آیه ۲۲ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۲۲ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۶

سَيَقُولُونَ ثَلَاثَةٌ رَّابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ وَيَقُولُونَ خَمْسَةٌ سَادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ رَجْمًا بِالْغَيْبِ وَيَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَثَامِنُهُمْ كَلْبُهُمْ قُل رَّبِّي أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِم مَّا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ فَلَا تُمَارِ فِيهِمْ إِلَّا مِرَاءً ظَاهِرًا وَلَا تَسْتَفْتِ فِيهِم مِّنْهُمْ أَحَدًا

گروهی خواهند گفت: «آنها سه نفر بودند، که چهارمین آنها سگشان بود!» و گروهی می‌گویند: «پنچ نفر بودند، که ششمین آنها سگشان بود.» -همه اینها سخنانی بی‌دلیل است- و گروهی می‌گویند: «آنها هفت نفر بودند، و هشتمین آنها سگشان بود.» بگو: «پروردگار من از تعدادشان آگاهتر است!» جز گروه کمی، تعداد آنها را نمی‌دانند. پس درباره آنان جز با دلیل سخن مگو؛ و از هیچ کس درباره آنها سؤال مکن!

معنی کلمات و عبارات
«رَجْماً بِالْغَیْبِ»: از روی ظنّ و گمان؛ نه دلیل و برهان سخن گفتن (نگا: سبأ / ). «مِرَآءً»: ستیزه. جدال. «مِرَآءً ظَاهِراً»: مجادله سطحی و مباحثه بدون طول و تفصیل. گفتگوی منطقی و مستدلّ. «فَلا تُمَارِ فِیهِمْ إِلاّ مِرَآءً ظَاهِراً»: درباره ایشان گفتگوی ساده و مختصر؛ نه عمیق و طویل داشته باش. راجع بدیشان مباحثه روشن و مستدلّ داشته باش (نگا: تفسیر نمونه).
نزول
نکات آیه
۱- شمار اصحاب کهف، امرى مجهول براى بسیارى از مردم در طول تاریخ «سیقولون ثلثة ... ما یعلمهم إلاّ قلیل» ۲- نزول داستان اصحاب کهف در قرآن، زمینه ساز اظهار نظرهایى گوناگون در میان مردم عصربعثت، در باره تعداد آنان شد. «سیقولون ... و یقولون ... و یقولون» حرف «سین» در «سیقولون» نشانه صدور آن گفته و گفته هاى بعدى در زمان آینده است و به قرینه «فلا تمار فیهم» این اقوال، در زمان حیات رسول اللّه(ص) پیدا شده بود. ۳- مردم عصربعثت، با اظهار سه نظریه متفاوت، اصحاب کهف را سه، یا پنج و یا هفت نفر مى پنداشتند. «سیقولون ثلثة رابعهم کلبهم و یقولون خمسة ... و یقولون سبعة» ۴- سگ اصحاب کهف، چهارم یا ششم و یا هشتمین عضوگروه اصحاب کهف در نظر مردم بود. «سیقولون ثلثة رابعهم کلبهم و یقولون خمسة سادسهم کلبهم ... و یقولون سبعة و ثامنهم کلبهم» ۵- سگ اصحاب کهف، به دلیل همراهى با آنان، موجودى شایسته احترام شمرده شده است. «رابعهم ... سادسهم ... و ثامنهم کلبهم» یاد کردن از سگ اصحاب کهف به شکلى که گویا، فردى از آنان به حساب آمده، حاکى از عنایتى ویژه به او است. ۶- اظهار نظریه سه یا پنج نفر بودن اصحاب کهف، اظهارى بى اساس و تیرى در تاریکى است. «سیقولون ثلثة رابعهم کلبهم و یقولون خمسة سادسهم کلبهم رجمًا بالغیب» «باء» در «بالغیب» براى تعدیه است و مراد از «غیب» پندار یکم و دوم است. این پندارها، به سنگى تشبیه شده اند که آن را بدون نشانگیرى پرتاب کنند، به این امید که به هدف اصابت کند. اختصاص این قید به