سوره فاطر، آیه ۴۲ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۹
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ جَاءَهُمْ نَذِيرٌ لَيَكُونُنَ أَهْدَى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جَاءَهُمْ نَذِيرٌ مَا زَادَهُمْ إِلاَّ نُفُوراً
آنان با نهایت تأکید به خدا سوگند خوردند که اگر پیامبری انذارکننده به سراغشان آید، هدایت یافتهترین امّتها خواهند بود؛ امّا چون پیامبری برای آنان آمد، جز فرار و فاصلهگرفتن از (حق) چیزی بر آنها نیفزود!
معنی کلمات و عبارات
«أَقْسَمُوا بِاللهِ جَهْدَ أَیْمَانِهِم»: (نگا: مائده / ، انعام / نحل / ، نور / ). «إِحْدَی الأُمَمِ»: ملّت یگانهای در میان همه ملّتها. واژه (إحْدَی) به معنی (جَمیع) و (هر) است. جنبه عموم و تعظیم را دارد. مراد یگانه و پیشگام است. «نُفُوراً»: گریز. بیداری (نگا: اسراء / و ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - سوگند مؤکد مشرکان، پیش از بعثت رسول اکرم(ص)، بر ایمان و پذیرش دین الهى در صورت آمدن پیامبرى براى آنان «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن جاءهم نذیر لیکوننّ أهدى من إحدى الأُمم»
۲ - باورداشت مشرکان صدراسلام، به اصل وجود خدا و مقدس و محترم بودن او «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم»
برداشت یاد شده از سوگند مشرکان به «اللّه» استفاده مى شود.
۳ - مشرکان جزیرة العرب پیش از اسلام، شرط ایمان و پذیرش دین الهى را، آمدن پیامبرى ویژه براى آنان از جانب خداوند مى دانستند. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن جاءهم نذیر لیکوننّ أهدى من إحدى الأُمم»
بیشتر مفسران بر این باورند که این گفتار از مشرکان، در دوران پیش از اسلام بوده و آنان این سخن را به اهل کتاب - که گاهى آنان را به دین الهى دعوت مى کردند - مى گفتند.
۴ - اعتقاد مشرکان عرب، به محدود بودن قلمرو رسالت پیامبران الهى چون ابراهیم، موسى و عیسى(ع) به امت ها و اقوام غیر ایشان «و أقسموا باللّه ... لئن جاءهم نذیر لیکوننّ أهدى من إحدى الأُمم»
از این که مشرکان، آمدن پیامبرى ویژه براى خود را; شرط ایمان خود برمى شمردند، مى توان استفاده کرد که آنان اعتقاد نداشتند که قلمرو ادیان الهى در گذشته شامل آنان نیز مى شود; وگرنه این تقاضا لغو و غیر منطقى بود.
۵ - مشرکان جزیرة العرب، مردمى نژادپرست و متعصب بودند. «و أقسموا باللّه ... لئن جاءهم نذیر لیکوننّ أهدى من إحدى الأُمم»
برداشت یاد شده از تأکید مشرکان بر آمدن پیامبرى ویژه براى آنان استفاده مى شود; زیرا تأکید آنان در حالى بود که پیامبران بسیارى براى هدایت بشر آمده و عده اى از مردم ساکن در جزیرة العرب به آنان گرویده بودند.
