آیه ۳۷ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۳۷ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۸

قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلًا

دوست (با ایمان) وی -در حالی که با او گفتگو می‌کرد- گفت: «آیا به خدایی که تو را از خاک، و سپس از نطفه آفرید، و پس از آن تو را مرد کاملی قرار داد، کافر شدی؟!

معنی کلمات و عبارات
«خَلَقَکَ مِن تُرابٍ ...»: خداوند تو را از خاک درست کرد. یعنی موادّ غذائی که در زمین است، جذب ریشه‌های روئیدنیها می‌گردد، و روئیدنیها به نوبه خود خوراک حیوانات می‌شوند، و انسان از روئیدنیها و گوشت و شیر حیوانات استفاده می‌کند، و نطفه‌اش از اینها شکل می‌گیرد (نگا: حجّ / روم / ). یا این که مراد این است که خداوند اصل تو را - که آدم است - از خاک آفریده است (نگا: آل‌عمران / ، فاطر / ). «سَوَّاکَ»: اندام تو را متعادل و هماهنگ کرد. کامل کرد تو را. «رَجُلاً»: حال است و تأویل به مشتقّ می‌گردد. یا این که مفعول دوم (سَوّی) است. یعنی: جَعَلَکَ رَجُلاً.
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- مصاحبت و همراهى مرد مؤمن (سمبل ایمان) با ثروت مندِ مغرور، به جهت گفتوگو و ارشاد او بوده است. «قال له صاحبه و هو یحاوره» «محاوره» یعنى رد و بدل کردن منطق و کلام و پاسخ گویى به هم (لسان العرب). تصریح به جمله حالیّه «و هو یحاوره» هدف از مصاحبت را بیان مى کند که همان پاسخ گویى به گفته هاى کفرآمیز فرد منکر معاد باشد. ۲- انکار معاد و تردید در آن و مغرور شدن به زندگى دنیا، اندیشه و بینشى کفرآمیز است. «و ما أظنّ الساعة قائمة ... قال له صاحبه وهو یحاوره أکفرت بالذى خلقک» ۳- دل بستگىِ شدید به دنیا و غفلت از نقش خداوند در آفرینش و اعطاى نعمت ها، نشانه کفر است. «و کان له ثمر فقال ... أنا أکثر منک مالاً ... ما أظنّ أن تبید هذه ... قال له صاحبه ... أکفرت بالذى خلقک» در پى گفته هاى مرد ثروت مند و فخرفروشى هاى او و انکار فناپذیرى نعمت ها، مرد مؤمن، با سؤال «أکفرت» با وى به گفتوگو پرداخت و این نشان دهنده کفرورزى مرد ثروت مند در اندیشه ها و گفته هایش است. ۴- اعتراض به صاحبان اندیشه انحرافى و بحث و گفتوگو در جهت اصلاح آن، شیوه اى پسندیده و مطلوب نزد خداوند است. «و ما أظنّ الساعة قائمة و لئن رُددتُّ ... أکفرت بالذى خلقک» ۵- هم نشینى و مصاحبت با کافران به منظور بحث ارشادى و هدایت آنان، بلامانع است. «قال له صاحبه وهو یحاوره أکفرت» ۶- آفرینش آدمى از خاک و سپس نطفه و تکامل آن به صورت انسانى کامل، سیر پیدایش انسان است. «بالذى خلقک من تراب ثمّ من نطفة ثمّ سوّیک رجلاً» جمله «خلقک من تراب» یا نظر به این دارد که خداوند، حضرت آدم(ع) را از خاک آفرید - بنابراین، اصل همه انسان ها خاک است - و یا این که نطفه از غذاهایى تولید مى شود که از خاک گرفته شده است. ۷- سیر تکاملى آفرینش انسان، از حضیض خاک تا اندام کامل و کاراى یک مرد (انسان)، زمینه اى براى توجه او به خداوند است. «أکفرت بالذى خلقک من تراب ثمّ من نطفة ثمّ سوّیک رجلاً» «تسویة» به معناى «تعدیل» است (تاج العروس) و «سوّاک رجلاً» یعنى تو را به صورت و حالت یک مرد معتدل ساخت. ۸- غفلت انسان از گذشته حقیر و بى مقدار خویش، پیش از شکل گرفتن در رحم مادر، مایه غرور و خودبزرگ بینى او است. «أنا أکثر منک مالاً و أعزّ نفرًا» « ... أکفرت بالذى خلقک من تراب ثمّ من نطفة» ۹- آفرینش انسان از خاک و نطفه و معتدل ساختن او، دلایلى روشن بر امکان برپایى معاد و کافى در رفع استبعاد قیامت است. «و ما أظنّ الساعة قائمة ... أکفرت بالذى خلقک من تراب» پاسخ مرد مؤمن به ثروت مند مغرور، با جمله «أکفرت بالذى...» حکایت از آن دارد که انکار معاد از جانب او که با جمله «و ما أظنّ...» بیان شده بود، به جهت استبعاد تجدید حیات آدمى پس از مرگ بوده است، لذا مرد مؤمن، با یادآورى قدرت خداوند و بیان سابقه خاک و نطفه بودن آدمى، به رفع این استبعاد و بیان قدرت خداوند پرداخته است.
