آیه ۱۷ سوره هود

سوره هود، آیه ۱۷ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۳

أَ فَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَاماً وَ رَحْمَةً أُولٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلاَ تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُ مِنْ رَبِّكَ وَ لٰكِنَ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُونَ

آیا آن کس که دلیل آشکاری از پروردگار خویش دارد، و بدنبال آن، شاهدی از سوی او می‌باشد، و پیش از آن، کتاب موسی که پیشوا و رحمت بود (گواهی بر آن می‌دهد، همچون کسی است که چنین نباشد)؟! آنها [= حق‌طلبان و حقیقت‌جویان‌] به او (که دارای این ویژگیهاست،) ایمان می‌آورند! و هر کس از گروه‌های مختلف به او کافر شود، آتش وعده‌گاه اوست! پس، تردیدی در آن نداشته باش که آن حق است از پروردگارت! ولی بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند!

معنی کلمات و عبارات
«بَیِّنَةٍ»: دلیل و برهان روشن. بیانگر حق و باطل و جداسازنده آن دو از یکدیگر. در اینجا مراد فطرت خداجو و عقل سلیم است. «یَتْلُوهُ»: به دنبال آن می‌آید. «شَاهِدٌ»: گواه. مراد قرآن است. «مِنْهُ»: مرجع ضمیر (هُ) واژه (رَبّ) است. «مِن قَبْلِهِ»: پیش از قرآن. مرجع (هِ) واژه (شاهِدٌ) است. «إِمَاماً»: مقتدی. راهنما. حال (کِتابُ) است. «اُوْلئِکَ»: آنان. مراد افراد برحق و با ایمان است. مفرد آمدن (مَنْ) در آغاز آیه، و جمع آمدن (أولئِکَ) در وسط آن، با توجّه به لفظ و معنی موصول است. «بِهِ»: به قرآن. «الأحْزَابِ»: جمع حِزْب، گروه‌ها و دسته‌ها. در اینجا مراد همه طوائف و قبائل و کسانی است که کفر و ضلال آنان را به هم مربوط می‌سازد و در یک صف قرار می‌دهد. «مَوْعِد»: وعده‌گاه. مراد جایگاه و قرارگاه است. «مِرْیَةٍ»: شکّ و تردید.
نزول

سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- گروهى از انسانها ، برخوردار از بصیرت الهى و دلیلى روشن بر حقانیت قرآن و الهى بودن آن «أفمن کان على بیّنة من ربه» «بینة» به معناى دلیل روشن است و متعلق آن -  به دلیل آیات قبل و نیز جمله هاى بعد نظیر «إنه الحق من ربک» - حقانیت و الهى بودن قرآن است. «مَن» در «أفمن کان» مبتدا و خبر آن شبه جمله اى همانند «کمن لیس کذلک» است. بنابراین «أفمن کان ...»; یعنى، پس آیا کسى که از بصیرتى الهى برخوردار است و دلیل روشنى بر حقانیت قرآن دارد، مانند کسى است که چنین نیست؟ ۲- قرآن ، خود دلیل و شاهدى بر راستى و درستى خویش است. «و یتلوه شاهد منه» در اینکه مقصود از «شاهد» چیست، چند نظر ابراز شده است. عبارت «و من قبله کتاب موسى» مى تواند این نظر را تأیید کند که: مراد از آن خود قرآن مى باشد. مورد شهادت به دلیل «إنه الحق من ربک» حقانیت و الهى بودن قرآن است و «تُلُوّ» (مصدر یتلو) به معناى در پى آمدن است و در پى آمدن شاهد، کنایه از تأیید کردن و پشتیبانى نمودن مى باشد. ضمیر در «یتلوه» به «مَن» و ضمیر «منه» به «رب» برمى گردد. بنابراین جمله «أفمن ... یتلوه شاهد منه»; یعنى، آیا کسى که علاوه بر «بیّنه» از پشتیبانى شهادت قرآن برخوردار است، مانند کسى است که اینگونه نیست؟ ۳- بهره مندان از بصیرت الهى ، دلالت و گواهى قرآن را بر حقانیت قرآن ، درمى یابند و بدان واقف مى شوند. «أفمن کان على بیّنة من ربه و یتلوه شاهد منه» روشن است که مساوى نبودن زمینه داران ایمان با فاقدان آن ، در ارتباط با شهادت قرآن (أفمن ... یتلوه شاهد منه [کمن لیس کذلک]) مجرد وجود قرآن به عنوان شاهد نیست; بلکه درک و عدم درک آنان از گواهى قرآن ، موجب تمایز آن دو گروه است. ۴- بصیرت و روشن ضمیرى انسان ، پرتوى از ربوبیت خداوند است. «أفمن کان على بیّنة من ربه» ۵- تورات ، دلیلى بر حقانیت قرآن «و یتلوه ... من قبله کتب موسى» «کتاب» عطف بر «شاهد» است و ضمیر در «قبله» به شاهد برمى گردد. ۶- تورات ، حاوى بشارت به نزول قرآن «و من قبله کتب موسى» ۷- برخورداران از بصیرت الهى ، دلالت تورات بر حقانیت قرآن را ، به خوبى درمى یابند. «أفمن کان على بیّنة من ربه...ومن قبله کتب موسى» ۸- تورات ، کتابى نازل شده بر موسى(ع) «و من قبله کتب موسى» ۹- تورات ، پیشوا و راهنماى مردم و مایه رحمت بر ایشان «و من قبله کتب موسى إمامًا و رحمة» ۱۰- انسانها ، باید کتابهاى آسمانى را پیشوا و مقتداى خویش قرار دهند. «و من قبله کتب موسى إمامًا و رحمة» ۱۱- پیامبر(ص) داراى بصیرتى الهى بر حقانیت قرآن و برخوردار از شاهدى ربانى بر الهى بودن آن و آگاه به حقایق تورات «أفمن کان على بیّنة من ربه ... و من قبله کتب موسى» برخى از مفسران برآنند که مصداق بارز و مورد نظر براى «من کان على بیّنة» پیامبر(ص) است. این گروه جمله «فلاتک ...» را مؤید این نظر شمرده اند. ۱۲- آنان که از بصیرت الهى برخوردارند ، به قرآن ایمان مى آورند. «أفمن کان على بیّنة ... أُولئک یؤمنون به» مراد از ضمیر در «به» به دلیل آیات گذشته (أم یقولون افتراه ...) و نیز بخشهاى بعدى آیه ، قرآن است. ۱۳- کافران به قرآن از هرگروه و طایفه (مشرکان ، یهودیان ، نصارا و ...) به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد. «و من یکفر به من الأحزاب فالنار موعده» «ال» در «الأحزاب» مى تواند عهدیه باشد که در این صورت اشاره به مشرکان ، یهود و نصاراست و مى تواند «ال» در آن براى استغراق باشد که در این صورت ، مصداقهاى بارز و موردنظر آن ، گروههاى نامبرده اند. ۱۴- همه انسانها از هر گروه و طایفه (مشرکان ، یهود ، نصارا و ...) وظیفه دار ایمان به قرآن «و من یکفر به من الأحزاب فالنار موعده» ۱۵- لزوم زدودن شک و شبهه از خویشتن در باره راستى و درستى قرآن «فلاتک فى مریة منه» مراد از ضمیر در «منه» قرآن است و مخاطب جمله «فلاتک ...» تک تک انسانهاست. ۱۶- شک و شبهه در راستى و درستى قرآن ، مایه گرفتار شدن به آتش دوزخ است. «فالنار موعده فلاتک فى مریة منه» ۱۷- درخواست بصیرت از خداوند، توجه به قرآن و حقایق مطرح شده در آن و مطالعه تورات ، راههاى زدودن شک و شبهه درباره حقانیت قرآن است. «أفمن کان على بیّنة ... فلاتک فى مریة منه» روشن است که شک و شبهه، همانند علم و یقین که از امور قلبى است، با امر و نهى قابل ایجاد و رفع نیست. بنابراین جمله «فلاتک فى مریة منه» (در حقانیت قرآن شک نداشته باش) ارشاد به فراهم آوردن زمینه هایى است که مایه برطرف شدن شک مى شود و آنها همان حقایقى است که در صدر آیه، بیان شده است. ۱۸- قرآن ، کتابى سراسر حق و پیراسته از هرگونه باطل «إنه الحق» «ال» در «الحق» به اصطلاح براى استغراق صفات است و دلالت بر کمال دارد. ۱۹- الهى بودن قرآن و پیراستگى آن از هرگونه باطل ، دلیل ناروا بودن شک و شبهه در راستى و درستى آن «فلاتک فى