سوره کهف(الكهف)، آیه ۴۰ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۸
فَعَسَىٰ رَبِّي أَن يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِّن جَنَّتِكَ وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِّنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا
شاید پروردگارم بهتر از باغ تو به من بدهد؛ و مجازات حساب شدهای از آسمان بر باغ تو فروفرستد، بگونهای که آن را به زمین بیگیاه لغزندهای مبدّل کند!
معنی کلمات و عبارات
«حُسْبَاناً»: مصدر است و به معنی اسم مفعول، یعنی محسوب است و مراد از آن هر نوع بلا و عذاب مقدّر است. هلاک و نابودی. یا این که جمع (حُسْبَانَة) به معنی صاعِقَة است. «صَعیداً»: سرزمین. خاک روی زمین. «زَلَقاً»: مصدر است و در معنی اسم فاعل به کار رفته است، به معنی: صاف و صوف. لخت. لغزنده. گِل و لای.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- مرد مؤمن، با اظهار امیدبه پروردگار خویش، نعمتى برتر از بوستان ثروت مند مغرور را آرزو کرد. «فعسى ربّى أن یؤتین خیرًا من جنّتک»
۲- مؤمن، به آینده و پایانى بهتر از امکانات مادّى دنیاداران، امیدوار است. «فعسى ربّى أن یؤتین خیرًا»
منظور مرد مؤمن از «عسى ربّى...» ممکن است انتظار ثواب آخرت باشد. ترک آرزوى اولاد بیشتر و نیز جمله «هنالک الولایة للّه» و عبارت «خیر عقباً» در آیه چهل و چهارم، این معنا را محتمل مى سازد.
۳- ربوبیّت پروردگار، مقتضى سلب نعمت از فخر فروشان و مشرکان دل بسته به دنیا واعطاى نعمتى افزون تر به موحدان است، «فعسى ربّى أن یؤتین خیرًا من جنّتک و یرسل علیها حسبانًا من السماء»
۴- خواست خداوند و نه استحقاق شحص، اساس برخوردارى انسان از نعمت هاى الهى است. «فعسى ربّى أن یؤتین خیرًا من جنّتک»
واژه «عسى» نشان دهنده امیدوارى است و این اظهار امیدوارى، در قبال قاطعیت ثروت مند مغرور به شایستگى و استحقاق خویش است که گفت: «لئن رُددت إلى ربّى لأجدنّ خیراً».
۵- امکانات مادّى دنیا، ناپایدار و در معرض زوال و نابودى است. «فعسى ربّى أن ... یرسل علیها حسبانًا من السماء»
۶- تبدیل شدن بوستان هاى زیبا و حاصل خیز، به کویرى خشک و بى حاصل، با عذاب الهى، در نتیجه کفر و فخر و مباهات به دیگران، امرى ممکن است. «فعسى ربّى ... یرسل علیها حسبانًا من السماء فتصبح صعیدًا زلقًا»
«صعید» یعنى، روى زمین و «زلق» یعنى، بدون گیاه.
۷- امکان زوال نعمت هاى مادّى، هشدارى به دنیاگرایان مغرور است. «یرسل علیها حسبانًا من السماء فتصبح صعیدًا زلقًا»
۸- نزول عذاب الهى، مبتنى بر محاسبه و سنجش است. «یرسل علیها حسبانًا من السماء»
«حسبان» به معناى «حساب» و نیز به معناى «آتش و عذاب» آمده است. اگر به معناى حساب باشد، در آیه شریف، کنایه از عذاب است. استعمال کلمه «حسبان» در کنایه از عذاب، مى تواند به جهت سنجیده و دقیق بودن عذاب و تقدیر آن از جانب خداوند باشد.
