آیه ۲۱ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۲۱ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۶

وَكَذَٰلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَأَنَّ السَّاعَةَ لَا رَيْبَ فِيهَا إِذْ يَتَنَازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ فَقَالُوا ابْنُوا عَلَيْهِم بُنْيَانًا رَّبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَىٰ أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِم مَّسْجِدًا

و اینچنین مردم را متوّجه حال آنها کردیم، تا بدانند که وعده خداوند (در مورد رستاخیز) حقّ است؛ و در پایان جهان و قیام قیامت شکّی نیست! در آن هنگام که میان خود درباره کار خویش نزاع داشتند، گروهی می‌گفتند: «بنایی بر آنان بسازید (تا برای همیشه از نظر پنهان شوند! و از آنها سخن نگویید که) پروردگارشان از وضع آنها آگاهتر است!» ولی آنها که از رازشان آگاهی یافتند (و آن را دلیلی بر رستاخیز دیدند) گفتند: «ما مسجدی در کنار (مدفن) آنها می‌سازیم (تا خاطره آنان فراموش نشود.)»

معنی کلمات و عبارات
«أَعْثَرْنا»: دیگران را متوجّه ساختیم. مطلع و باخبر کردیم. «السَّاعَةَ»: قیامت. «إذْ»: آن گاه. ظرف است و متعلّق است به فعل (أَعْثَرْنا). «یَتَنَازَعُونَ بَیْنَهُمْ أَمْرَهُمْ»: مردمان درباره زندگی دوباره، بین خود کشمکش داشتند. برخی زنده شدن را محال می‌دیدند. برخی می‌گفتند: روح و جسم زنده می‌گردد. بعضی هم می‌گفتند: فقط روح زنده می‌شود و جسم جزو خاک می‌گردد. «بُنْیَاناً»: بنیاد. مراد دیوار بزرگ است (نگا: صف / . «غَلَبُوا عَلَی أَمْرِهِمْ»: کسانی که اکثریّت داشتند. کسانی که چرخش کار مردم در دست ایشان بود و بزرگان قوم بشمار می‌آمدند. «مَسْجِداً»: پرستشگاه.
نزول
نکات آیه
۱- جایگاه اصحاب کهف - على رغم تلاش آنان براى مخفى نگه داشتن آن - کشف شد و مردم، براى مشاهده آنها، در آن جا حضور یافتند. «و کذلک أعثرنا علیهم لیعلموا» ۲- کشف مخفى گاه اصحاب کهف، پس از اختفاى دراز مدّت آن، آیت و نشانه اى الهى بود. «و کذلک أعثرنا علیهم» «ذلک» اشاره به خواب طولانى اصحاب کهف و سالم ماندن و بیدارى آنان دارد و آگاه سازى مردم، به آن تشبیه شده است. وجه شباهت - آن گونه که از آیات پیش استفاده مى شود - نشانه بودن این حوادث بر امداد خداوند به موحّدان در مسیر هدایت آنان است. ۳- پى بردن مردم به مخفى گاه اصحاب کهف، بدون کمترین تلاش از سوى آنان، تحت تدبیر و اراده خداوند بود. «أعثرنا علیهم» معناى حقیقى «عثور» سقوط است و معناى مجازى آن، آگاهى یافتن بر چیزى است بدون آن که جست وجویى انجام گیرد (برگرفته از مفردات راغب). بنابراین، جمله «أعثرنا علیهم» که در تقدیر «أعثرنا الناس علیهم» است، یعنى: «مردم را بر اصحاب کهف، واقف ساختیم بدون آن که جویاى پى بردن به آن باشند.». ۴- آمدن فرستاده اصحاب کهف با سکّه دوران گذشته به شهر، موجب برملا شدن سرگذشت آنان بود. «فابعثوا أحدکم بورقکم هذه ... و کذلک أعثرنا علیهم» ۵- پدیدار ساختن اصحاب کهف و پرده برداشتن از راز خواب و بیدارى آنان، زمینه ساز آگاهى مردم بر حقّانیّت وعده هاى خداوند بود. «و کذلک أعثرنا علیهم لیعلموا أنّ وعد اللّه حقّ» مراد از ضمیر فاعل در «لیعلموا» همان مفعول محذوفى است که براى «أعثرنا» درنظر گرفته شده است; یعنى: «أعثرنا الناس لیعلموا». ۶- اصحاب کهف، نمونه اى از موحّدانى که وعده هاى خداوند در باره آنان تحقّق یافته است. «لیعلموا أنّ وعد اللّه حقّ» کسانى که از اصحاب کهف بازدید به عمل آوردند - به دلیل ذیل آیه - مردمى بودند که ربوبیّت خداوند را پذیرفته بودند. عرضه اصحاب کهف بر این مردم، مى تواند به عنوان ارائه نمونه اى عینى از امدادهاى موعود خداوند باشد تا مردم، با مشاهده آن ها به حقانیّت وعده هاى خداوند، پى ببرند. ۷- تحقّق وعده هاى خداوند، حتمى و تخلّف ناپذیر است. «أنّ وعد اللّه حقّ» ۸- برپایى قیامت، حقیقتى تردیدناپذیر است. «و أنّ الساعة لاریب فیها» جمله «لاریب فیها» جمله خبریه اى است که از آن، مبالغه در نهى، اراده شده است; یعنى، نباید در باره قیامت، تردید کرد; چه این که در موضوع قیامت، جایى براى تردید وجود ندارد! ۹- سرگذشت اصحاب کهف، دلیل حقانیّت معاد و از میان برنده زمینه هاى تردید در آن «و کذلک أعثرنا علیهم لیعلموا ... أنّ الساعة لاریب فیها» «ساعة» یعنى «پاره اى از وقت» و این که از قیامت به «ساعة» تعبیر مى شود، به خاطر شباهت آن به پاره اى از وقت است; زیرا، حساب رسى در آن، به سرعت انجام مى پذیرد (مفردات راغب). ۱۰- «ساعة»، از نام هاى قیامت است. «أنّ الساعة لاریب فیها» ۱۱- مرگ و رستاخیز، پدیده اى مانند خواب و بیدارى است. «لیعلموا... أنّ الساعة لاریب فیها» به خواب رفتن اصحاب کهف و بیدارى آنان پس از چند قرن و استشهاد قرآن به این واقعه براى بیان حقانیّت معاد، گواه این مدعا است که مرگ، مانند خواب، و رستاخیز قیامت، بسانِ بیدارى از خواب است. ۱۲- تفهیم حقایق غیبى با بهره گیرى از امور حسى، سبکى مفید و اسلوبى قرآنى است. «أعثرنا علیهم لیعلموا ... أنّ الساعة لاریب فیها» آموختن حقانیّت معاد با نشان دادن بیدارى اصحاب کهف پس از خوابى دراز مدّت، گویاى برداشت یاد شده است. ۱۳- یقین به حقانیّت وعده هاى خداوند و باور به معاد، تکلیفى الهى و معرفتى ارجمند است. «أعثرنا علیهم لیعلموا أنّ وعد اللّه حقّ و أنّ الساعة لا ریب فیها» ۱۴- تدابیر و افعال الهى، داراى هدف و غایت است. «أعثرنا علیهم لیعلموا» ۱۵- لزوم مبتنى ساختن عقاید و باورهاى دینى بر علم و آگاهى «أعثرنا علیهم لیعلموا» آن گونه که از ذیل آیه برمى آید، کسانى که خداوند، آنان را بر سرگذشت اصحاب کهف آگاه ساخت، به ربوبیّت خداوند معتقد بودند و بر او سجده مى بردند. ارائه اصحاب کهف براین گروه، به منظور رساندن آنان به مرحله علم و یقین، حاکى از ضرورى بودن این مرحله، براى اهل توحید است. ۱۶- معاد و برپایى قیامت، وعده حق و تخلّف ناپذیر الهى است. «لیعلموا أنّ وعد اللّه حقّ و أنّ الساعة لاریب فیها» عبارت «أنّ الساعة...» ممکن است تفسیر کننده «أنّ وعد اللّه حقّ» باشد. ۱۷- کاشفان جایگاه اصحاب کهف، به جدال و کشمکش درباره رستاخیز گرفتار بودند. «أعثرنا علیهم ... إذ یتنزعون بینهم أمرهم» «إذ» ظرف است براى «أعثرنا» لذا مفاد آیه این است که مردم، هنگامى بر اصحاب کهف دست یافتند که درباره امرى از امور مربوط به خویش، اختلاف داشتند. مراد از آن امر، به قرینه «أن الساعة لاریب فیها» برپایى قیامت است و مراد