سوره کهف(الكهف)، آیه ۹۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۳
فَمَا اسْطَاعُوا أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا اسْتَطَاعُوا لَهُ نَقْبًا
(سرانجام چنان سدّ نیرومندی ساخت) که آنها [= طایفه یأجوج و مأجوج] قادر نبودند از آن بالا روند؛ و نمیتوانستند نقبی در آن ایجاد کنند.
معنی کلمات و عبارات
«مَا اسْطَاعُوا» و «مَا اسْتَطاعُوا»: نتوانستند. در فعل اوّلی تخفیف شده، و در فعل دومی اصل مراعات گشته است. «أَن یَظْهَرُوهُ»: بر پشت آن روند. بالای آن روند. «نَقْباً»: سوراخ کردن و شکافتن.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- با طرح و برنامه و نظارت مستقیم ذوالقرنین، ساخت سد آهنین به اتمام رسید. «فما اسطعوا أن یظهروه و ما استطعوا له نقبًا»
«فاء» در «فما اسطاعوا» فصیحه است (یعنى از مضامینى ناگفته حکایت مى کند) یعنى: «اوامر ذوالقرنین، انجام شد و کار سد به اتمام رسید و پس از آن، یأجوج و مأجوج نتوانستند که بر آن بالا رفته و یا این که سوراخى در آن ایجاد و از آن عبور کنند.
۲- یأجوج و مأجوج، از صعود بر بالاى سد ذوالقرنین و نیز ایجاد رخنه و نقب در آن، ناتوان بودند. «فما اسطعوا أن یظهروه و مااستطعوا له نقبًا»
«ظهور» به معناى «علو» و بالا رفتن است «فما اسطاعوا أن یظهروه» یعنى: «اقوام مهاجم، نتوانستند از آن بالا روند.». «نقب» به معناى «سوراخ و تونل» است و «ما استطاعوا له نقباً» یعنى: «نتوانستند که در دیوار سد، تونل و یا معبر ایجاد کنند.».
۳- سد ذوالقرنین، داراى ارتفاع بلند و بدنه اى صاف و لغزنده و استحکام و استوارى تمام بود. «فما اسطعوا أن یظهروه و مااستطعوا له نقبًا»
وجود حرف «تاء» در «استطاعوا» و نبود آن در «اسطاعوا» در معنى تأثیرى ندارد، بلکه، تنها، براى تخفیف لفظ، گاهى حرف «تاء» را حذف مى کنند، گرچه گفته اند آسان تر بودن صعود از ایجاد رخنه، دلیل سبک تر آوردن لفظ «اسطاعوا» است.
۴- پیش گیرى از هجوم مفسدان به جامعه، وظیفه حاکمان الهى است. «فما اسطعوا أن یظهروه و مااستطعوا له نقبًا»
۵- جوامع شرور و غیرقابل اصلاح را، باید در پشت سدهاى دفاعى محصور ساخت. «فمااسطوا أن یظهروه و مااستطعوا له نقبًا»
ذوالقرنین، با آن که از شرق و غرب کشور خویش بازدید کرد، ولى به دیار یأجوج و مأجوج سفر نکرد و در متحول ساختن آنان به جامعه اى سالم، گامى برنداشت. دلیل این رفتار، مى تواند ناامیدى او از اصلاح آن قبایل باشد. به همین جهت، ارتباط آنان را با جوامع دیگر قطع کرد تا دیگران از فسادگرى آنان در امان باشند.