مریة منه إنه الحق من ربک» جمله «إنه الحق من ربک» به منزله دلیل براى «فلاتک ...» مى باشد. ۲۰- قرآن ، کتابى از ناحیه خداوند و پرتوى از ربوبیت اوست. «إنه الحق من ربک» ۲۱- بیشتر مردم به قرآن ایمان نمى آورند. «و لکنّ أکثر الناس لایؤمنون» برداشت فوق ، مبنى بر این است که «ال» در «الناس» براى استغراق باشد. ۲۲- بیشتر مردم از بصیرتى که آنان را به حقانیت قرآن رهنمون شود، محرومند. «أفمن کان على بیّنة من ربه ... و لکنّ أکثر الناس لایؤمنون» ۲۳- اکثر مردم عصر بعثت ، از ایمان آوردن به قرآن امتناع مىورزیدند. «و لکنّ أکثر الناس لایؤمنون» برداشت فوق ، براین اساس است که «ال» در «الناس» عهد حضورى و اشاره به مردمى باشد که در زمان نزول آیات سوره هود ، زندگى مى کردند.
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۲۴- «سئل أبوالحسن الرضا(ع) عن قول الله عزوجل: «أفمن کان على بیّنة من ربه و یتلوه شاهد منه» فقال: أمیرالمؤمنین صلوات الله علیه الشاهد على رسول الله(ص)، و رسول الله(ص) على بیّنة من ربه; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۹۰، ح ۳; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۴۴- ، ح ۳۶.] از امام رضا(ع) از قول خداى عزوجل «أفمن کان على بیّنة من ربه و یتلوه شاهد منه» سؤال شد، فرمود: أمیرالمؤمنین - که درود خدا بر او باد - شاهد بر رسول خداست و رسول الله(ص) بر حجتى روشن از جانب پروردگار خویش است». ۲۵- «عن الحسین بن على(ع) فى قوله: «و یتلوه شاهد منه» قال: الشاهد هو محمد(ص); [منبع: تفسیرطبرى ، ج۷ ، جزء۱۲ ، ص۱۵; الدرالمنثور ، ج۴ ، ص ۴۱۱.] از امام حسین(ع) روایت شده است که درباره «و یتلوه شاهد منه» فرمود: شاهد محمد(ص) است». ۲۶- «عن أمیرالمؤمنین(ع) فى قوله تعالى: «و من یکفر به من الأحزاب فالنار موعده» یعنى الجحود به والعصیان له; [منبع: کافى ، ج ۸ ، ص ۲۶ ، ح ۴; نورالثقلین ، ج ۲-  ، ص ۳۴۷ ، ح ۴۷.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که مقصود از کفر در آیه شریفه ، انکار و نافرمانى است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار حقانیت قرآنآثار مطالعه توراتادراک اهل بصیرتاهل بصیرت و توراتاهل بصیرت و قرآناهمیت درخواست بصیرتایمان اهل بصیرتتکالیف مسیحیانتکالیف مشرکاندلایل بطلان شک در قرآنرفع شبهه از حقانیت قرآنرهبری توراترهبری کتب آسمانیشناخت حقانیت قرآنفهم گواهی توراتمحمد و حقانیت قرآنمراد از کفر به قرآنمسیحیان در جهنمکثرت محرومان از بصیرتکفر اکثریتکفر اکثریت مردم صدراسلامکیفر شک در قرآنکیفر کفر به قرآنگواهی توراتتورات و قرآنیهود در جهنمبصیرت محمدرحمت بودن توراتمردم و قرآنآثار وحیانیت قرآنآثار ذکر قرآنبشارت نزول قرآنتکالیف یهودگواهی بر حقانیت قرآنمنشأ بصیرتتکالیف انسانایمان به حقانیت قرآنگواهان حقانیت قرآنکتاب موسیمقامات امام علیاهمیت ذکر قرآنمحمد و توراتویژگیهای توراتعوامل ایمان به قرآنبشارتهای توراتاهمیت کتب آسمانیکافران به قرآنموجبات رحمتآثار بصیرتگواهی قرآناهل بصیرتمؤمنان به قرآنگواهی محمدگواهان حقانیت محمدنزول توراتجهل اکثریتهدایتگری توراتمسؤولیت انسان هااهمیت قرآنکفر به قرآنمشرکان در جهنمجهنمیانمنشأ قرآنتنزیه قرآنایمان به قرآنآثار دعاحقانیت قرآنکافران در جهنموحیانیت قرآنفضایل محمدموجبات جهنمویژگیهای قرآننقش قرآننشانه های ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۳)
