آیه ۸۷ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۸۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۱

لاَ يَمْلِكُونَ الشَّفَاعَةَ إِلاَّ مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمٰنِ عَهْداً

آنان هرگز مالک شفاعت نیستند؛ مگر کسی که نزد خداوند رحمان، عهد و پیمانی دارد.

معنی کلمات و عبارات
«لا یَمْلِکُونَ»: نمی‌توانند. دارا نیستند. مراد بندگان خدا به طور کلّی است. «إِلاّ مَنْ»: مراد کسانی است که یکتاپرست و مؤمنِ راستین باشند. چنین کسانی بعد از اجازه خداوند مهربان می‌توانند شفاعت بکنند (نگا: طه / سبأ / ، زخرف / ، نجم / ). «عَهْداً»: پیمان. مراد توحید و ایمان خالص است. برخی پیمان را (اذن) مذکور در آیات متعدّد قرآن دانسته‌اند.
نزول
نکات آیه
۱- هیچ کس در قیامت خودسرانه، حق شفاعت کردن و قدرت آن را ندارد. «المتّقین ... المجرمین ... لایملکون الشفعة» در مورد مرجع ضمیر فاعلى «لایملکون» احتمالاتى هست; از جمله آن که مرجع ضمیر، از مجموع «متقین» و «مجرمین» (در آیات پیشین) انتزاع شود; دراین صورت مقصود، همه مردم خواهدبود. درباره معناى «الشفاعة» نیز دو وجه محتمل است: ۱- به معناى شفاعت کردن (مصدر معلوم)، ۲- به معناى شفاعت شدن. این برداشت و چند برداشت بعد، مبتنى بر وجه اول است. ۲- معبودهاى پندارى مشرکان، از شفاعت در قیامت ناتوانند. «واتّخذوا من دون اللّه ءالهةً ... لایملکون الشفعة» چنان که برخى از مفسران گفته اند، مرجع ضمیر در «لایملکون» مى تواند «الهه» در آیات پیشین باشد. دراین صورت ردِ پندار شفاعتى است که مشرکان آن را از معبودهاى خود توقع داشتند. دراین وجه استثنا منقطع و مفاد آن چنین خواهد بود: هر کس به عهدى نزد خداوند دست یافته باشد، توان شفاعت دارد. ۳- در قیامت، برخى حق شفاعت کردن از دیگران را دارا خواهند بود. «لایملکون الشفعة إلاّ من اتّخذ ... عهدًا» «شفاعة»; یعنى، خود را در کنار کسى قراردادن، به منظور یارى رسانى و یا مطرح ساختن خواسته اى از جانب او . و بیشتر در مواردى به کار مى رود که این شخص از احترام و رتبه اى برتر برخوردار باشد (مفردات راغب). استثناى «إلاّ من اتخذ...» گرچه فعلیت یافتن شفاعت را نمى فهماند; ولى بر ثبوت حق شفاعت دلالت دارد. ۴- تنها کسانى در قیامت حق شفاعت دارند که عهدى و اذنى از جانب خداوند داشته باشند. «لایملکون الشفعة إلاّ من اتّخذ عند الرحمن عهدًا» از جمله معانى «عهد» میثاق و پیمان است. مقصود از گرفتن پیمان نزد خداوند، قرار و قانونى است که خداوند آن را بیان کرده و وعده داده باشد. ۵- شفاعت داراى نظامى قانونمند و تحت نظارت خداوند «لایملکون الشفعة إلاّ من اتّخذ ... عند الرحمن عهدًا» مراد از «اتخاذ عهد» این است که شفاعت کننده بتواند به وعده، سنّت یا حکمى که از خداوند به او رسیده باشد، تمسّک کند و خود را داراى حق شفاعت بداند. ۶- اعطاى حق شفاعت در قیامت به برخى از افراد، جلوه اى از رحمت گسترده (رحمانیت) خداوند «لایملکون الشفعة إلاّ من اتّخذ عند الرحمن عهدًا» ۷- رحمان، از نام هاى خداوند و اوصاف او است. «من اتّخذ عند الرحمن» ۸- وجود حق شفاعت براى غیر، منافى با حاکمیت مطلق خداوند نیست. «لایملکون الشفعة إلاّ من اتّخذ عند الرحمن عهدًا» ۹- تنها کسانى در قیامت مشمول شفاعت مى شوند که در باره آن عهدى از جانب خداوند داشته باشند. «لایملکون الشفعة إلاّ من اتّخذ عند الرحمن عهدًا» دراین برداشت «الشفاعة»، مصدر مجهول معنا شده است; از این رو «لایملکون الشفاعة»; یعنى، مالک شفاعت شدن نیستند. ۱۰- سودمندى شفاعت دیگران در باره مشمولان شفاعت، پرتویى است از رحمت گسترده (رحمانیت) خداوند. «إلاّ من اتّخذ عند الرحمن عهدًا»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۱- «عن أبى عبداللّه: ... قیل: یارسول اللّه(ص) و کیف یوصى المیت عند الموت قال إذا حضرته الوفاة قال: ... اللّهم إنّى أعهد إلیک فى دارالدنیا أنّى أشهد أن لا إله إلاّ أنت وحدک لاشریک لک و أشهد أنّ محمداً عبدک و رسولک و أنّ الجنّة حق و أنّ النار حقّ و أنّ البعث حقّ ... و أنّ الدین کما وصفت ... و أنّ القرآن کما أنزلت ... واجعل لى عهداً یوم ألقاک منشوراً ... و تصدیق هذه الوصیة فى القرآن فى السورة التى یذکر فیها مریم(س) فى قوله - عزّوجلّ - «لایملکون الشفاعة إلاّ من اتّخذ عند الرحمن عهداً» فهذا عهد المیت ; از امام صادق(ع) روایت شده است:... به رسول خدا(ص) گفته شد: انسان هنگام مرگ چگونه وصیت کند؟ فرمود: آن گاه که مرگش مى رسد، بگوید:... خدایا من با تو در دنیا این را عهد مى کنم که شهادت مى دهم معبودى جز تو نیست تو یگانه اى و شریکى براى تو نیست و شهادت مى دهم که محمد(ص) بنده و رسول تو است و این که بهشت حق است و آتش حق است و برانگیخته شدن حق است ... و این که دین همان گونه است که تو وصف کرده اى... و این که قرآن همان گونه است که تو نازل کرده اى... [این اقرار را] براى من در روزى که تو را ملاقات مى کنم عهدى سرگشاده قرار بده ... و گواه [بر لزوم] این وصیت در قرآن در سوره اى است که نام مریم(س) در آن ذکرمى شود در کلام خداى عزّوجلّ: «لایملکون الشفاعة إلاّ من اتّخذ عند الرحمن عهداً» این عهد همان عهد میت است». [منبع: کافى، ج ۷، ص ۲، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۶۱- ، ح ۱۵۷.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
  • استقلال در شفاعت، منحصر به خدای یگانه+۹ آیه
  • تنها خداوند، دارای حق شفاعت+۸ آیه
  • حق شفاعت برای غیر خدا، تنها با اذن او+۵ آیه
  • اعطای حق شفاعت در قیامت به برخی افراد، جلوه ای از رحمت گسترده خداوند+۱ آیه
  • خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۴ آیه
  • اعتقاد مشرکان عصر بعثت به شفاعت و امداد معبودها+۱۰ آیه
  • شفاعت شفاعت کنندگان، مشروط به اذن خدا+۹ آیه
  • بی تاثیری شفاعت در قیامت بدون اذن الهی+۴ آیه
  • شفاعت کردن بتها نزد خداوند، از انگیزه های بت پرستی به گمان مشرکان+۹ آیه
  • معبودهای دروغین مشرکان، عاجز از شفاعت برای انان، در پیشگاه خدا+۹ آیه
  • اعطای مقام شفاعت در قیامت به برخی افراد، جلوه ای از رحمت گسترده خداوند+۳ آیه
  • اختصاص شفاعت مطلق به خداوند+۹ آیه
  • برخورداری مؤمنان، از مقام شفاعت
  • اعتقاد مشرکان به شفاعت معبودهای دروغین از انان، در پیشگاه خدا+۹ آیه
  • قرار گرفتن در زمره مؤمنان، زمینه ساز برخورداری از شفاعت در قیامت+۳ آیه
  • وعده الهی، مبنی بر رسیدن انسانهای دارای عهد به مقام شفاعت، در قیامت+۱ آیه
  • عجز معبودان باطل، از شفاعت، در قیامت+۳ آیه
  • قدرت بر شفاعت از پیروان خود، از ملاکهای شایستگی برای عبادت+۲ آیه
  • عهد و پیمان با خدا و ایستادگی بر ان، موجب داشتن حق شفاعت در قیامت+۱ آیه
  • برخورداری از حق شفاعت، منوط به عهد و اذن الهی
  • وفای خدا به عهد و پیمان خویش، امری تخلّف ناپذیر+۱ آیه
  • وفای خداوند به عهدهای خویش، جلوه ای از رحمانیّت او+۱ آیه
  • محرومیّت کافران، از شفاعت، در قیامت+۱ آیه
  • فرشتگان را دختر خدا دانستن، از افتراهای مشرکان در باره فرشتگان
  • ملایکه را فرزند خدا دانستن، سخن افتراامیز مشرکان در حق خدا و ملایکه
  • قرار گرفتن در زمره مؤمنان، زمینهساز برخورداری از شفاعت در قیامت+۳ آیه
  • برخورداری مؤمنان، از مقام شفاعت
واژه‌ها