آیه ۹۳ سوره نمل

سوره نمل(النمل)، آیه ۹۳ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۵

وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ فَتَعْرِفُونَهَا وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

بگو: «حمد و ستایش مخصوص ذات خداست؛ بزودی آیاتش را به شما نشان می‌دهد تا آن را بشناسید؛ و پروردگار تو از آنچه انجام می‌دهید غافل نیست!

معنی کلمات و عبارات
«سَیُرِیکُمْ آیَاتِهِ»: مراد از آیات، آثار قدرت خدا در دنیا و اسرار عالم هستی است که در پرتو پیشرفت علم، مردمان با خداشناسی آشناتر می‌شوند. یا این که مراد از آیات، فرموده‌های قرآن است که با گذشت زمان و ترقّی دانش و معرفت، اعجاز آن نمایانتر می‌گردد (نگا: فصّلت / ).
نزول

سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - ستایش ها، همه از آنِ خداوند است. «و قل الحمد للّه» «ال» در «الحمد للّه» جنسیه و مفید استغراق است. بنابراین «الحمد للّه»; یعنى، «کلّ حمد للّه». ۲ - خدا، سرچشمه هر کمال و زیبایى است. «و قل الحمدللّه» ستایش، در برابر کمال و زیبایى است و مقتضاى «الحمدللّه» - که در آن هر ستایشى از آنِ خداوند شمرده شده - این است که هر کمال و زیبایى از او نشأت گرفته است. ۳ - تنها خداوند، شایسته حمد و ستایش «و قل الحمدللّه» از آن جایى که خدا سرچشمه هر کمال و زیبایى است و دیگران هرچه دارند از او گرفته اند، پس تنها کسى که شایسته ستایش است، همان کمال مطلق مى باشد. ۴ - پرداختن به حمد و ستایش خدا، توصیه الهى به پیامبر(ص) «و قل الحمدللّه» ۵ - برخوردارى پیامبر(ص) از هدایت هاى قرآن و مقام رسالت، مقتضى سپاس گزارى او به درگاه الهى و ستایش ذات خداى یگانه در همه حال «و أن أتلوا القرءان ... المنذرین . و قل الحمدللّه» آیات پیشین، در زمینه رسالت پیامبر(ص) بود و نیز آن حضرت مأموریت یافت که بر طریق تلاوت قرآن استوار بماند; بنابراین آمدن عبارت «قل الحمد للّه» در پى تلاوت آن، مطلب یاد شده را مى رساند. ۶ - عظمت معنوى انسان ها، مقتضى پرداختن به سپاس و ستایش خدا در همه حال «أُمرت أن أعبد ... أن أکون من المسلمین . و أن أتلوا القرءان ... و قل الحمدللّه» آیه بالا نشان مى دهد - که حتى فردى مثل پیامبر(ص) که نزدیک ترین خلق به خدا است - هیچ گاه نباید از یاد خدا و سپاس و ستایش او غافل شود; یعنى، این گونه نیست که انسان ها با رسیدن به مقامات معنوى، از عبودیت، تسلیم و ستایش خدا معاف شوند. ۷ - وعده خداوند به نشان دادن آیات غیرقابل انکار خویش، به همه حق ستیزان در زمانى نه چندان دور «سیریکم ءایته فتعرفونها» با توجه به این که مخاطب آیات پیشین منکران توحید و معاد بوده اند، ممکن است مخاطب «سیریکم» و «تعرفونها» نیز همان ها باشند. ۸ - مرگ هر انسان، آغاز نمودار گشتن آیات انکارناپذیر خدا بر وى «سیریکم ءایته فتعرفونها» با توجه به حرف «سین» در «سیریکم» - که نشانگر فرارسى نزدیک است - و با توجه به ضمیر «کم » - که مى تواند شامل همه انسان ها بشود - احتمال مى رود وعده مزبور ناظر به مرگ انسان ها باشد که در آن لحظه بسیارى از گفته هاى پیامبران بر آنان مکشوف مى گردد و آنها قادر به انکار آن نیستند. مرگ تنها امرى است که هم زود فرا مى رسد و هم همگانى است. ۹ - وعده خداوند به آشکار ساختن آیات و نشانه هاى جدید خود در طول زمان هابراى هر نسل «سیریکم ءایته فتعرفونها» احتمال مى رود که عبارت «سیریکم آیاته...» وعده اى به نسل هاى آینده باشد که از درک حضور پیامبر(ص) محروم اند; اما خداوند در هر زمان با نشان دادن آیاتى جدید، به آنان معرفت مى بخشد. ۱۰ - عدم غفلت خداوند از عملکرد خلق و موضع گیرى آنان در برابر آیات الهى «سیریکم ءایته... و ما ربّک بغفل عمّا تعملون» ۱۱ - پیامبر(ص)، تحت ربوبیت خاص خداوند «و ما ربّک بغفل» اضافه «ربّ» به «کاف» - که خطاب به پیامبر(ص) است - مطلب یاد شده را افاده مى کند. ۱۲ - دلجویى خداوند از پیامبر(ص)، در قبال عملکرد خصمانه حق ناپذیران «و ما ربّک بغفل عمّا تعملون» مخاطب قرار گرفتن پیامبر(ص) با اعلام این مطلب که خداوند از عملکرد مردم غافل نیست، در حقیقت نوعى دلجویى براى پیامبر(ص) است که در راستاى رسالت خود، هرگونه سختى را از دشمنان تحمل مى کرده است. ۱۳ - انسان، در قبال اعمال خویش مسؤول است. «و ما ربّک بغفل عمّا تعملون» تعبیر «و ما ربّک بغافل...» دربردارنده تهدید است و این تهدید در صورتى صحیح است که انسان، در برابر اعمال خود مسؤول و پاسخگو باشد; و گرنه غفلت و عدم غفلت خداوند، فرقى نخواهد کرد. ۱۴ - نظارت بىوقفه و فراگیر خداوند نسبت به کردار بندگان، تهدیدى براى گمراهان و مایه دلگرمى هدایت یافتگان است. «فمن اهتدى ... و من ضلّ ... و ما ربّک بغفل عمّا تعملون» با توجه به آیات پیشین که در آن سخن از هدایت یافتگان و گمراهان به میان آمده است، تأکید بر غافل نبودن خدا از عملکرد مردمان، دلگرم کننده هدایت یافتگان از یکسو و مایه تشویش خاطر گمراهان از سوى دیگر است. ۱۵ - تأخیر کیفر حق ستیزان، براساس مصالح و نه معلول غفلت خداوند از کردار آنان «سیریکم ءایته ... و ما ربّک بغفل عمّا تعملون» با توجه به این که بیشتر آیات این سوره، متوجه منکران رسالت پیامبر(ص) و توحید ربوبى خداوند است، خاتمه یافتن سوره با تعبیر «سیریکم آیاته» و «ما ربّک بغافل...» مى رساند که خداوند، از نشان دادن آیات انکار ناپذیر خود، عاجز نیست و از کردار بندگان نیز غافل نمى باشد و به موقع جزاى آنان را خواهد داد. ۱۶ - ربوبیت الهى، مقتضى نظارت دائمى و همه جانبه او بر اعمال خلق «و ما ربّک بغفل عمّا تعملون» به کار رفتن واژه «ربّ» به جاى هر اسم یا صفت دیگر، مى تواند از آن جهت باشد که صفت ربوبیت، مستلزم داشتن نظارت دائمى و همه جانبه بر کار خلق است.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
  • وعده خداوند به ارایه و تبیین ایات خویش+۱ آیه
  • وعده پیامبر(صلی الله علیه واله) به ارایه ایاتی از سوی خدا بر مردم
  • شناخت و درک درست ایات الهی، از ادلّه ارایه انها به مردم از سوی خدا+۱ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۱۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۶ آیه
  • تعلیم شیوه ستایش به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۹ آیه
  • خداوند، مبرّا از هرگونه غفلت+۱۰ آیه
  • گمراهان راه خدا، مورد تهدید الهی به کیفر+۱ آیه
  • لزوم اختصاص همه حمدها به خداوند+۶ آیه
  • اختصاص همه حمدها و ستایشها به خداوند+۶ آیه
  • تعلیم و اموزش شیوه حمد و ستایش خدا به انسانها، از ناحیه خداوند+۵ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور حمد خدا+۴ آیه
  • ربوبیّت الهی، مقتضی نظارت دایمی و اگاهی کامل بر احوال و افکار و اعمال ادمیان+۳ آیه
  • نظارت خداوند، بر رفتار و کردار ادمیان+۱ آیه
  • رایی / اسماوصفات+۴ آیه
  • تبیین و ارایه ایات الهی از سوی خدا، راهی برای شناخت انها+۱ آیه
  • نظارت بیوقفه و عدم غفلت خداوند از اعمال بندگان، تهدیدی برای گمراهان+۱ آیه
  • تاخیر کیفر از بندگان بدکردار، مورد اگاهی و توجّه خدا
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۹ آیه
  • اگاهی خداوند به اعمال انسانها+۷ آیه
  • خداوند، مبرّا از هرگونه غفلت+۱۰ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۵ آیه
  • خداوند، تعلیمدهنده شیوه حمد و ستایش الهی به محمّد صلی الله علیه و اله+۱۱ آیه
  • پیامبر اعظم صلی الله علیه و اله، مامور تهدید گمراهان، به کیفر خداوندی+۲ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به تهدید مشرکان، از جانب خداوند+۱ آیه
  • تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۲ آیه
  • برخورداری پیامبر صلی الله علیه و اله از هدایتهای قران، مقتضی سپاسگزاری او به درگاه الهی
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به حمد و ستایش خداوند+۱۱ آیه
  • وعده خداوند به اشکار ساختن ایات و نشانههای خود، در ایندهای نزدیک+۱ آیه
  • وعده پیامبر صلی الله علیه و اله به ارایه ایاتی از سوی خدا بر مردم
واژه‌ها