آیه ۷۷ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۷۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۲

فَانطَلَقَا حَتَّىٰ إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَن يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَن يَنقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا

باز به راه خود ادامه دادند تا به مردم قریه‌ای رسیدند؛ از آنان خواستند که به ایشان غذا دهند؛ ولی آنان از مهمان کردنشان خودداری نمودند؛ (با این حال) در آن جا دیواری یافتند که می‌خواست فروریزد؛ و (آن مرد عالم) آن را برپا داشت. (موسی) گفت: «(لااقل) می‌خواستی در مقابل این کار مزدی بگیری!»

معنی کلمات و عبارات
«إِسْتَطْعَمَا»: غذا خواستند. تقاضای خوراک کردند. «جِدَاراً»: دیوار. «یَنقَضَّ»: فرود آید. فرو ریزد. «أَقَامَهُ»: برجایش داشت. آن را تعمیر و مرمّت کرد. «لَتَّخَذْتَ»: این فعل از ماده (تَخَذَ) به معنی (أَخَذَ) و از باب افتعال است.
نزول
نکات آیه
۱- خضر(ع) درخواست مهلت موسى(ع) را پذیرفت و براى بار سوم، به او فرصت همراهى داد. «إن سألتک عن شىء بعدها فلاتصحبنى ... فانطلقا» ۲- موسى و خضر(ع) در مسیر حرکت و سفر خویش، به یک آبادى رسیدند و با اهل آن ملاقات کردند. «فانطلقا حتّى إذا أتیا أهل قریة» در این که چه شهرى در مسیر موسى و خضر(ع) قرار داشته، احتمالات گوناگونى ارائه شده است. از جمله آن ها شهر «ناصره» است که در ساحل دریا قرار داشته است این وجه را مجمع البیان از امام صادق (ع) روایت کرده است. ۳- موسى و خضر(ع) با احساس گرسنگى، از مردم شهر، تقاضاى طعام و خوراکى کردند. «استطعما أهلها» به قرینه «یضیّفوهما» مراد از استطعام، تهیه طعام براى ادامه سفر نبوده است، بلکه موسى و خضر(ع)، در همان هنگام، گرسنه بوده اند. ۴- هیچ یک از مردم شهر، حاضر به میزبانى و اطعام موسى و خضر(ع) نشد. «استطعما أهلها فأبوا أن یضیّفوهما» «إباء» به معناى «امتناع و سرباز زدن» است. ۵- مردم شهرى که موسى و خضر(ع) به آن وارد شدند، مردمى دور از خوى مهمان دوستى و غریب نوازى، دور بودند. «فأبوا أن یضیّفوهما» ۶- میزبانى مسافران و اطعام «در راه ماندگان» کارى شایسته است. «استطعما أهلها فأبوا أن یضیّفوهما» موسى و خضر(ع) فقط، طلب غذا کردند، ولى قرآن، مردم آن شهر را توصیف کرد به این که از پذیرایى میهمان سرباز زدند; یعنى، سزاوار بود که مردم، آن دو را میهمان خود مى ساختند و حتى از غیر غذا نیز مضایقه نمى کردند. ۷- تقاضاى نیازهاى مادّى از مردمان، با مقامات پیامبران، تنافى ندارد. «استطعما أهلها» موسى و خضر(ع) نبى بودند و با این حال، نیاز خویش، نزد مردمان بردند، پس معلوم مى شود که این گونه درخواست، بر پیامبران و اولیاى الهى، ناروا نیست.۸- موسى و خضر(ع) در آبادى، با دیوارى مواجه شدند که در حال سقوط و خرابى بود. «فوجدا فیها جدارًا یرید أن ینقضّ» «إنقضاض» از ماده «قضض» به معناى «از هم پاشیدن» است (قاموس). به کار بردن فعل «یرید» که نوعاً در باره موجودات داراى اختیار به کار مى رود، نوعى استعاره است; یعنى، به قدرى دیوار در معرض افتادن بود که گویا خود بر خرابى و از هم پاشیدگى تصمیم گرفته است . ۹- خضر(ع) دیوار در حال سقوط را ترمیم و بازسازى کرد. «یرید أن ینقضّ فأقامه» ۱۰- ترمیم دیوار مشرفِ بر ویرانى، به دست خضر، در