نظریه نخست و دوم نشان مى دهد که نظریه سوم، دور از واقع نبوده و با آن دو، در یک ردیف نیست. ۷- هفت نفر بودن اصحاب کهف، نظریه اى قابل پذیرش و تصدیق است. «رجمًا بالغیب و یقولون سبعة و ثامنهم کلبهم» تأیید نظریه سوم را از دو راه مى توان استفاده کرد ۱- قید «رجماً بالغیب» تنها به دو نظریه قبل اختصاص یافته است. ۲- جمله «ثامنهم کلبهم» صفت براى «سبعة» است و واو زائده - آن گونه که زمخشرى بیان کرده است - این وصف را تثبیت مى کند; یعنى، به یقین، سگ آنان، هشتمین فردشان است. ۸- سخن هاى نسنجیده بر زبان آوردن و اظهار نظر بدون شناخت و بررسى، امرى نکوهیده و ناروا است. «سیقولون ... رجمًا بالغیب» ۹- خداوند، پیامبر(ص) را در برخورد مناسب با اختلاف آراى مردم، تعلیم مى دهد. «قل ربّى أعلم بعدتهم ... فلاتمار فیهم» ۱۰- ارشاد مردم به ترک اظهارنظرهاى بى پایه در باره حقایق و احاله علم آن به خداوند، وظیفه اى است برعهده رهبران الهى. «سیقولون ... قل ربّى أعلم بعدتهم» ۱۱- دانستن شمار اصحاب کهف، امرى غیر ضرورى بوده و تأثیرى در بُعد معرفتى و درس آموزى آن ندارد. «سیقولون ثلثة ... قل ربّى أعلم بعدتهم ... فلاتمار فیهم» واگذار کردن اطّلاع از تعداد اصحاب کهف به خداوند و ترک بحث و منازعه در این موضوع، گواه بى نقش بودن این نوع از آگاهى در هدفِ نقلِ سرگذشت آنان است. ۱۲- برخى مردم، از پیام اصلى ماجراى اصحاب کهف، غفلت کرده و به ابعاد فرعى و کم فائده آن مى پردازند. «سیقولون ثلثة ... قل ربّى أعلم بعدتهم» ۱۳- مسکوت گذاردن تعداد اصحاب کهف و احاله علم آن به خداوند، تکلیفى الهى برعهده پیامبر(ص) و براى رشد و تربیت او است. «قل ربّى أعلم بعدتهم» ۱۴- پرهیز از تحقیقات بى ثمر و احاله علم آن به خداوند، لازم است. «قل ربّى أعلم بعدتهم» ۱۵- برترى آگاهى خداوند، لازمه ربوبیّت او است. «قل ربّى أعلم بعدتهم» ۱۶- تنها، گروهى اندک از مردم عصر بعثت، به شمارِ اصحاب کهف و زوایاى سرگذشت آنان، آگاهى داشتند. «مایعلمهم إلاّ قلیل» با آن که سخن در باره تعداد اصحاب کهف بود، در جمله «مایعلمهم...» آگاهى بر خود اصحاب کهف، از اکثریت مردم نفى شده است. این مطلب، مى رساند که دیگر زوایاى ماجراى اصحاب کهف نیز مانند تعداد آنان، براى بیشتر مردم نامعلوم است. ۱۷- بحث گذرا و سطحى و به دور از درگیرى جدّى، تنها محدوده مُجاز براى پیامبر(ص) جهت بحث در باره اصحاب کهف و تعداد آنان بود. «فلاتمار فیهم إلاّ مراءً ظهرًا» «مراء» جدالى است که به منظور اعتراض به گفتار کسى و سست کردن آن و نیز تحقیر گوینده اش انجام گیرد (مصباح) و هنگامى که دنباله دار و عمیق نباشد، به آن، «مراء ظاهر» گفته مى شود. ۱۸- ترک مناقشات ریز و دقیق در مسائل غیر ضرورى و پرهیز از جنگ لفظى درباره آن، لازم است. «فلاتمار فیهم إلاّ مراءً ظهرًا» «فاء» در «فلاتمار» تفریع بر مطلبى است که از «ربّى أعلم...» استفاده مى شود; یعنى، با توجه به این که باید علم به این گونه مسائل، به خداوند احاله گردد، جایى براى بحث و جدال عمیق باقى نمى ماند. ۱۹- مناظره با جاهلان، جز بحثى سطحى و کوتاه، نکوهیده و ناروا است. «مایعلمهم إلاّ قلیل فلاتمار فیهم إلاّ مراءً