بر دنیا+۱ آیه
- ارامشبخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاداوری در پناه خدا بودنِ ان حضرت، در دوران کودکی و یتیمی+۱ آیه
- ارامشبخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاداوری هدایت ان حضرت+۱ آیه
- ارامشبخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاداوری بینیاز نمودن ان حضرت از فقر+۱ آیه
- دلداری خداوند، از پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، با نزول ایات و برشمردن نعمتهای الهی بر وی، پس از قطع موقّت وحی+۲ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله با وعده قطعی به بخشش پیاپی به ان حضرت، تا حدّ رضایت کامل در اخرت+۱ آیه
- سوگند خداوند به نور خورشید و تاریکی شب جهت تاکید بر قطع نشدن ارتباط او با پیامبر صلی الله علیه و اله و ناخرسند نبودن از ان حضرت+۲ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، با وعده عطای پیاپی بر وی، تا رسیدن ان حضرت به رضایت کامل+۱ آیه
- حمایت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر زخم زبان دشمنان+۳ آیه
- تاخیر وحی در برههای از زمان، زمینه زخم زبان دشمنان به پیامبر صلی الله علیه و اله
- سوگند خداوند، به تداوم حمایت و رها نکردن پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر زخم زبانهای مشرکان+۱ آیه
- بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، به بهرهمندی ان حضرت از عطایای موجب رضایت ایشان، در پی زخم زبان مشرکان+۱ آیه
- اعطای مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و اله، نشان توجه خاص پروردگار به او+۱ آیه
- قسم خدا به روز روشن و شب تاریک، بر ادامه حمایت از محمّد صلی الله علیه و اله و لطف به او+۲ آیه
- منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به سبب حمایت و عدم خشم بر او+۱ آیه
- نگرانی پیامبر صلی الله علیه و اله از انقطاع وحی، پس از وقفهای کوتاه در نزول ان+۱ آیه
- تاخیر وحی به پیامبر صلی الله علیه و اله، سبب نگرانی ان حضرت+۱ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در مورد تداوم وحی بر وی+۱ آیه
- سوگند خداوند به نور خورشید، برای تاکید بر قطع نشدن ارتباط او با پیامبر صلی الله علیه و اله و بغض و کینه نداشتن او+۱ آیه
- پیدایش وقفهای کوتاه در نزول وحی بر پیامبر صلی الله علیه و اله جلوهای از ربوبیت خدا و در راستای تدبیر امور رسالت
- دلگیر شدن پیامبر صلی الله علیه و اله از انقطاع وحی و تمایلش به نزول بیشتر ملایکه