آیه ۶۹ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۶۹ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۴

ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِّلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

سپس از تمام ثمرات (و شیره گلها) بخور و راه‌هایی را که پروردگارت برای تو تعیین کرده است، براحتی بپیما! «از درون شکم آنها، نوشیدنی با رنگهای مختلف خارج می‌شود که در آن، شفا برای مردم است؛ به یقین در این امر، نشانه روشنی است برای جمعیّتی که می‌اندیشند.

معنی کلمات و عبارات
«کُلِی»: بخورید. استعمال مفرد مؤنّث بدان خاطر است که (نَحْل) جمع (نَحْلة) و مؤنّث است. «فَاسْلُکِی»: راه بروید. بپیمائید. «ذُلُلاً»: جمع ذَلُول، به معنی رام و مطیع. این واژه می‌تواند حال (سُبُلَ) باشد که معنی چنین می‌شود: راههائی که دقیق بوده و سهل و ساده در اختیار زنبوران عسل قرار می‌گیرد. یا این که حال ضمیر فاعلی در فعل (فَاسْلُکِی) باشد که معنی چنین می‌گردد: فرمانبردارانه راههائی را طی کنید که خدا تعیین کرده است.
نزول
نکات آیه
۱- خداوند، پس از الهام به زنبورهاى عسل در امر خانه سازى، آنها را به تغذیه از گل و غنچه هاى میوه ها، درختان و محصولات کوهستانى راهنمایى کرده است. «و أوحى ربّک إلى النحل أن اتخذى من الجبال بیوتًا ... ثمّ کلى من کلّ الثمرت» ۲- زنبور عسل، موجودى که از میوه ها و شکوفه هاى درختان و گیاهان تغذیه مى کند. «ثمّ کلى من کلّ الثمرت» ۳- خداوند براى زنبورهاى عسل، راههاى مناسب با زیست آنها را هموار ساخت. «فاسلکى سبل ربّک ذللاً» برداشت فوق، مبتنى بر این نکته است که «ذللاً» حال براى «سبل» باشد. ۴- خداوند، به زنبورهاى عسل براى حرکت منقادانه و خاشعانه در راههایى که پروردگارشان تقدیر فرموده، الهام کرده است. «فاسلکى سبل ربّک ذللاً» برداشت فوق بر اساس این نظریه است که «ذللاً» حال براى فاعل فعل «فاسلکى» - که ضمیر «أنت» است - باشد. ۵- زنبورهاى عسل در برابر الهامهاى خداوند به آنها، خاشع و منقاد بوده و در مسیر تعیین شده در طبیعت، گام برمى دارند. «فاسلکى سبل ربّک ذللاً» ۶- راه زندگى زنبورهاى عسل در طبیعت، متعدد و گوناگون است. «فاسلکى سبل ربّک ذللاً» برداشت فوق، از جمع آمدن «سبل» استفاده مى شود. ۷- نشان دادن راه زندگى طبیعى (حرکات غریزى براى خانه سازى، تغذیه از گیاهان و تولید عسل) به زنبورهاى عسل، به مقتضاى ربوبیت پروردگار است. «فاسلکى سبل ربّک ذللاً» ۸- ربوبیت خداوند، مقتضى سلوک خاشعانه و منقادانه جهان و انسان در مسیر تعیین شده از جانب او «فاسلکى سبل ربّک ذللاً» آیه شریفه هر چند درباره زنبور عسل است، ولى یاد زندگى آنان براى انسان مى تواند گویاى این پیام باشد که: انسان نیز مانند دیگر موجودات طبیعت، باید در مسیر پروردگارش گام بردارد. ۹- ضرورت به کارگیرى امکانات و موهبتهاى خداوند در جهت تعیین شده از جانب او «و أوحى ربّک إلى النحل أن اتخذى من الجبال بیوتًا ... ثمّ کلى من کلّ الثمرت فاسلکى سبل ربّک ذللاً» ۱۰- شکم زنبورهاى عسل، محل تبدیل