ظهرًا» تفریع «لاتمار» بر جمله «مایعلمهم...» به وسیله حرف «فاء»، بیانگر نکته یاد شده است. ۲۰- پیامبر(ص) در کسب آگاهى از ماجراى اصحاب کهف، مجاز به نظرخواهى از هیچ صاحب نظرى نبود. «و لاتستفت فیهم منهم أحدًا» ضمیر در «منهم» به کسانى مربوط است که در باره عدد اصحاب کهف به اظهار نظر مى پرداختند. ۲۱- آگاهى پیامبر(ص) از ماجراى اصحاب کهف، تنها از طریق وحى الهى امکان پذیر بود. «و لاتستفت فیهم منهم أحدًا» نهى «لاتستفت» ارشاد به بى ثمر بودن نظرخواهى است و مفاد آیه این است که از احدى، انتظار نمى رود که به نظرخواهى تو پاسخ صحیح بدهد.
تفسیر (۱۳)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
  • اختلاف نظر مردم درباره عدد اصحاب کهف در عصر بعثت
  • اگاهی افراد معدودی از تعداد اصحاب کهف
  • اختلافنظر درباره عدد اصحاب کهف در عصر بعثت
  • سه یا پنج یا هفت نفر بودن تعداد اصحاب کهف، به تصور مردم عصر بعثت
  • هفت نفر بودن اصحاب کهف، امری قابل پذیرش
  • ضروری نبودن اگاهی بر تعداد اصحاب کهف
  • سگ اصحاب کهف، دارای جایگاهی قابل توجّه
  • شمارش سگ اصحاب کهف از جمله انان در تاریخ+۱ آیه
  • مجاز نبودن پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) در کسب اگاهی از داستان اصحاب کهف از هیچ فردی
  • پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) موظف به ترک مناظره و جدال درباره ماجرای اصحاب کهف
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) مامور به بازگو کردن سرگذشت اصحاب کهف براساس وحی+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) موظف به مجادله روشن درباره اصحاب کهف
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به خودداری از پرسش درباره عدد اصحاب کهف و سرگذشت انها از دیگران
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور به بازگو کردن سرگذشت اصحاب کهف بر اساس وحی الهی+۱ آیه
  • سه نفر بودن، یکی از احتمالهای مطرح شده درباره تعداد اصحاب کهف+۱ آیه
  • پنج نفر بودن تعداد اصحاب کهف در دیدگاه برخی مردم عصر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • هفت نفر بودن اصحاب کهف از دیدگاه برخی مردم عصر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • سگ اصحاب کهف، چهارمین انها براساس حدس و گمان برخی اشخاص
  • سگ اصحاب کهف، ششمین انان براساس حدس و گمان برخی اشخاص
  • سگ اصحاب کهف، هشتمین انان براساس حدس و گمان برخی افراد
  • اندکی از مردم، اگاه به تعداد نفرات اصحاب کهف
  • نااگاهی بیشتر انسانها از تعداد اصحاب کهف
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۶ آیه
  • مجاز بودن پیامبر(صلی الله علیه واله)، به مجادله ظاهری و سطحی درباره عدد اصحاب کهف
  • هشدار خدا به محمّد(صلی الله علیه واله) از مجادله بیاثر با جاهلان درباره تعداد اصحاب کهف
  • نهی خداوند از مجادله پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره تعداد اصحاب کهف
  • اختلاف مردم درباره تعداد واقعی اصحاب کهف، ناشی از جهل انان
  • عدم جواز جدل با مخالفان، به صورت غیر علمی و ناپسند