از ضمیر در «أمرهم» همان مردمى هستند که بر اصحاب کهف آگاهى یافتند. ۱۸- خداوند، در روزگار اختلاف و نزاع مردم درباره معاد، اصحاب کهف را از خواب بیدار کرد. «أعثرنا علیهم ... إذ یتنزعون بینهم أمرهم» ۱۹- برخى از ساکنان شهر مسکونى اصحاب کهف، به هنگام بیدار شدن آنان، به حقانیّت معاد معتقد بودند. «أعثرنا علیهم ... إذ یتنزعون بینهم أمرهم» ۲۰- جوامع پدید آمده در طول خواب چندین ساله اصحاب کهف، در عقاید خویش، دستخوش تحوّلات مهمّى شده بودند. «إذ یتنزعون بینهم أمرهم» در جامعه اى که اصحاب کهف از آن کناره گیرى کردند، طبقه حاکم مشرکانى بودند که در صدد نابود ساختن موحدان برآمده بودند; ولى در عصر بیدارى آنها اعتقاد به معاد و بحث و مناظره درباره آن، در میان مردم رواج کامل داشت و جوّ حاکم به سود مؤمنان بود. ۲۱- بیدارى اصحاب کهف با بروز مشاجره میان مردم، درباره هویت و اهداف آنان، هم زمان بود. «أعثرنا علیهم ... إذ یتنزعون بینهم أمرهم» به قرینه «ربّهم أعلم بهم» مى توان گفت که نزاع مردم، در باره اصحاب کهف بوده و به دلیل مضارع بودن «یتنازعون» این مشاجره دیرینه، حتى با مشاهده آنان نیز پایان نیافته بود، بلکه گروهى از مردم، شناخت حقیقى آنان را به خداوند، احاله کردند و از پى بردن به هویت واقعى آنان، اظهار عجز کردند. بر این اساس، ضمیر در «أمرهم» به اصحاب کهف مربوط مى شود. حرف «فاء» در «فقالوا» این احتمال را تأیید مى کند. ۲۲- داستان اصحاب کهف، خاطره اى ماندگار و محور اظهار نظرهاى گوناگون میان ساکنان شهر آنان بوده است. «إذ یتنزعون بینهم أمرهم» ۲۳- اصحاب کهف - پس از دیدار مردم با آنان - در همان غار، به صورت اجسادى بى جان درآمدند. «فقالوا ابنوا علیهم بنینًا» ۲۴- اطمینان مردم، به مرگ اصحاب کهف، پس از کشف اقامت گاه آنان «فقالوا ابنوا ... لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» تصمیمى که بازدید کنندگان از اصحاب کهف، پس از دیدار با آنان گرفتند (ابنوا علیهم ...)، حاکى از آن است که به مرگ آنان اطمینان یافتند. ۲۵- بازدید کنندگان از اصحاب کهف، جملگى بر آن شدند که براى اجساد آنان، حفاظى بنا کنند. «فقالوا ابنوا علیهم ... لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» ۲۶- کاشفان اصحاب کهف، در ساختن بناى عادى و یا مسجد در جایگاه اصحاب کهف، اختلاف کردند. «فقالوا ابنوا علیهم بنینًا ... قال الذین ... لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» ۲۷- برخى از بازدید کنندگان اصحاب کهف، دیگران را به اکتفا بر ایجاد یک ساختمان عادى در جایگاه آنان، ترغیب کردند. «فقالوا ابنوا علیهم بنینًا ربّهم أعلم بهم» جمله «قال الذین غلبوا...» در ذیل آیه، قرینه این است که تنها، بخشى از بازدید کنندگان پیشنهاد بناى ساختمان عادى را مطرح کردند. نکره بودن «بنیاناً» بیان کننده بى تفاوتى آنان در برابر نوع و هویت ساختمان است. ۲۸- گروهى از بازدیدکنندگان از اصحاب کهف، ماجراى آنان را مبهم و خود را از تحلیل آن ناتوان دیدند. «فقالوا ابنوا علیهم بنینًا ربّهم أعلم بهم» جمله «ربّهم أعلم بهم» گویاى این است که گویندگان آن، به حقیقت ماجراى اصحاب کهف، پى نبردند و علم آن را به خداوند احاله کردند. ۲۹- ابهام ماجراى اصحاب