تفسیر (۷)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۹)
  • خطر پدیده بیابی بر اثر کفرورزی+۳ آیه
  • خلقت ابتدایی ادم(علیه السلام) از خاک+۵ آیه
  • وجود خاک و به تبع ان گل و لجن پیش از افرینش ادم(علیه السلام)+۵ آیه
  • متناسب افریده شدن اندام و هویت انسانها، از ایههای خدا+۴ آیه
  • افرینش انسان از خاک، ایه خدا+۴ آیه
  • مراحل افرینش انسان، نشانه قدرت خدا+۷ آیه
  • افرینش انسان از جانب خداوند به صورت متناسب و موزون+۳ آیه
  • کفر و غرور ناشی از داراییها، عامل اسیب رسیدن به اقتصاد+۶ آیه
  • افرینش انسان به صورت متعادل و موزون+۳ آیه
  • خاک، از عناصر افرینش انسان+۶ آیه
  • نطفه، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۷ آیه
  • افرینش انسان به صورت تدریجی+۳ آیه
  • مثال دو باغ انگور (نمونه) و نابودی ان بر اثر غرور، شرک و ناسپاسی صاحبش، مایه عبرت+۱۱ آیه
  • سرگذشت باغدار متکبّر، سبب پند و عبرت دیگران+۱۰ آیه
  • صاعقه اسمانی، باعث نابودی باغ+۲ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۲ آیه
  • تفاخر، موجب قرار گرفتن در زمره کافران+۱ آیه
  • تبدیل شدن بوستانهای زیبا و حاصلخیز به کویری خشک و بیحاصل، نتیجه کفر و فخر و مباهات به دیگران+۳ آیه
  • شرک، عامل فخر و مباهات+۳ آیه
  • فرو رفتن ابها و منابع ابی، از جمله کیفرهای الهی برای کافران فخرفروش+۳ آیه
  • تکاثر به فزونی مال و فرزند و دلبستگی به انها موجب کفر و شرک به پروردگار+۴ آیه
  • کفر به خدا و قیامت، سبب تفاخر به امکانات خود+۴ آیه
  • اشکار شدن حقّانیّت توحید بر باغدار مغرور و کافر، در پی نابودی محصولات وی از سوی خدا+۳ آیه
  • کیفر باغدار کافر و مغرور با نابودی سرمایه و محصولاتش، مایه پشیمانی و گرایش او به توحید+۴ آیه
  • اعتقاد باغدار مؤمن به توحید، در گفتگو با باغدار متکبّر و کافر+۳ آیه
  • ناپسند و ناروا بودن فخرفروشی+۳ آیه
  • غرور، خودبینی، شرک و خدافراموشی باغدار متکبّر، سبب حسرت او+۷ آیه
  • ناروایی تفاخر و گردن فرازی+۵ آیه
  • وجود خاک، قبل از خلقت ادم(علیه السلام)+۶ آیه
  • کفر باغدار رفاه مند مغرور، سبب تبدیل شدن بوستانهای حاصلخیز وی به خاکی خشک و بی حاصل، با عذاب الهی+۴ آیه
  • توجّه انسان به عنصر خلقت خود از خاک، زمینه ای برای اجتنابورزی از کفر به خدا+۱ آیه
  • افرینش ادم(علیه السلام)، از خاک+۶ آیه
  • خداوند، پدیداورنده انسانها از خاک+۵ آیه
  • کیفر باغدار مشرک، با نابود کردن سرمایه و محصولاتش+۵ آیه
  • کفر و فخرفروشی صاحبان باغ سوخته، عاملی برای از دست دادن بوستانهای خیر و حاصلخیز به کویر خشک+۳ آیه
  • توجّه به عوامل طبیعی به جای توجّه به خدا، از پیامدهای برخورداری انسان از رفاه+۷ آیه
  • برخورداری از رفاه، زمینه ساز کفر+۲ آیه
  • کفر به افریدگار، موجب سلب رفاه+۷ آیه
  • اعتراف مرفّهان، هنگام احساس عذاب دنیوی و هلاکت به ظلم و ستم خویش+۱۰ آیه
  • تاسّف و پشیمانی مرفّهان، پس از احساس عذاب و هلاکت خویش+۱۰ آیه
