سوره قصص(القصص)، آیه ۱۸ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۷
فَأَصْبَحَ فِي الْمَدِينَةِ خَائِفًا يَتَرَقَّبُ فَإِذَا الَّذِي اسْتَنصَرَهُ بِالْأَمْسِ يَسْتَصْرِخُهُ قَالَ لَهُ مُوسَىٰ إِنَّكَ لَغَوِيٌّ مُّبِينٌ
موسی در شهر ترسان بود و هر لحظه در انتظار حادثهای (و در جستجوی اخبار)؛ ناگهان دید همان کسی که دیروز از او یاری طلبیده بود فریاد میزند و از او کمک میخواهد، موسی به او گفت: «تو آشکارا انسان (ماجراجو و) گمراهی هستی!»
معنی کلمات و عبارات
«یَتَرَقَّبُ»: خویشتن را میپائید، و مواظب مأموران بود. چشم به راه گرفتاری و مجازات خویش بود. جمله فعل و فاعل خبر دوم (أَصْبَحَ) یا حال ضمیر مستتر در (خَآئِفاً) است. برخی (أَصْبَحَ) را تامّ بشمار آوردهاند و (خَآئِفاً) و (یَتَرَقَّبُ) را حال اوّل و دوم دانستهاند. «غَوِیٌّ»: گمراه و سرگشته.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - به هم ریختن آرامش موسى در پى کشته شدن مرد قبطى به دست وى «فوکزه موسى فقضى علیه ... فأصبح فى المدینة خا(۱)فًا یترقّب»
۲ - موسى(ع)، پس از حادثه قتل مرد قبطى به کاخ فرعون بازنگشت. «فأصبح فى المدینة»
۳ - درنگ موسى(ع) تا بامداد روز بعد در شهر، همراه با هراس و انتظار پیشامد حادثه اى ناگوار براى خویش «فأصبح فى المدینة خا(۲)فًا یترقّب»
«ترقّب» (مصدر «یترقّب») معادل «انتظار» است; یعنى، «ینتظر وقوع المکروه به». مفعول «یترقّب» نیز حذف شده است.
۴ - برخورد مجدد موسى(ع) با فریاد کمک طلبى مرد اسرائیلى (همان که روز پیش از وى یارى خواسته بود) در بامداد روز بعد «فأصبح فى المدینة ... فإذا الذى استنصره بالأمس یستصرخه»
«إستصراخ» (مصدر «یستصرخ») به معناى سردادن فریاد کمک خواهى است.
۵ - درگیرى دوباره مرد اسرائیلى با فردى دیگر از قبطیان در روز بعد «فإذا الذى استنصره بالأمس یستصرخه»
۶ - نزاع مجدد مرد اسرائیلى - آن هم با پیشامد حادثه روز پیش - امرى غیر مترقبه و دور از انتظار براى موسى(ع) «فإذا الذى استنصره بالأمس یستصرخه»
مطلب یاد شده با توجه به آمدن «إذا»ى فجائیه به دست مى آید.
۷ - برانگیخته شدن خشم موسى(ع) با مشاهده مرد اسرائیلى در حال درگیرى مجدد با یکى دیگر از قبطیان «قال له موسى إنّک لغوىّ مبین»
۸ - پرخاش کردن موسى(ع) نسبت به مرد اسرائیلى «قال له موسى إنّک لغوىّ مبین»
۹ - برخورد و درگیرى با فرعونیان، راهى نادرست و برخلاف مصالح اسرائیلیان در دیدگاه موسى(ع) «قال له موسى إنّک لغوىّ مبین»
«غوى» به کسى گفته مى شود که از راه درست و صواب منحرف شده باشد.
۱۰ - مرد اسرائیلى، عنصرى ماجراجو و مصلحت نیندیش در نگاه موسى(ع) «قال له موسى إنّک لغوىّ مبین»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ترک کاخ فرعونشگفتی نزاع فرعونیعوامل سلب آرامش موسیغضب بر بنی اسرائیلیماجراجویی بنی اسرائیلینزاع با فرعونیانمصالح بنی اسرائیلموسی در مصراستمداد بنی اسرائیلینزاع فرعونیآثار قتل فرعونیعوامل غضب موسیاستمداد از موسیغضب موسیترس موسیبینش موسیعمل ناپسندقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
- مرد اسراییلی، مدعی اراده موسی(علیه السلام) بر استبداد و نداشتن اراده اصلاح+۱ آیه
- اراده موسی(علیه السلام) بر درگیر شدن با قبطی در پی استمداد مرد سبطی از وی+۱ آیه
- اتّهام زورگویی به موسی(علیه السلام) از سوی مرد قبطی در شهر مصر+۱ آیه
- استعانت یکی از پیروان موسی(علیه السلام) از وی برای پیروزی بر دشمن+۱ آیه
- امداد رسانی موسی(علیه السلام) به دوستدار خود هنگام درگیری+۱ آیه
- وارد شدن موسی(علیه السلام) در صبح با ترس و وحشت از فرعونیان، پس از قتل قبطی+۲ آیه
- ماندن موسی(علیه السلام) در مصر تا صبح فردای قتل قبطی+۲ آیه
- مواجه شدن موسی(علیه السلام) در صبح فردای قتل قبطی، با کمک خواهی مرد بنی اسراییلی+۲ آیه
- مصر، سرزمینی اباد، در عصر فرعون (رامسیس دوم)+۱ آیه
- حادثه قتل مرد قبطی، مانع بازگشت موسی(علیه السلام)به کاخ فرعون و موجب رهسپاری وی به مدین+۲ آیه
- استفاده موسی(علیه السلام) از قدرت بدنی خود، در دفاع از مظلومان+۳ آیه
- مصر، سرزمین اباد، در عصر فرعون (رامسیس دوم)+۱ آیه
- تقسیم مردم مصر به دو دسته (قبطی) طرفدار فرعون و (سبطی) طرفدار موسی علیه السلام در دوران فرعون+۱ آیه
- هجرت موسی علیه السلام از مصر به مدین، پس از کشته شدن یکی از فرعونیان به دست وی+۲ آیه
- اراده موسی علیه السلام مبنی بر قتل مجدّد، زورگویی و اصلاح طلب نبودن، از ادعاهای مرد قبطی+۱ آیه
- مددخواهی مجدد مرد اسراییلی از موسی علیه السلام در پی اقدام ان حضرت به قتل مرد قبطی+۱ آیه
- اراده موسی علیه السلام مبنی بر قتل مجدّد، زورگویی و اصلاح طلب نبودن، از افتراهای مرد قبطی به ان حضرت+۱ آیه
- اراده موسی علیه السلام مبنی بر قتل مجدّد، زورگویی و اصلاح طلب نبودن، از ادعاهای مرد قبطی+۱ آیه
- امدادرسانی موسی علیه السلام به هوادار و پیرو خود، هنگام درگیری با مرد قبطی+۱ آیه
- هراس و بیم موسی علیه السلام از انتقام در مصر، پس از قتل قبطی+۱ آیه
- موسی علیه السلام، بیان کننده سرگذشت خود برای شعیب علیه السلام در پی فرار از مصر و امدن به مدین+۱ آیه