کهف، براى برخى از بازدیدکنندگان، دلیل اکتفاى آنان به پیشنهاد ساختمان عادى و شرکت نکردن در تأسیس آن «فقالوا ابنوا علیهم بنینًا ربّهم أعلم بهم قال الذین غلبوا على أمرهم لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» به کار بردن ضمیر غائب در «ابنوا» و ضمیر متکلم در «لنتخذنّ» گویاى دوگانگى گویندگان در ارائه پیشنهادها است: دسته نخست، آن را بر عهده دیگران نهادند و دسته دوم، خود را به بناى آن موظف ساختند. حرف «فاء» در «فقالوا» گویاى این است که اختلاف حاضران در اهداف ساختمان، ناشى از نزاع آنان در باره حقیقت ماجراى اصحاب کهف است. ۳۰- برترى آگاهى خداوند بر سرگذشت حقیقى اصحاب کهف، مورد اعتراف کسانى بود که از کشف حقیقت ماجرا اظهار عجز مى کردند. «فقالوا ابنوا علیهم بنینًا ربّهم أعلم بهم» ۳۱- بازدید کنندگان از اصحاب کهف، به ربوبیّت خداوند و برترى علم او بر همگان، معتقد بودند. «فقالوا ... ربّهم أعلم بهم» ۳۲- برخى از منکران معاد - به دلیل پى نبردن به زوایاى سرگذشت اصحاب کهف - آن را نشانه امکان معاد نیافتند و بر تردید سابق خویش باقى ماندند. «لیعلموا ... أنّ الساعة لاریب فیها ... ربّهم أعلم بهم» چنان چه مشاهده اصحاب کهف براى همه بازدیدکنندگان، مایه تقویت ایمان به معاد شده بود، مناسبتى نداشت که بگویند: «ربّهم» بلکه مى بایست تعبیر «ربّنا» را جایگزین آن سازند و نسبت به موضوع اصحاب کهف اظهار بى اطلاعى نکنند. ۳۳- گروهى از کاشفان اصحاب کهف، با کنار زدن رقیبان خود، مسؤولیّت امور اصحاب کهف را برعهده گرفتند. «قال الذین غلبوا على أمرهم» ضمیر در «أمرهم» به اصحاب کهف مربوط است و مفاد جمله «قال الذین...» این است که گروهى، بر امور مربوط به اصحاب کهف سلطه یافتند و بناى مسجد را همّت خویش قرار دادند. ۳۴- متصدّیان جایگاه اصحاب کهف، آنان را اهل عبادت خداوند و جایگاه شان را مکانى مقدّس مى دانستند. «قال الذین غلبوا على أمرهم لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» تصمیم بر ساختن مسجد، نشانه آن است که سازندگان آن، اهداف اصحاب کهف را با مسجد، هماهنگ دانسته و آن ها را اهل سجود و عبادت شناخته بودند. شایسته دیدن آرامگاه آنان براى بناى مسجد، گویاى اعتقاد به تقدّس آن جا است. ۳۵- اداره کنندگان جایگاه اصحاب کهف - به منظور عبادت خداوند - بر ساختن مسجدى در فضاى غار، همّت گماشتند. «قال الذین غلبوا على أمرهم لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» تعبیرى که گروه نخست به کار بردند (ابنوا) خطاب به دیگران بود و بیان کننده این که نمى خواستند در انجام دادن پیشنهاد خویش سهم عملى داشته باشند، ولى دسته دوم، علاوه بر به کار بردن ضمیر متکلم (نتخذنّ) - که حاکى از تصمیم آنان بر حضور مستقیم در ساختن مسجد است - با تعبیر «إتخاذ مسجد» این معنا را نیز اعلام کردند که خود، در آن جا، به عبادت خواهند پرداخت. ۳۶- زنده نگه داشتن خاطره و سرگذشت اصحاب کهف، از اهداف بنا کنندگان مسجد در فضاى غار بود. «لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» قید «علیهم» بیان گر این نکته است که بناى مسجد در آن مکان، براى یادبود اصحاب کهف پیشنهاد شده بود. ۳۷- وجود مسجد و ارجمندى آن در عصر بیدار شدن اصحاب کهف «لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» ۳۸- ساختن مسجد بر اقامت گاه صالحان و مزار آنان، جایز بوده و عبادت در کنار قبر آنان شایسته است. «لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» هرگاه قرآن، از جوامع و ادیان پیشین، سخن و عملى را با لحنى نقل کند که نشانه تمجید و عنایت خاص خداوند باشد، معلوم مى شود که قرآن، آن گفته و کردار را صحیح و پسندیده تلقّى کرده است. ۳۹- یکتاپرستان، از هر فرصت مناسب براى ترویج دین و اندیشه الهى بهره مى گیرند. «قال الذین غلبوا على أمرهم لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» ۴۰- کشف ماجراى اصحاب کهف، عامل تقویت موضع موحّدان و معتقدان به معاد بود. «إذ یتنزعون ... قال الذین غلبوا على أمرهم» در بیان آنچه مورد نزاع و اختلاف مردم بود، دو احتمال بیان شد: اگر «إذ یتنازعون...» نظر به اختلاف آنان در باره معاد داشته باشد، «الذین غلبوا...» آن دسته از مردم خواهند بود که معاد را پذیرا بودند و با بیدارى اصحاب کهف، به دلیلى محکم و ملموس، در برابر خصم خود، دست یافته بودند. ۴۱- غیر موحّدان براى بى نشان ساختن آیات الهى و تبدیل آن به خاطره اى گنگ و بى هدف، تلاش مى کردند. «فقالوا ابنوا علیهم بنینًا ... قال الذین ... لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» برداشت یاد شده، بر این اساس است که کلمه «ربّهم» از اعتقاد گویندگان، به تفاوت ربِّ اصحاب کهف با ربِّ دیگران حکایت کند; زیرا، در غیر این صورت، مناسب آن بود که کلمه «ربّنا» جایگزین آن گردد. بنابراین، گویندگان آن، موحّد نبودند و در صدد ارائه طرحى بودند که نشانى از توحید نداشته باشد. ۴۲- برخى مکان ها، داراى شرافت و قداست و شایسته اختصاص یافتن آن به مکان عبادت است. «لنتّخذنّ علیهم مسجدًا» ۴۳- صالحان و مردان الهى، پس از مرگ نیز شایسته احترام اند و آرامگاه آنان داراى منزلتى والا است. «لنتّخذنّ علیهم مسجدًا»
تفسیر (۱۳)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار ابهام قصه اصحاب کهفآثار قصه اصحاب کهفآثار کشف غار اصحاب کهفابهام قصه اصحاب کهفاحیای قصه اصحاب کهفاختلاف درباره اصحاب کهفاختلاف کاشفان اصحاب کهفاستفاده از محسوساتاصحاب کهف پس از ملاقات با مردماقرار کاشفان اصحاب کهفاهداف متولیان غار اصحاب کهفاهمیت قصه اصحاب کهفایمان به معاد در دوران اصحاب کهفبناسازی در غار اصحاب کهفبینش متولیان غار اصحاب کهفبینش کاشفان اصحاب کهفتاریخ مسجدتبدیل آیات خداتبلیغ موحدانتحولات جامعه هنگام خواب اصحاب کهفتشبیه مرگتلاش متولیان غار اصحاب کهفتولیت غار اصحاب کهفروش مشرکانزمان بیداری اصحاب کهفزمینه کشف غار اصحاب کهفشبهات معاد در دوران اصحاب کهفشک مکذبان معادعبادات اصحاب کهفعبادت کنار قبور صالحانعجز کاشفان اصحاب کهفعقیده مردم دوران اصحاب کهفعقیده کاشفان اصحاب کهفعلم در عقیده دینیعوامل تقویت مؤمنان به معادعوامل تقویت موحدانفلسفه مسجدسازی در غار اصحاب کهفقداست عبادتگاهقداست غار اصحاب کهفقداست قبور صالحانمؤمنان به معاد در دوران اصحاب کهفمجادله کاشفان غار اصحاب کهفمرگ اصحاب کهفمسؤولیت کاشفان اصحاب کهفمسجد در دوران اصحاب کهفمسجد سازی بر قبورمسجدسازی در غار اصحاب کهفمنشأ کشف غار