آیه ۳۷ سوره نبأ

سوره نبأ(النبإ)، آیه ۳۷ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۳

رَّبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمَٰنِ لَا يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَابًا

همان پروردگار آسمانها و زمین و آنچه در میان آن دو است، پروردگار رحمان! و (در آن روز) هیچ کس حق ندارد بی اجازه او سخنی بگوید (یا شفاعتی کند)!

معنی کلمات و عبارات
«رَبِّ»: بدل از (رَبِّ) آیه پیشین است. «الرَّحْمنِ»: بسیار مهربان. صفت یا بدل (رَبِّ) است. «لا یَمْلِکُونَ»: توان ندارند. نمی‌توانند. مرجع ضمیر فاعلی، اهل آسمانها و زمین و سراسر کائنات است. «مِنْهُ»: بیان (خِطَاباً) و بر آن مقدّم است و جنبه تأکید دارد. در معنی چنین است: لا یَمْلِکُونَ أَن یُخَاطِبُوهُ. «خِطَاباً»: مخاطب قرار دادن. زبان به سخن گشودن. گفتگو کردن.
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، مالک و مدبّر آسمان ها و زمین و تمام موجودات بین آنها است. «ربّ السموت و الأرض و ما بینهما» ۲ - تدبیر امور انسان ها، در اختیار مالک و مدبّر جهان هستى است. «ربّک ... ربّ السموت و الأرض و ما بینهما» «ربّ السماوات» - که بیانگر «ربّک» در آیه قبل مى باشد - گویاى این است که ربّ تو همان ربّ جهان هستى است و آنان که به ارباب متعدد مى اندیشند، بر خطایند. ۳ - جهان، داراى آسمان هاى متعدد است. «السموت» ۴ - وجود موجوداتى بین آسمان ها و زمین «و ما بینهما» ۵ - خداوند، داراى رحمتى گسترده بر انسان ها و تمام موجودات آسمان ها و زمین است. «ربّک ... ربّ السموت و الأرض و ما بینهما الرحمن» «رحمان» صیغه مبالغه است و به قرینه «ربّک» و «ربّ السماوات»، مراد گسترش رحمت الهى بر تمام مشمولان ربوبیت او است. ۶ - پاداش رسانى به اهل تقوا در قیامت، اقتضاى تدبیر نظام هستى و لازمه ربوبیت خداوند بر جهان است. «جزاء من ربّک ... ربّ السموت و الأرض و ما بینهما» ۷ - «رحمان»، از اسامى و اوصاف خداوند است. «الرحمن» ۸ - نعمت هاى بهشت و پاداش تقواپیشگان در آن، جلوه رحمت گسترده خداوند است. «جزاء من ربّک ... الرحمن» ۹ - تدبیر امور آسمان ها و زمین و موجودات بین آنها از سوى خداوند، بر پایه رحمت و عطوفت است. «لایملکون منه خطابًا» توصیف «ربّ» به «رحمان»، حاکى از نقش رحمت در تدبیر نظام هستى است. ۱۰ - خداوند، تنها تصمیم گیرنده صحنه هاى آخرت و کیفر و پاداش مردم «لایملکون منه خطابًا» ۱۱ - ناتوانى همگان، از گفتوگوى خودسرانه با خداوند در قیامت «لایملکون منه خطابًا» مرجع ضمیر فاعلى «لایملکون»، موجودات عاقلى است که از «ما بینهما» دانسته مى شود. «منه» حال براى «خطاباً» و حرف «من» براى اتصال و ارتباط است. مفاد آیه این است که در رابطه با خداوند، هیچ سخنى براى آنان مقدور نیست. به قرینه آیه بعد، مى توان گفت: مراد کلام نادرست و شفاعت غیر مأذون است. ۱۲ - خداوند در امور جهان آخرت، به هیچ کس اختیار تصمیم گیرى و اظهار نظر نداده است. «لایملکون منه خطابًا» ممکن است «منه» به «لایملکون» متعلق باشد; یعنى، آن موجودات از جانب خداوند، مالک هیچ خطاب و اظهار نظرى درباره حوادث قیامت قرار داده نشده اند. به قرینه آیه بعد، مراد از آن، استقلال در تصمیم گیرى است. ۱۳ - ناتوانى همگان، از اعمال نظر و دخالت در تصمیم گیرى هاى جهان آخرت، برخاسته از فراگیر بودن ربوبیت خداوند و گستردگى رحمت او است. «ربّ السموت و الأرض و ما بینهما الرحمن لایملکون منه خطابًا» ۱۴ - خداوند، در تدبیر امور عالم و گستراندن رحمت خویش، به احدى از مخلوقات خود حق اعتراض نداده است. «ربّ السموت ... الرحمن لایملکون منه خطابًا» به قرینه صدر آیه، مى توان گفت: مراد از خطاب، اعتراض به کارهایى است که از ربوبیت و رحمانیت خداوند نشأت گرفته است. بنابراین محتواى آیه شریفه، به نظام کنونى جهان نیز ارتباط داشته و اختصاص به جهان آخرت ندارد.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۶)
  • خدا، تدبیرکننده امور اسمانها+۱۰ آیه
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۲ آیه
  • خدا، مالک اسمانها+۸ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۸ آیه
  • ظهور حاکمیّت خدا، در عرصه قیامت+۳ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی دادن پاداش اخرتی به متّقین+۱ آیه
  • رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او
  • خداوند، پروردگار اسمان و زمین+۸ آیه
  • جهان، تحت تدبیر و ربوبیّت خداوند+۷ آیه
  • نعمتهای بهشتی، جلوه ای از رحمت گسترده خداوند+۴ آیه
  • پاداش دهی به اهل تقوا در قیامت، جلوه رحمت گسترده خداوند+۵ آیه
  • جهان افرینش، جلوه ای از رحمت خداوند+۲ آیه
  • خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۵ آیه
  • تدبیر امور زمین، از جانب خداوند+۱۱ آیه
  • سکوت انسانها و صاحبان شعور، نزد خداوند، در قیامت+۳ آیه
واژه‌ها