میوه ها و شهد گیاهان به عسل «ثمّ کلى من کلّ الثمرت ... یخرج من بطونها شراب» ۱۱- عسلهاى طبیعى و خالص، به رنگهاى گوناگون است. «یخرج من بطونها شراب مختلف ألونه» ۱۲- گوناگونى رنگ عسل، نتیجه استفاده زنبورهاى عسل از گیاهان گوناگون است. «ثمّ کلى من کلّ الثمرت ... یخرج من بطونها شراب مختلف ألونه» ذکر گوناگونى عسل پس از بیان تغذیه زنبورهاى عسل از میوه ها و گیاهان مختلف، مى تواند به منظور نکته یاد شده باشد. ۱۳- عسل، دارویى شفابخش براى تمامى انسانها «فیه شفاء للناس» ۱۴- استفاده از عسل طبیعى، مورد تشویق خداوند است. «فیه شفاء للناس» برداشت فوق، از آهنگ تشویق گونه آیه شریفه استفاده مى شود. ۱۵- طبیعت (کوه و صحرا) و زنبور عسل، در خدمت انسان قرار دارند. «و أوحى ربّک إلى النحل أن اتخذى من الجبال بیوتًا ... ثمّ کلى من کلّ الثمرت ... فیه شفاء للناس» ۱۶- خداوند، شفاى امراض انسان را از راه علل و اسباب طبیعى، مقدر کرده است. «شراب مختلف ألونه فیه شفاء للناس» برداشت فوق، به خاطر این است که خداوند بهبودى بیمارى انسان را به وسیله عسل - که از راههاى طبیعى به دست مى آید و خود از عوامل طبیعت است - قرار داده است. ۱۷- انسان در مقایسه با دیگر موجودات طبیعت، از مقام و منزلت ویژه اى برخوردار است. «إن لکم فى الأنعم لعبرة نسقیکم ... شراب مختلف ألونه فیه شفاء للناس» خداوند، بسیارى از موجودات طبیعت، چون شتر، گاو و گوسفند و نیز زنبورهاى عسل را براى بهره ورى انسانها آفریده است. این موضوع مى تواند حاکى از منزلت و شرافت ویژه انسان در جهان طبیعت باشد. ۱۸- در زندگى زنبورهاى عسل، نشانه اى مهم بر خداشناسى براى اهل تفکر و اندیشه وجود دارد. «و أوحى ربّک إلى النحل ... إن فى ذلک لأیة لقوم یتفکّرون» ۱۹- تفکر و اندیشیدن، شرط درک صحیح حقایق و بهره گیرى از آیات الهى است. «إن فى ذلک لأیة لقوم یتفکّرون» ۲۰- تشویق و فراخوانى خداوند به تفکر و اندیشه در طبیعت براى شناخت حقایق الهى «إن فى ذلک لأیة لقوم یتفکّرون» ۲۱- تفکر و اندیشه ورزى در طبیعت، از راههاى خداشناسى و درک حقایق هستى است. «إن فى ذلک لأیة لقوم یتفکّرون»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۲۲- «عن أمیرالمؤمنین(ع) قال: ... لعق العسل شفاء من کلّ داء قال الله تبارک و تعالى: «یخرج من بطونها شراب مختلف ألوانه فیه شفاء للناس» و هو مع قراءة القرآن...; [منبع: کافى، ج ۶، ص ۳۳۲، ح ۲; نورالثقلین، ج ۳، ص ۶۶- ، ح ۱۳۹.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمود:...یک انگشت عسل، شفاى همه دردهاست. خداوند تبارک و تعالى فرموده است: «یخرج من بطونها شراب مختلف ألوانه فیه شفاء للناس» و این در صورتى است که همراه با قراءت قرآن باشد...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۲)
  • عسل از نوشیدنیهای شفابخش برای تمام انسانها
  • عسل، اشامیدنی شفابخش و دارای رنگهای متنوّع، از ایات خدا
  • رنگهای گوناگون عسل، از ایات الهی
  • خانهسازی زنبور عسل در دل کوه و درخت و بناها، از ایات الهی+۱ آیه