  • حرمت جدل از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)، با جاهلان درباره اصحاب کهف، مگر با حجّت و اخبار، از جانب خداوند
  • جواز جدال، بر اساس دانش و برهان+۲ آیه
  • حرمت سؤال از جاهلان
  • حرمت سؤال پیامبر(صلی الله علیه واله) از جاهلان درباره قصّه اصحاب کهف
  • سگ اصحاب کهف، دارای جایگاهی قابل توجّه
  • ممنوعیّت سؤال محمّد(صلی الله علیه واله) از اهل کتاب، درباره تعداد اصحاب کهف و سرگذشت انان
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور خودداری از پرسش، درباره عدد اصحاب کهف و سرگذشت انها از دیگران
  • ممنوعیّت سؤال محمّد(صلی الله علیه واله) از اهل کتاب، درباره تعداد اصحاب کهف و سرگذشت انان+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور خودداری از پرسش، درباره عدد اصحاب کهف و سرگذشت انها از دیگران+۱ آیه
  • ممنوعیّت پرسش محمّد(صلی الله علیه واله) از یهود درباره تعداد اصحاب کهف و سرگذشت انان+۱ آیه
  • شک و تردید مردم زمان اصحاب کهف، در عدد انان+۱ آیه
  • محدودیّت شعور و شناخت انسان در دنیا و عالم مادّه+۱ آیه
  • دیدگاههای مختلف مردم، درباره تعداد اصحاب کهف، مبتنی بر حدس و گمان
  • اقلّیّتی از مردم، اگاه به تعداد افراد اصحاب کهف
  • خداوند، عالم به تعداد اصحاب کهف+۱ آیه
  • علیم / اسماوصفات+۵ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به مجادله روشن، درباره اصحاب کهف+۱ آیه
  • نهی خداوند، از مجادله پیامبر صلی الله علیه و اله، درباره تعداد اصحاب کهف+۱ آیه
  • هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله از مجادله بیاثر با جاهلان، درباره تعداد اصحاب کهف+۱ آیه
  • «لا تَستَفتِ»
  • «لاتُمارِ»
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۳ آیه
  • ممنوعیّت سؤال کردن پیامبر صلی الله علیه و اله از دیگران، درباره تعداد اصحاب کهف و سرگذشت انها
  • ممنوعیّت پرسش پیامبر صلی الله علیه و اله از یهود، درباره تعداد اصحاب کهف و سرگذشت انان
  • اگاهی محمّد صلی الله علیه و اله با وحی الهی، از ماجرای اصحاب کهف
  • بحث استدلالی به دور از درگیری جدّی، تنها محدوده مجاز برای پیامبر صلی الله علیه و اله جهت بحث درباره اصحاب کهف و تعداد انان
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور اعلام اگاهی خداوند به تعداد اصحاب کهف
  • ممنوعیّت پیامبر صلی الله علیه و اله از نظرخواهی درباره ماجرای اصحاب کهف
  • محمّد صلی الله علیه و اله مامور مباحثه علنی، در مورد اصحاب کهف
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور بازگو کردن قصّه اصحاب کهف، بر اساس وحی+۳ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به مجادله روشن، درباره اصحاب کهف+۱ آیه
  • تعلیم محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند نسبت به روش معاشرت در برابر اختلاف ارای مردم
  • اختلاف نصارا، در تعداد اصحاب کهف
  • نهی محمّد صلی الله علیه و اله از سؤال از نصارا درباره اصحاب کهف و شمارش انان
  • ممنوعیت پرسش پیامبر صلی الله علیه و اله از یهود درباره تعداد اصحاب کهف
واژه‌ها