برابر دیدگان مردم شهر انجام گرفت. * «حتّى إذا أتیا أهل قریة ... فأقامه» ورود بر اهل قریه و نیز وجود دیوار در متن شهر که از تعبیر «فوجدا فیها جداراً» استفاده مى شود، ممکن است اشاره به این داشته باشد که مردم، ناظر رفتا خضر(ع) بوده اند. ۱۱- خضر(ع) براى تعمیر دیوار و برپا داشتن آن، از موسى(ع) کمک نطلبید. «فأقامه» مفرد آمدن «أقامه» ممکن است از آن جهت باشد که کار بازسازى دیوار، فقط به دست خضر(ع) صورت گرفته باشد; چه این که در موارد پیشین، «استطعما» به صورت تثنیه آمده و نقش هر دو را در طلب غذا نمایانده است. ۱۲- خضر(ع) با وجود امکان دریافت اجرت جهت تعمیر دیوار، چیزى دریافت نکرد. «قال لو شئت لتّخذت علیه أجرًا» مطرح ساختن گرفتن مزد از جانب موسى(ع) در شرایطى موجه است که امکان دریافت آن موجود باشد. ۱۳- موسى(ع) از دست مزد نخواستن خضر(ع) در برابر کار خویش، با وجود نیاز آنان به اجرتى براى تهیه غذا ناخرسند و گلایه مند بود. «استطعما أهلها ... قال لو شئت لتّخذت علیه أجرًا» آنچه خضر و موسى(ع) از مردم طلب کردند، غذا بود، آن هم به صورت مجانى، نه خرید - چون پولى براى خرید در اختیارشان نبود - لذا موسى(ع)، پایان گرفتن کار دیوار، موضوع گرفتن مزد را مطرح ساخت، تا به وسیله آن طعامى را خریدارى کنند. ۱۴- نظام کارمزدى، در زمان موسى(ع) وجود داشته است. «قال لو شئت لتّخذت علیه أجرًا» ۱۵- تعیین مقدار اجرت، پس از انجام کار صحیح و نافذ است. «لو شئت لتّخذت علیه أجرًا» ۱۶- دریافت اجرت در برابر کارى که بدون درخواست کارفرما انجام گیرد، جایز است. «لو شئت لتّخذت علیه أجرًا» ۱۷- لئامت و پستى مردم، نباید آدمى را از کار خیر و انجام وظیفه باز دارد. «استطعما أهلها فأبوا ... فأقامه» گرچه اهل شهر، مردمى فرومایه و بدرفتار بودند، ولى در عین حال، خضر(ع)، بدون هیچ کراهتى، وظیفه خود را به انجام رساند. و برخورد سرد مردم، باعث سستى و تأخیرى در کار او نشد. ۱۸- سخنِ شِکوه آمیز موسى(ع) به خضر(ع) در مورد نگرفتن مزد، سومین تخلّف وى از پیمان خویش بود. «قال لو شئت لتّخذت علیه أجرًا»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۹- «عن جعفربن محمد(ع): ... «فانطلقا حتّى إذا أتیا أهل قریة» و هى الناصرة ; از امام صادق(ع) روایت شده:... مقصود از قریه، در آیه شریف قریه ناصره است». [منبع: علل الشرایع، ص ۶۱، ب ۵۴; بحارالأنوار، ج ۱۳، ص ۲۸۷، ح ۴.] ۲۰- «عن جعفربن محمد(ع): ... فوجدا فیها جداراً یرید أن ینقضّ، فوضع الخضر یده علیه فأقامه ; از امام صادق(ع) روایت شده: (خضر و موسى(ع)) دیوارى را یافتند که مى خواست بیفتد. خضر، دست خود را بر آن نهاد و آن را راست کرد». [منبع: علل الشرایع، ص ۶۱، ب ۵۴، ح ۱; بحارالأنوار، ج ۱۳، ص ۲۸۷، ح ۴.] ۲۱- «عن أبى عبداللّه(ع): ... فوجدا فیها جداراً یرید أن ینقضّ فأقامه قال: «لو شئت لتّخذت علیه أجراً خبزاً نأکله فقد جُعْنا» ; از امام صادق(ع) روایت شده:... خضر و موسى(ع) در آن آبادى دیوارى را یافتند که مى خواست بیفتد. خضر، آن را راست کرد. موسى(ع) گفت: «مى خواستى براى این کار، مزدى بگیرى (یعنى) نانى بگیرى تا بخوریم زیرا گرسنه ایم». [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۲، ص ۳۳۳، ح ۴۷; نورالثقلین، ج ۳، ص ۲۷۸، ح ۱۵۱.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۶)