۶ - مشرکان جزیرة العرب، مردمى سوگندشکن و غیرصادق در ادعاى ایمان به پیامبر الهى ویژه خود «و أقسموا باللّه ... فلمّا جاءهم نذیر ما زادهم إلاّ نفورًا»
۷ - بر دوش داشتن مسؤولیت انذار و اخطار، انتظار مردم پیش از نزول قرآن از پیامبران الهى «و أقسموا باللّه ... لئن جاءهم نذیر ... فلمّا جاءهم نذیر ما زادهم إلاّ نفورًا»
۸ - نفرت شدید مشرکان از بعثت رسول اکرم(ص)، به رغم سوگند مؤکد قبلى خود مبنى بر ایمان به پیامبر برخاسته از میان نژاد آنان «و أقسموا باللّه ... فلمّا جاءهم نذیر ما زادهم إلاّ نفورًا»
۹ - انذار و اخطار، از مسؤولیت ها و شیوه هاى تبلیغى پیامبران «لئن جاءهم نذیر ... فلمّا جاءهم نذیر»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۹–۴۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۱–۴۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تبعیض نژادی مشرکان جاهلیتتعصب مشرکان جاهلیتتوقع انذار از انبیاتوقعات مشرکان جاهلیتحنث سوگند مشرکان جاهلیتخداشناسی مشرکان صدراسلامدرخواست پیامبر اختصاصیسوگندهای مشرکان جاهلیتشرایط ایمان مشرکان جاهلیتقداست خدامحدوده رسالت ابراهیممحدوده رسالت عیسینفرت از نبوت محمدنفرت مشرکان جاهلیتتعصب قومیدروغگویی مشرکان جاهلیتمحدوده رسالت موسیعقیده مشرکان جاهلیتروش تبلیغ انبیاعقیده مشرکان صدراسلامانذارهای انبیارسالت انبیا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- کافران حقناپذیر در برابر اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله)، مستحقّ عذاب الهی+۵ آیه
- اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله) بر کافران صدر اسلام+۷ آیه
- انذار، از شیوههای پیامبران در اتمام حجّت+۳ آیه
- انذار، از شیوههای محمّد(صلی الله علیه واله) در اتمام حجّت+۷ آیه
- روحیّه برتریجویی، سبب رویگردانی از انذارها و هشدارهای انبیا+۱ آیه
- استکبار، باعث وفا نکردن به پیمان+۱ آیه
- استکبار کافران مکّه در برابر پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- سوگند مشرکان مکّه به هدایتیافتگی بیشتر انان از دیگر امّتها، در صورت داشتن پیامبر
- هشدار دادن مردم (به عواقب ناگوار مخالفت با اوامر الهی) از مسؤولیّتهای پیامبران+۲ آیه
- پیامبران الهی، انذاردهنده امّتهای پیشین+۱ آیه
- انذارهای پیامبر(صلی الله علیه واله) به مشرکان صدر اسلام+۴ آیه
- برتریطلبی، مانع کافران صدر اسلام از پذیرش انذارهای محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- هدایت مردم مکّه، فلسفه انذارهای قرانی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به انان+۲ آیه
- انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۷ آیه
- مشرکان جزیرهالعرب، مردمی متعصّب
- سوگند به خدا، در میان مردم جاهلیّت+۲ آیه
- اعتقاد مردم به وجود خداوند، در عصر جاهلیّت+۲ آیه
- حرمت استکبار، در برابر حق+۳ آیه
- حرمت استکبار، در برابر دعوت انبیا+۲ آیه
- حرمت مخالفت با انبیا+۲ آیه
- سوگند مشرکان به هدایت یافتگی بیشتر خود، از سایر امّتها+۱ آیه
- سوگند مشرکان، جهت هدایت یافته تر شدن خود از سایر امّتها در صورت بعثت پیامبر در میان انان
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۳ آیه
- مخالفان محمّد، مردمانی مغرور به قدرت خویش+۲ آیه
- قسم به خداوند، رایج در صدر اسلام+۳ آیه
- قسم مشرکان به خداوند، برای تاثیرپذیری کامل از هدایتگری انذارکننده الهی، در صورت امدن پیامبری برای انان
- ازدیاد نفرت مشرکان از هدایت پذیری، پس از امدن انذارکننده به سوی انان، به رغم سوگند قبلی، برای پذیرش ایمان در صورت امدن پیامبری برای انان
- کافران حقناپذیر در برابر اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله، مستحقّ عذاب الهی+۳ آیه
- انذارهای پیامبر صلی الله علیه و اله، نوعی اتمام حجّت+۷ آیه
- اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله بر مشرکان صدر اسلام+۷ آیه
- انذار مشرکان صدر اسلام از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله، به وسیله قران
- انذار از عذابهای خدا، از روشهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- محفوظ ماندن پیغمبر صلی الله علیه و اله از ضرر توطیهگران، عنایت خداوند+۱ آیه
- محافظت از پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل کید کافران و مشرکان+۱ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل مکر و نقشه مشرکان+۱ آیه
- تکبّر و مکر کافران، موجب تنفّر و دوری انها از حق و محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- نفرت شدید مشرکان از بعثت رسولاکرم صلی الله علیه و اله، به رغم سوگند برای ایمان اوردن به وی
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به اتمامحجّت بر مردم+۷ آیه
- تنفّر مشرکان از حق و اسلام، پیامد مکر و حیلهگری انان+۱ آیه
- مشرکان عرب، دارای تعصّب نژادی شدید+۲ آیه