۹- آرزوى سلب نعمت از کافرانى که بر مؤمنان فخرفروشى مى کنند، آرزویى شایسته و مطلوب است. «فعسى ربّى أن ... یرسل علیها حسبانًا»
۱۰- سرسبزى یا بى حاصلى زمین، به خواست خدا و اراده او است. «فعسى ربّى أن ... یرسل علیها حسبانًا»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آرزوی سلب نعمت از فخرفروشانآرزوی سلب نعمت از کافرانازدیاد نعمت بر موحدانامکان سلب نعمتامیدواری همنشین باغدار متکبرتبدیل باغها به بیابانمحرومان از نعمتملاک نعمتمنشأ بی حاصلی زمینآرزوی نعمتامیدواری به حسن فرجاممحرومیت فخرفروشانهشدار به دنیاطلبانهشدار به متکبرانناپایداری نعمت های دنیویمنشأ سرسبزی زمیندنیاطلبی مشرکانآرزوی پسندیدهآثار تفاخرقصه باغدار متکبرامیدواری مؤمنانمحرومیت مشرکانقانونمندی عذابهای خدامشمولان نعمتآثار مشیت خداآثار اراده خداعذابهای خداآثار کفرآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۷)
- کفر و غرور ناشی از داراییها، عامل اسیب رسیدن به اقتصاد+۶ آیه
- انسان موّحد، امیدوار به عطایا و دادههای الهی
- مثال دو باغ انگور (نمونه) و نابودی ان بر اثر غرور، شرک و ناسپاسی صاحبش، مایه عبرت+۱۱ آیه
- سرگذشت باغدار متکبّر، سبب پند و عبرت دیگران+۱۰ آیه
- صاعقه اسمانی، باعث نابودی باغ+۲ آیه
- فرو رفتن ابها و منابع ابی از جمله عوامل نابودی باغها+۱ آیه
- شرک و کفر باغدار متکبّر به پروردگار، زمینه نابود شدن باغ وی به وسیله صاعقه+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۷ آیه
- تبدیل شدن بوستانهای زیبا و حاصلخیز به کویری خشک و بیحاصل، نتیجه کفر و فخر و مباهات به دیگران+۳ آیه
- فرو رفتن ابها و منابع ابی، از جمله کیفرهای الهی برای کافران فخرفروش+۳ آیه
- توحید، از موجبات خیر و عطایای الهی+۱ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۴ آیه
- ناپسند و ناروا بودن فخرفروشی+۷ آیه
- ناروایی تفاخر و گردن فرازی+۷ آیه
- کفر باغدار رفاه مند مغرور، سبب تبدیل شدن بوستانهای حاصلخیز وی به خاکی خشک و بی حاصل، با عذاب الهی+۴ آیه
- شرک به خدا از سوی باغدار رفاه مند مغرور، عامل تبدیل شدن باغ وی به خاک، با نزول عذاب الهی+۴ آیه
- ربوبیّت خداوند، مقتضی امیدواری به او+۱ آیه
- نزول خیر و رحمت از ناحیه خداوند، پرتوی از ربوبیّت او+۲ آیه
- کیفر باغدار مشرک، با نابود کردن سرمایه و محصولاتش+۵ آیه
- ربوبیّت پروردگار، مقتضی سلب نعمت از فخرفروشان و مشرکان دنیاطلب و اعطای نعمتی افزون تر به موحّدان+۳ آیه
- امید انسان موحّد، به عطا کردن بهتر خداوند (از باغ) به او
- امیدواری باغدار مؤمن، به اعطای خیر از سوی خداوند
- کفر و فخرفروشی صاحبان باغ سوخته، عاملی برای از دست دادن بوستانهای خیر و حاصلخیز به کویر خشک+۳ آیه
- ربوبیّت الهی، منشا خیر+۲ آیه
- اعتراف مرفّهان، هنگام احساس عذاب دنیوی و هلاکت به ظلم و ستم خویش+۱۰ آیه
- تاسّف و پشیمانی مرفّهان، پس از احساس عذاب و هلاکت خویش+۱۰ آیه
- ناپایداری رفاه و اسایش در دنیا+۴ آیه
- تهدید باغدار متکبّر، به نابودی باغش به وسیله صاعقه+۲ آیه
- عجز انسانها در مقابل قدرت خداوند+۱ آیه
- خداوند، قادر بر هرگونه عذاب و مجازات+۲ آیه
- صاعقه اسمانی، باعث درهم کوبیده شدن باغها و تبدیل انها به تلّی از خاک
- تنها خداوند، قادر بر رفع عذاب، هنگام نزول کیفر الهی+۳ آیه
- تهدید باغدار متکبّر، به نابودی باغ و کشاورزی اش با صاعقه اسمانی+۲ آیه
- غرور ناشی از داراییهای کافران، عامل اسیب رسیدن به اقتصاد+۷ آیه
- مُرسِل/ اسما و صفات
- باغدار مؤمن، امیدوار به اعطای خیر، از سوی خداوند+۱ آیه
- اتش ظلم به نفس، در قالب خود برتربینی دامنگیر خود انسان+۲ آیه