  • اطعام در راهماندگان، اقدامی شایسته
  • پسندیدگی نگرفتن اجرت در برابر نگهداری از اموال یتیم+۱ آیه
  • مشروعیّت اجرت گرفتن در برابر کار، در دوران موسی(علیه السلام)
  • اجرت گرفتن در برابر انجام کار، امری متداول در دوران موسی(علیه السلام)
  • پرهیز مردم قریه (انطاکیه)از اطعام به موسی(علیه السلام)و همراه او بهرغم درخواست غذا از سوی انان
  • اقدام خضر(علیه السلام) به تعمیر دیوار در حال فروریختن+۱ آیه
  • اطمینان دادن خضر(علیه السلام) به موسی(علیه السلام)، درباره اگاه کردن او به تاویل کارهایش+۳ آیه
  • جهل به راز حوادث پیش امده، از عوامل ناشکیبایی و اعتراض+۸ آیه
  • جواز اجیر گرفتن و اجیر شدن برای دیگران+۱ آیه
  • مشروعیّت اجرت گرفتن در برابر انجام دادن کار، در دوران موسی و خضر(علیهما السلام)
  • جواز تصرّف در مال غیر، به قصد حفظ ان+۳ آیه
  • اعلام جدایی خضر(علیه السلام) از موسی(علیه السلام)، پس از اعتراض او به مزد نگرفتن در برابر تعمیر دیوار+۱ آیه
  • ملاقات خضر و موسی(علیهما السلام) با اهل ناصره
  • تقاضای غذا از اهل ناصره، از جانب موسی(علیه السلام) و خضر(علیه السلام)
  • امتناع اهل ناصره، از میزبانی و اطعام موسی(علیه السلام)و خضر(علیه السلام)
  • پذیرش درخواست مهلت موسی(علیه السلام)، برای بار سوم از سوی خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • ترمیم دیوار و مزد نگرفتن از صاحب ان، از رفتارهای خضر(علیه السلام)
  • مزد نخواستن خضر(علیه السلام) در برابر ساختن دیوار، مورد اعتراض موسی(علیه السلام) به وی
  • حفاظت از گنج یتیمان، هدف خضر(علیه السلام) از تعمیر دیوار انان+۱ آیه
  • صالح بودن پدر، عامل حمایت خضر(علیه السلام) از منافع فرزندان یتیم او+۱ آیه
  • پذیرش عذرخواهی موسی(علیه السلام) از ناحیه خضر(علیه السلام) و اجازه ادامه همراهی با وی، پس از کشتن نوجوان+۱ آیه
  • احساس گرسنگی و تقاضای موسی و خضر(علیهما السلام)برای غذا، از مردم شهر
  • حفاظت از اموال یتیمان، از مسیولیّتهای خضر(علیه السلام)در سفر با موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • مسافرت خضر(علیه السلام) با موسی(علیه السلام) به قریه ناصره و دیدار با مردم انجا
  • درخواست خوردنی و طعام از مردم انطاکیه به وسیله خضر و موسی(علیهما السلام)، هنگام احساس گرسنگی
  • خودداری مردم انطاکیه از اجابت درخواست خوردنی خضر و موسی(علیهما السلام)
  • اقدام خضر(علیه السلام) به تعمیر دیوار در حال فرو ریختن، بدون درخواست دستمزد
  • حضرت خضر(علیه السلام)، اشنای به ترمیم و تعمیر دیوار+۱ آیه
  • عدم درخواست کمک خضر(علیه السلام) از موسی(علیه السلام)، برای تعمیر و ترمیم دیوار
  • اعتراض موسی(علیه السلام) به خضر(علیه السلام)، در مورد تعمیر دیوار، بدون درخواست دستمزد
  • صالح بودن پدر یتیمان، سبب تعمیر و ترمیم دیوار در حال خرابی انان به دست خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • وجود گنج متعلّق به یتیمان در زیر دیوار خراب، موجب تعمیر ان به دست خضر(علیه السلام) به فرمان خداوند+۱ آیه
  • مواجه شدن موسی و خضر(علیهما السلام)، با دیواری در حال خراب، متعلّق به یتیمان
  • قرار داشتن گنج یتیمان، در زیر دیوار خراب، متعلّق به انان+۱ آیه
  • قرار گرفتن گنج یتیمان در زیر دیوار خراب، در قریه ای با مردمان به دور از روحیّه مهمان نوازی