  • توانایی زنبور عسل، در تبدیل کردن گلها و گیاهان به عسل شفابخش، از ایات الهی+۱ آیه
  • خِرَدورزی، از لوازم بهره گرفتن از ایات خدا+۱۴ آیه
  • پدیدهها و مظاهر طبیعت از ایات خداشناسی برای صاحبان خرد+۱۱ آیه
  • نقش ایات و پدیدههای الهی در اصلاح اندیشه انسانها+۱۳ آیه
  • اطاعت زنبور عسل از خدا، برای حرکت در مسیر تعیین شده از سوی او+۱ آیه
  • زنبور عسل، مطیع محض خداوند برای حرکت به سوی مسیرهای تعیین شده+۱ آیه
  • الهام خداوند به زنبور عسل، درباره استفاده از ثمرات میوهها، شهد گلها و گیاهان+۱ آیه
  • شناخت راههای گوناگون و مطمین به وسیله زنبور عسل با الهام الهی+۱ آیه
  • کارهای شگفت زنبور عسل با الهام الهی، زمینهساز اندیشه در قدرت پروردگار+۱ آیه
  • امر خداوند به زنبور عسل، برای تغذیه از تمام گلها و محصولات گیاهان و درختان+۱ آیه
  • راهیابی زنبور عسل به راههای رفت و بازگشت، به فرمان تکوینی الهی+۱ آیه
  • عسل طبیعی، از نوشیدنیهای سالم و شفا بخش
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱ آیه
  • تعقّل و خردورزی، ابزار بهرهمندی از ایات الهی+۱۴ آیه
  • تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی+۱۴ آیه
  • اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند+۱۱ آیه
  • تولید عسلهای متنوّع از گلها و گیاهان به وسیله زنبور، ایه خدا و قابل اندیشه+۱ آیه
  • خانهسازی زنبور عسل در دل کوه و درخت و بناها، با الهام گرفتن از خدا، قابل مطالعه و تفکّر+۱ آیه
  • زندگی زنبور عسل، نشانهای در جهت خداشناسی، برای اهل تفکر و اندیشه+۱ آیه
  • طبیعت و تحولات ان، شایسته تامّل و اندیشه+۱۰ آیه
  • تنوّع رنگهای عسل، ایه خدا و شایسته تفکّر برای خردورزان و اندیشهمندان
  • بهرهمندی متفکّران و اندیشهمندان از ایات الهی+۱۵ آیه
  • ازادی اندیشه، حق طبیعی همه انسانها+۴ آیه
  • عسل از اشامیدنیهای حلال+۱ آیه
  • مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱۶ آیه
  • جواز خوردن عسل و مداوای با ان+۱ آیه
  • اباحه نوشیدن عسل شفابخش
  • نشان دادن راه زندگی طبیعی (حرکات غریزی برای خانه سازی، تغذیه از گیاهان و تولید عسل) به زنبورهای عسل، مقتضای ربوبیّت پروردگار
  • شکوفه گلها، از خوردنیهای زنبورعسل+۱ آیه
  • هموار شدن راههای مناسب، برای زنبور عسل، از جانب خداوند
  • الهام خداوند به زنبور عسل، برای حرکت منقادانه و خاشعانه، در راههای مقدّر شده برای او
  • تشویق خداوند به تفکّر در نوشیدنی عسل، با رنگهای گوناگونش
  • تنوّع رنگها، از ایات الهی
  • گوناگونی رنگ عسل، نتیجه استفاده زنبور عسل از گیاهان گوناگون+۱ آیه
  • عسل، دارای رنگهای متنوّع+۱ آیه
  • پرواز زنبور عسل در راههای مشخص، برای مکیدن گلها و میوه ها
  • تغذیه از گلها، درختان و محصولات انها، الهام خداوند به زنبور عسل+۱ آیه
  • تغذیه زنبور عسل از میوه ها و شکوفه های درختان+۱ آیه
  • استفاده زنبور عسل، از تمامی ثمره ها و میوه ها در تغذیه خود+۱ آیه
  • تفکّر در زنبور عسل، خانه سازی، خوراک و عسل ان، مورد تشویق خداوند