اصحاب کهفموارد تحقق وعده های خدانقش فرستاده اصحاب کهفهدفداری تدبیر خداوعده به اصحاب کهفپیشنهاد کاشفان اصحاب کهفکتمان آیات خداکتمان حق مشرکانکشف غار اصحاب کهفیقین به حقانیت وعده های خداهدفداری افعال خدااحترام صالحاناستفاده از فرصت در تبلیغتشبیه به بیداریتشبیه به خواباقرار به علم خدازمینه رفع شبهات معادقداست مسجدعقیده به علم خدااحکام مسجدتلاش مشرکاناهمیت ایمان به معادحقانیت معادتشبیه معاداستفاده از فرصتاماکن مقدسمقامات صالحانحقانیت قیامتمبانی عقیدهتکلیف انسانحقانیت وعده های خداقصه اصحاب کهفعقیده به ربوبیت خداحتمیت معادروش تبیین حقایقتبلیغ دینحتمیت قیامتحتمیت وعده های خدادلایل معاداحکامتدبیر خدااراده خداتشبیهات قرآنروش تبلیغ
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۸)
  • کوشش کاشفانِ غار اصحاب کهف، برای احداث بنای یادبود بر روی ان، به منظور بزرگداشت انان
  • اختلاف کاشفان غار اصحاب کهف، در ساختن بنا یا عبادتگاه کنار مزار انان
  • اختلاف کاشفان غار اصحاب کهف در امر معاد و حیات دوباره انسانها
  • اختلاف مردم عصر اصحاب کهف درباره ساختن بنای عادی مقبره اصحاب کهف یا ساختن عبادتگاه بر روی ان
  • همزمانی بیداری اصحاب کهف با بروز مشاجره میان مردم درباره هویت و اهداف انان
  • اطلاع یافتن مردم شهر اصحاب کهف با دیدن پولهای دوران گذشته از سرگذشت خفتگان در غار+۱ آیه
  • بیداری اصحاب کهف همزمان با بروز اختلاف مردم در مورد معاد
  • اگاهی مردم از غار اصحاب کهف
  • پیشنهاد ساختن بنای یادبود بر غار از سوی برخی از مردم حاضر شده در انجا
  • ساختن مسجد بر روی غار از سوی گروهی از موحدان
  • اطلاع یافتن مردم شهر اصحاب کهف با دیدن پولهای دوران گذشته، از سرگذشت خفتگان در غار+۱ آیه
  • اطمینان کاشفان غار اصحاب کهف، از مرگ انان پس از کشف اقامتگاه انان
  • اعتقاد جمعی از کاشفان غار به ربوبیت پروردگار
  • اختلاف نظر کاشفان غار اصحاب کهف در ساختن بنا یا معبد بر روی غار
  • ناتوانی جمعی از کاشفان غار از تجزیه و تحلیل قضیه اصحاب کهف
  • کشف ماجرای اصحاب کهف، عامل تقویت موضع موحدان و معتقدان معاد
  • کشف شدن غار اصحاب کهف از سوی گروهی از مردم شهر پس از افشا شدن پولهای اصحاب کهف+۱ آیه
  • کشف غار اصحاب کهف و پرده برداشته شدن از راز خواب و بیداری انان، زمینهساز اگاهی مردم به حقّانیت وعده خدا در امر معاد
  • افشا شدن راز اصحاب کهف با رفتن فرستاده انان به شهر برای تهیه غذا+۱ آیه
  • اصحاب کهف، مردانی صاحب فضیلت در دیدگاه مردم ان زمان
  • داستان اصحاب کهف خاطرهای ماندگار و محور اظهارنظرهای گوناگون در میان ساکنان شهر انان
  • قصه اصحاب کهف، در پرده ابهام برای برخی از بازدیدکنندگان ان
  • اگاهی مردم از تحقق وعده الهی درباره معاد، با مشاهده بیداری اصحاب کهف از خواب طولانی
  • سرگذشت اصحاب کهف، دلیلی بر حقّانیت معاد
  • اعتقاد کاشفان غار اصحاب کهف به مرگ انان پس از کشف اقامتگاه انان
  • مرگ اصحاب کهف پس از بیداری انان از خواب چند صد ساله و اطلاع یافتن مردم
  • ایمان به معاد هدف خداوند از پرده برداشتن از راز خواب و بیداری اصحاب کهف
  • پیشنهاد ساختن بنایی بر جایگاه اصحاب کهف، از سوی کاشفان اصحاب کهف