  • تلاش خضر(علیه السلام) برای حفظ اموال یتیمان تا رسیدن انان به مرحله رشد و قابلیّت تصرّف در اموال خود+۱ آیه
  • درخواست نکردن اجر و مزد برای تعمیر دیوار شهر از سوی خضر(علیه السلام) به فرمان خداوند، به رغم گرسنگی و نیاز به طعام+۱ آیه
  • کارهای خضر(علیه السلام)، دارای اسرار و مصالح نهفته+۱۶ آیه
  • بازسازی و ترمیم دیوار کج و در حال فرو ریختن، دارای سرّی در جهت مصلحت یتیمان نوجوان+۲ آیه
  • سؤال شکوه امیز موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)، درباره علّت مزد نخواستن برای ترمیم دیوار فرسوده+۱ آیه
  • سؤال اعتراض امیز موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)علّت مزد نخواستن برای ترمیم دیوار فرسوده+۳ آیه
  • میهمان نواز نبودن مردم شهر ناصره، در دوران موسی و خضر(علیهما السلام)
  • ملاقات خضر و موسی(علیهما السلام) در سفر خویش، با شهروندان شهر ناصره و درخواست طعام از انان
  • امتناع شهروندان شهر ناصره، از میزبانی و اطعام موسی و خضر(علیهما السلام)
  • تصمیم خضر(علیه السلام) بر ترمیم دیواری (در استانه خراب شدن) در شهر ناصره، با وجود امتناع از میزبانی او و موسی(علیه السلام)
  • بی صبری موسی(علیه السلام) در برابر کارهای به ظاهر ناصحیح خضر(علیه السلام)+۷ آیه
  • جهل به راز حوادث پیش امده از عوامل بی صبری و اعتراض+۵ آیه
  • ناتوانی موسی(علیه السلام)، در همراهی خضر(علیه السلام)+۸ آیه
  • انطاکیه، شهری اباد، در زمان موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • ناصره، شهری اباد، در زمان موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • اجرای کار تبرّعی از سوی خضر(علیه السلام) مورد اعتراض موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • عمل تبرّعی خضر(علیه السلام)، برخاسته از امر و اراده خداوند+۲ آیه
  • اجرت گرفتن بر کار، پذیرفته شده در دوران موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • احساس گرسنگی خضر و موسی(علیهما السلام) و تقاضای طعام و خوراکی از مردم شهر
  • احساس گرسنگی موسی و خضر(علیهما السلام) و تقاضای طعام و خوراکی از مردم شهر
  • امتناع ورزی مردم شهر به درخواست طعام از سوی موسی و خضر(علیهما السلام) جهت رفع گرسنگی خویش
  • گنج نهفته شده در زیر دیوارِ خراب، متعلّق به دو پسر یتیم+۱ آیه
  • تعمیر دیوار پسران یتیم، به دست خضر(علیه السلام)، برای محفوظ ماندن گنج انان، برخاسته از اراده پروردگار+۱ آیه
  • خضر علیه السلام، مجرای اراده خداوند، در مورد جایگزینی فرزند خوب، به جای فرزند شرّ+۴ آیه
  • احترام به معلّم در معاشرت و استفاده علمی از او امری شایسته و ارزشمند+۲ آیه
  • اعتراض موسی علیه السلام به خضر علیه السلام درباره اصلاح و ترمیم دیوار بدون مزد+۳ آیه
  • بیصبری موسی علیه السلام در برابر کارهای شگفتانگیز خضر علیه السلام+۷ آیه
  • خضر علیه السلام و موسی علیه السلام، خواستار غذایی از اهل قریهای در سفر خود+۲ آیه
  • معاشرت خضر علیه السلام با موسی علیه السلام جهت تعلیم وی+۱ آیه
  • خودداری مردم شهر ناصره از مهمان نوازی و پذیرایی موسی و خضر علیهما السلام
  • بهرهمندی خضر علیه السلام از ولایت الهی و تصرّف او در امور به فرمان خدا+۷ آیه
واژه‌ها