  • خانه سازی زنبور عسل در دل کوه، درخت و بناها، از ایات الهی برای اندیشمندان+۱ آیه
  • راههای زنبور عسل، افریده شده از جانب پروردگار
  • فرمان الهامی خداوند به زنبور عسل، برای پیمودن راههای خود
  • راههای زنبور عسل، رام، تسلیم و مناسب با زندگی ان
  • حرکت منقادانه و خاشعانه زنبور عسل، در راههای افریده شده از جانب پروردگار برای ان
  • تعدّد راههای زندگی زنبورهای عسل، در طبیعت
  • زندگی زنبور عسل، نشانه مهم خداشناسی برای اندیشمندان
  • مطالعه در زندگی زنبور عسل، راهی برای شناخت خداوند
  • الهام به زنبور عسل، برای تغذیه از گلها و میوه ها+۱ آیه
  • انقیاد زنبور عسل، در برابر الهامهای الهی به وی+۱ آیه
  • شکم زنبورهای عسل، محلّ تبدیل عصاره میوه ها و شهد گیاهان مختلف به عسل شفابخش
  • توانایی زنبور عسل، در تبدیل کردن گلها و گیاهان به عسل شفابخش، از ایات الهی+۱ آیه
  • تولید عسل شفابخش از سوی زنبور عسل، در راستای خدمت به انسانها
  • تنوّع رنگها در عسلهای تولید شده، نتیجه استفاده زنبور عسل از گیاهان و میوه های گوناگون
  • تنوّع رنگ عسلهای تولید شده به وسیله زنبور عسل، ایه و نشانه ای بر شناخت خداوند برای اندیشمندان
  • شعور زنبور عسل در شناخت راههای گوناگون و مطمین، با الهام الهی+۱ آیه
  • فرمان خدا به زنبور عسل، برای پیمودن راه پروردگارش
  • رام و هموار بودن راه خدا، برای سلوک زنبور عسل
  • نوعی شعور و ادراک، در زنبور عسل+۱ آیه
  • خانه سازی زنبور عسل و تبدیل گلها و گیاهان به عسل شفابخش، نشانه شعور و ادراک+۱ آیه
  • عسل، دارویی شفابخش برای انسانها+۱ آیه
  • شفابخشی عسل، از ایات الهی برای انسانهای اندیشمند+۱ آیه
  • شکم زنبور عسل، محلّ مناسب، برای فراهم امدن عسل+۱ آیه
  • تشویق خداوند، به اشامیدن و استفاده از عسل+۱ آیه
  • نحوه تولید و تنوّع رنگ و شفابخشی عسل، شایسته تفکّر و تامّل+۱ آیه
  • شکم زنبورهای عسل، محلّ تبدیل میوه ها و شهد گلها به عسل+۱ آیه
  • عسل، محصول تغذیه از میوه ها و شکوفه های درختان و گلهای گیاهان، به وسیله زنبور عسل+۱ آیه
  • الهام خدا به زنبور عسل، برای نشان دادن راه زندگی طبیعی و تغذیه از گلهای گیاهان جهت تولید عسل، اقتضای ربوبیّت او+۱ آیه
  • عسلهای طبیعی خالص دارای رنگهای گوناگون
  • گوناگونی رنگ عسل، نتیجه استفاده زنبورهای عسل از گلها و گیاهان گوناگون+۱ آیه
  • عسل، نوشیدنی شفابخش برای تمامی انسانها
  • استفاده زنبور عسل از میوه ها و شهدهای گوناگون، عامل تهیّه عسلی شفابخش برای انسان+۱ آیه
  • عسل، اشامیدنی شفابخش و دارای رنگهای متنوّع، از ایات خدا
  • شناخت خداوند از طریق ایات و نشانه های او در نظام هستی، نشانه خردمندی+۱۳ آیه
  • بهره مندی از ایات خداوند، نشانه خردمندی+۱۲ آیه
  • خانه سازی زنبوران عسل در کوهها با الهام الهی، از ایات خدا و شایسته تفکّر+۱ آیه
  • تغذیه زنبورعسل از گل و غنچههای میوهها به الهام الهی+۱ آیه
  • شکم زنبورعسل، محلّ تبدیل میوهها و شهد گیاهان به عسل+۱ آیه
واژه‌ها