  • باغدار متکبّر، مورد پرسش نکوهش امیز از جانب رفیق خدا پرست خود، به دلیل کفرورزی به افریدگار+۲ آیه
  • کفرورزی باغدار متکبّر، مورد پرسش نکوهش امیز از جانب رفیق خداپرست خود+۲ آیه
  • سؤال اعتراض امیز و توبیخی همنشین باغدار مغرور، از کفرورزی وی به افریدگار+۴ آیه
  • ظنّ عدم برپایی قیامت، گمانی باطل و به دور از واقعیّت+۴ آیه
  • افرینش انسان از خاک و نطفه و تکامل ان به صورت انسان کامل، دلیلی روشن بر امکان معاد و بی پایگی گمان باغدار متکبر+۱ آیه
  • ظنّ انسانهای کافر، به عدم برپایی قیامت+۵ آیه
  • غفلت باغدار متکبّر از خدا و انکار معاد، موجب نزول عذاب و از دست دادن نعمت الهی+۴ آیه
  • تکاثر با فرزندان و دلبستگی به انها، موجب کفر و شرک+۴ آیه
  • بیداری فطرت خفته انسانها با طرح سؤال، راهی برای تبلیغ و دعوت به توحید
  • مباشرت مؤمن عارف فقیر، با ثروتمند مغرور ناسپاس+۴ آیه
  • قدرتمندی، عامل حق گریزی و کفر+۲ آیه
  • قدرتمندی باغدار متکبّر، عاملی برای انکار افریدگار خود، از منظر رفیق مؤمنش+۲ آیه
  • توجّه به مشیّت نافذ و قدرت قاهر خداوند، بازدارنده ادمی از مغرور شدن به اموال دنیا و ابدی پنداشتن ان+۶ آیه
  • کفر باغدار متکبّر، از عوامل نابودی کشاورزی وی+۲ آیه
  • کفر و غرور ناشی از داراییها، عامل اسیبهای اقتصادی+۴ آیه
  • کفرورزی به خدا، موجب زوال نعمت از ادمی+۱ آیه
  • کفر، عامل محروم شدن از امداد الهی+۲ آیه
  • تفاخر، موجب قرار گرفتن در زمره کافران+۳ آیه
  • تکاثر و زیاده طلبی، عامل کفرورزی ادمی+۳ آیه
  • برخورداری از رفاه و اسایش، زمینه گرایش به کفر+۵ آیه
  • کافران، تکذیب کننده قیامت+۴ آیه
  • تفاخر باغدار کافر به کثرت مال و فرزندان خویش+۱ آیه
  • برخورداری کافران، از روحیّه تکبّر+۵ آیه
  • غرور ناشی از داراییهای کافران، عامل اسیب رسیدن به اقتصاد+۷ آیه
  • عدم برپایی قیامت، از پندارهای کافران+۵ آیه
  • کافران، منکر برپایی قیامت و معاد+۴ آیه
  • تکبّر کافران در معاشرت با دیگران+۵ آیه
  • جواز گفتگو و همنشینی با کافران، برای هدایت انان
  • ثروت و مال فراوان، زمینه ناسپاسی در برابر نعمتهای الهی+۵ آیه
  • تحقیر دیگران با به رخ انان کشیدن ثروت و داراییهای خود، کاری مذموم+۲ آیه
  • سیر تکاملی افرینش انسان از خاک تا به صورت مردی کامل درامدن، زمینهای برای توجه او به خداوند
  • خداوند، افریننده انسان از خاک و قرار دهنده وی به صورت مردی کامل
  • باغدار متکبر، مورد پرسش نکوهشامیز رفیق خداپرست خود، به دلیل کفر ورزیدن به خدا و بی توجهی به مشیت خدا+۲ آیه
  • کفرورزی انسانها، مورد پرسش نکوهشی و توبیخی+۲ آیه
  • پیدایش منی از خاک+۵ آیه
  • منی، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۷ آیه
  • افرینش انسان از منی، برهان قدرت الهی بر معاد و تجدید حیات انسان+۴ آیه
  • خداوند، خالق و منشا افرینش انسان از منی+۷ آیه
  • باغدار مؤمن، امیدوار به اعطای خیر، از سوی خداوند+۱ آیه
واژه‌ها