  • پول اصحاب کهف زمینه پی بردن مردم ان عصر به ماجرای انان+۱ آیه
  • اثار باستانی به جا مانده از گذشتگان، از منابع شناخت تاریخ+۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۸ آیه
  • حقّانیّت و تخلّفناپذیری وعده الهی+۴ آیه
  • پدیدار ساختن اصحاب کهف و پرده برداشتن از راز خواب و بیداری انان، زمینهساز اگاهی مردم بر حقّانیّت وعدههای خداوند
  • قیامت، وعده حق الهی+۵ آیه
  • اگاهی از حقّانیّت وعده خدا در مورد زنده شدن مردگان، فلسفه اگاه کردن مردم از زنده شدن اصحاب کهف، پس از خواب طولانی
  • جواز ساختن مسجد، بر مزار بندگان مؤمن+۱ آیه
  • برپایی قیامت و روز رستاخیز، امری تردیدناپذیر+۷ آیه
  • مردم شهر اِفسوس، پس از بیداری اصحاب کهف، انسانهایی موحّد
  • جواز ساختن مکانی برای عبادت، بر ارامگاه صالحان و مزار انان
  • ساختن مکانهایی برای عبادت، دارای پیشینه، در ادیان گذشته+۱ آیه
  • اگاهی از قصّه اصحاب کهف، موجب تصدیق حقانیّت معاد+۲ آیه
  • اگاهی از سرگذشت اصحاب کهف، موجب علم به حقّانیّت معاد+۲ آیه
  • بازدیدکنندگان از اصحاب کهف، معتقد به برتری علم خدا نسبت به انان+۱ آیه
  • علم خدا، به حال اصحاب کهف+۱ آیه
  • علیم / اسماوصفات+۴ آیه
  • اختلاف مردم عصر اصحاب کهف، بر سر ساختن بنا بر روی قبر اصحاب کهف، جهت پنهان کردن ان و ساختن مسجد بر مزار انان+۱ آیه
  • موفّق شدن مؤمنان عصر اصحاب کهف، در ساختن مسجد و عبادتگاه بر مزار انان+۱ آیه
  • جواز ساختن مسجد و عبادتگاه، بر سر قبر بندگان صالح+۱ آیه
  • سرگذشت اصحاب کهف، دلیل حقّانیّت معاد و از میان برنده زمینه های تردید در ان
  • قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت+۳ آیه
  • وعده قیامت، حق، حتمی و تخلّف ناپذیر+۹ آیه
  • اعتقاد کاشفان غار اصحاب کهف به مرگ انان، پس از کشف اقامتگاه انان+۱ آیه
  • مرگ اصحاب کهف پس از بیداری انان از خواب چند صدساله و اطلاع یافتن مردم+۳ آیه
  • جواز ساخت مسجد، بر قبور و اقامتگاه صالحان
  • زنده نگهداشتن خاطره و سرگذشت اصحاب کهف، از اهداف بنای مسجد بر غار انها
  • ساخت مسجد و ارجمندی ان، در عصر بیدار شدن اصحاب کهف
  • وعده معاد و حیات مجدّد ادمیان، امری ثابت و حق+۱ آیه
  • بیداری اصحاب کهف، پس از خواب طولانی، از شواهد و دلایل حقّانیّت معاد جسمانی+۵ آیه
  • عذاب و کیفر جسمانی جهنمیان، از دلایل جسمانیت معاد+۶ آیه
  • معاد و بازگشت انسانها به سوی خدا، وعدهای حق و تردیدناپذیر+۲ آیه
  • پیشنهاد ساخت بنا بر قبر اصحاب کهف از سوی کاشفان مؤمن ان دیار+۱ آیه
  • حقّانیّت وعدههای خدا و تخلّفناپذیری ان+۵ آیه
  • وعده الهی به برپایی قیامت، وعدهای حتمی و تخلف ناپذیر+۳ آیه
  • کشف غار اصحاب کهف و پرده برداشته شدن از راز خواب و بیداری انان، زمینه ساز اگاهی مردم به حقانیت وعده خدا درباره قیامت
  • برپایی قیامت، وعده حتمی الهی+۸ آیه
  • مشاهده عینی بیداری اصحاب کهف از سوی کاشفان غار، زمینه یقین انان به قیامت
  • فرا رسیدن قیامت، امری یقینی و خالی از هرگونه تردید و شک+۷ آیه
  • برانگیختن اصحاب کهف و پرده برداشتن از راز خواب انان برای یقین پیدا کردن مردم به حقانیت وعده خدا و برپایی قیامت+۲ آیه
واژه‌ها