سوره کهف(الكهف)، آیه ۷۶ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۲
قَالَ إِن سَأَلْتُكَ عَن شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّي عُذْرًا
(موسی) گفت: «بعد از این اگر درباره چیزی از تو سؤال کردم، دیگر با من همراهی نکن؛ (زیرا) از سوی من معذور خواهی بود!»
معنی کلمات و عبارات
«بَعْدَهَا»: بعد از این مرتبه. بعد از این مسأله. «لا تُصَاحِبْنی»: با من مصاحبت و همدمی مکن. «قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّی عُذْراً»: تو از جانب من معذوری. کار بدانجا رسیده است که عذر مرا بخواهی.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- موسى(ع)، از خضر(ع) براى تجربه صبر در برابر کارهاى غیرعادى آن حضرت خواستار آخرین فرصت شد. «قال إن سألتک عن شىء بعدها فلاتصحبنى»
۲- موسى(ع) خود را در صورت سؤال مجدد (سومین تخلّف) سزاوار محروم شدن از مصاحبت با خضر(ع) دانست. «قال إن سألتک من شىء بعدها فلاتصحبنى»
۳- مهلت دادن به خطاکاران و فراموش کاران تا سه مرتبه، امرى روا است. «قال إن سألتک عن شىء بعدها فلاتصحبنى»
موسى(ع) در صورت تکرار ناشکیبایى براى بار سوم و عمل بر خلاف توصیه خضر، خود را مستحق جدایى و محرومیت از مصاحبت خضر(ع) دانست. بنابراین، مى توان گفت که تا سه مرتبه مهلت دادن به افراد، کارى قابل قبول است.
۴- موسى(ع) به ناتوانى خود از تحمّل کردار خضر(ع) و همراهى با وى پى برد. «قال ... قد بلغت من لدنّى عذرًا»
۵- موسى(ع) به معذور بودن خضر(ع) در جدا شدن از وى با مشاهده تخلّف او از پیمان سکوت در برابر کارهاى آن حضرت، اعتراف کرد. «قال إن سألتک ... قد بلغت من لدنّى عذرًا»
جمله «قد بلغت من لدنّى عذراً» یعنى: «از دیدگاه من، به عذرى قابل قبول جهت ترک مصاحبت دست یافتى.». این جمله، به قرینه «قد»، مربوط به «إن سألتک...» نیست، بلکه اعتراف موسى(ع) به این است ترک مصاحبت تو با من، هم اکنون نیز دلیل موجهى دارد، ولى طالب مهلتى دیگر هستم.
۶- انتقاد از خود و انصاف در قضاوت نسبت به خویشتن و پذیرش مسؤولیت عملکرد خود، از صفات ارزشمند و شایسته است. «إن سألتک عن شىء بعدها فلاتصحبنى قد بلغت من لدنّى عذرًا»
موسى(ع) با وجود آن که در مرحله قبل، عذر نسیان را مطرح کرد، ولى در این مرحله، اولاً، مسؤولیت عمل خود را بر عهده گرفت و ثانیاً، در مورد خود، رأیى منصفانه صادر کرد و خضر(ع) را در جدا شدن از او، محق دانست.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۸۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۰–۸۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۰–۱۰۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۷۶ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۷۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۷۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۶–۸۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار پرسشهای موسیاستمهال از خضراستمهال موسیانتقاد از خودعوامل محرومیت از همراهی با خضرمسؤولیت پذیریمهلت به خطاکارانمهلت به فراموشکارانمعذوریت خضرعجز موسیعهدشکنی موسیاقرار موسیبی صبری موسیعدالت در قضاوتبینش موسیقصه خضرصفات پسندیدهقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
- جدایی خضر(علیه السلام) از موسی(علیه السلام)، در قبال وفا نکردن موسی(علیه السلام) به تعهدات خویش+۲ آیه
- درخواست موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)، فرصتی دیگر برای مصاحبت و همراهی با وی
- پذیرش درخواست مهلت موسی(علیه السلام)، برای بار سوم از سوی خضر(علیه السلام)+۱ آیه
- عذرخواهی موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)، به دلیل تخلّف از شرط همراهی با وی و اعتراض ناروا به او، پس از کشتن نوجوان+۱ آیه
- اثبات راستگویی خضر(علیه السلام) و درستی پیش بینی او، از شکیبا نبودن موسی(علیه السلام) بر اقدامات وی+۷ آیه
- کارهای خضر(علیه السلام)، دارای اسرار و مصالح نهفته+۱۳ آیه
- عذر قابل قبول خضر(علیه السلام) برای جدایی از موسی(علیه السلام)، پس از اخرین تخلّف او+۱ آیه
- تعجیل و شتاب، از افات علم+۴ آیه
- فراموشی دوباره موسی(علیه السلام) نسبت به عهد و پیمان خویش با خضر(علیه السلام)+۳ آیه
- اعتراض موسی علیه السلام به خضر علیه السلام درباره اصلاح و ترمیم دیوار بدون مزد+۳ آیه
- اعتراف موسی علیه السلام به نسیان و اشتباه خود در برابر خضر علیه السلام+۳ آیه
- اعتراف موسی علیه السلام به عجز خود، در برابر اعمال خاص خضر علیه السلام+۲ آیه