تفسیر (۱۲)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۰–۱۰۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۳–۱۰۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۳–۱۰۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۳–۱۰۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۳–۱۰۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۹۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۹۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۹۲–۹۸ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۹۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اتمام سد ذوالقرنینجداسازی مفسدانعجز مأجوجعجز یأجوجمحاصره مفسدانممانعت از هجوم مفسداناستحکام سد ذوالقرنینارتفاع سد ذوالقرنینویژگیهای سد ذوالقرنینقصه مأجوجقصه یأجوجقصه ذوالقرنینمسؤولیت رهبران دینی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- سدّ ذوالقرنین از اثار باقیمانده از دوران وی تا اخرالزّمان+۲ آیه
- مخلوطی از اهن و مس گداخته، عامل ایجاد سدهای مستحکم+۱ آیه
- به کار بردن اهن در بنای سدی نیرومند و مستحکم، از سوی ذوالقرنین+۱ آیه
- نظارت مستمرّ مسؤولان، سبب بهرهگیری بهینه از امکانات اقتصادی+۴ آیه
- سدسازی ذوالقرنین برای ایجاد امنیّت و جلوگیری از فسادگری یاجوج و ماجوج+۱ آیه
- حمایت ذوالقرنین از محرومان، در ایّام حکومتش+۷ آیه
- درخواست قوم درگیر با یاجوج و ماجوج از ذوالقرنین، جهت ساخت سدّ، برای دفاع در برابر تهاجم انان+۱ آیه
- سدّسازی ذوالقرنین، جهت جلوگیری از افسادگری یاجوج و ماجوج+۳ آیه
- سدّسازی ذوالقرنین، جهت جلوگیری از افسادگری یاجوج و ماجوج+۳ آیه
- دانش و قدرت انسان، جلوه ای از رحمت پروردگار در اعتقاد ذوالقرنین+۴ آیه
- سدّ ساخته شده به دست ذوالقرنین، مستحکم و غیرقابل نفوذ+۲ آیه
- برخورداری ذوالقرنین، از توان و قدرت سدّسازی، جلوه ای از رحمت الهی در بینش ذوالقرنین+۴ آیه
- قدرت و امکانات، دو عنصر مهم در کارکرد مدیریّتی ذوالقرنین+۳ آیه
- استفاده ذوالقرنین از مشارکت نیروی انسانی و امکانات مردمی برای ساخت سدّ در عین توکّل بر خدا+۳ آیه
- دانش و نظارت مستقیم ذوالقرنین در مدیریّت سدّسازی، موجب استحکام، نفوذناپذیری و مؤثّر واقع شدن سدّ در جلوگیری از حمله یاجوج و ماجوج+۳ آیه
- ناتوانی یاجوج و ماجوج، از ایجاد رخنه و نقب در سدّ ذوالقرنین به سبب استحکام ان+۱ آیه
- توانایی ذوالقرنین، برای ساختن سدّی پولادین و نفوذناپذیر، جلوه ای از رحمت پروردگار در جهان بینی وی+۲ آیه
- استحکام سدّ ذوالقرنین، مانع نفوذ یاجوج و ماجوج+۲ آیه
- مرتفع بودن سدّ ذوالقرنین، مانع صعود یاجوج و ماجوج بر ان+۱ آیه
- سدّ ذوالقرنین، مانع فسادگری یاجوج و ماجوج در زمین+۱ آیه
- سدّ ذوالقرنین، دارای دیواری مرتفع و بلند
- عجز و ناتوانی یاجوج و ماجوج، از بالا رفتن از سدّ ذوالقرنین+۱ آیه
- عجز و ناتوانی یاجوج و ماجوج، از نقب زدن به سدّ ذوالقرنین+۱ آیه
- اعتراف ذوالقرنین به بهره مندی وی از رحمت پروردگار، در داشتن قدرت بر ساختن سدّ+۳ آیه
- اعتقاد و توجّه به منشا دانستن خداوند، در اعطای قدرت و امکانات، زمینه ای برای اجتناب از چشمداشت هرگونه اجرت از مردم، در مقابل عملکرد خود برای انان+۶ آیه
- شایسته بودن اعتراف به منشا بودن خداوند برای قدرت و قلمداد کردن ان با عنوان رحمت و نعمت الهی+۶ آیه
- نظارت و مدیریّت مستقیم ذوالقرنین، بر احداث سدّ و مراحل ان+۱ آیه
- استحکام و نفوذ ناپذیرشدن فلز، در صورت ترکیب از اهن و مس+۱ آیه
- سدّسازی ذوالقرنین، جهت جلوگیری از فسادگری یاجوج و ماجوج+۱ آیه
- یاجوج و ماجوج، شایسته محصور شدن در پشت سدّهای محکم، در پی داشتن روحیّه هجوم به مردم+۱ آیه
- ناتوانی یاجوج و ماجوج، در مقابل سدّ ذوالقرنین+۱ آیه
- ناتوانی یاجوج و ماجوج، از صعود بر بالای سد ذوالقرنین+۱ آیه
- ناتوانی یاجوج و ماجوج، از ایجاد رخنه و نقب در سدّ ذوالقرنین+۱ آیه
- انهدام موانع هجوم یاجوج و ماجوج به همسایگان خود در استانه قیامت+۲ آیه