  • اتّحاد هر یک از گروههای اهلکتاب و مشرک بر عقیده باطل خود+۱ آیه
  • گواهی تورات بر حقّانیّت قران، حجّت خداوند دربرابر کافران
  • ایمان اوردن اندکی از مردم+۲ آیه
  • ایمان نداشتن بیشتر انسانها به حقّانیّت قران+۲ آیه
  • دعوت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، استوار بر برهان+۲ آیه
  • برخورداری پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه واله) از ضمیری روشن و اگاه
  • تورات، راهنما و الگوی عمل برای بنیاسراییل+۱ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۶ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۲ آیه
  • مقایسه کردن، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
  • گواهی تورات بر حقانیّت قران، حجّت خدا در برابر کافران
  • امامت و پیشوایی تورات، برای بنیاسراییل+۱ آیه
  • پیشگویی و بشارت تورات در مورد پیامبر(صلی الله علیه واله)و بیان صفات او+۱ آیه
  • تورات، دلیل و گواه بر حقّانیّت قران+۱ آیه
  • تورات، دارای جایگاه و منزلتی والا پیش از قران+۱ آیه
  • توراتِ نازل شده بر موسی(علیه السلام)، مایه رحمت برای مردم+۳ آیه
  • تورات، راهنمای مردم از جانب خداوند+۱ آیه
  • تورات، کتابی نازل شده و عطا شده به موسی(علیه السلام)از جانب خدا+۳ آیه
  • نزول تورات از سوی خداوند، پیش از قران+۱ آیه
  • تهدید کافران به اتش جهنّم، از جانب خدا
  • تهدید کافران به اتش جهنّم
  • کفر، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۱ آیه
  • کفرورزی و شک و تردید در حقّانیّت قران، موجب گرفتاری به اتش دوزخ
  • نار (اتش) از نامهای جهنّم+۱ آیه
  • انکار حقّانیّت قران، از سوی حزبهایی از اهلکتاب+۱ آیه
  • وجود احزاب و گروههای متعدّد در عصر بعثت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • تهدید احزاب عصر بعثت به اتش جهنّم، از سوی خدا، در صورت کفر انان به قران
  • نهی مؤکّد خداوند، از تردید در حق+۲ آیه
  • ایمان نیاوردن اکثر مردم به قران، با وجود حقّانیّت ان از جانب پروردگار
  • خداوند، منشا هر حقّی+۴ آیه
  • توجّه به منشا حق (پروردگار)، برطرفکننده زمینههای تردید، نسبت به معارف و تعالیم الهی+۴ آیه
  • وجوب ایمان به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • حرمت کفر به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • ارایه دلایل روشن برای هدایت انسانها از جانب خداوند و پیامبران، برخاسته از ربوبیّت او+۴ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی نزول کتابی بر حق (قران)+۱ آیه
  • انسانها، مورد وعید خداوند از جهنّم
  • کافران مورد تهدید و هشدار خدا، از اتش جهنّم+۱ آیه
  • اعطای تورات به موسی(علیه السلام)، جلوه ای از رحمت خداوند+۳ آیه
  • اثر بخشی پند و تذکر برای حق ناپذیران و مشرکان معاند، مورد پرسش انکاری خدا
  • سؤال تقریری خداوند از انسانها، درباره حق بودن پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر کافران، به دلیل برخورداری حضرت، از دلیل روشن و گواهی بر صدق خویش
  • شک و تردید در حقّانیّت قران، امری ناروا و مورد نهی خدا+۳ آیه
  • شایسته نبودن شک و تردید از سوی محمّد(صلی الله علیه واله)، درباره حقّانیّت قران+۴ آیه
  • گواهی علی(علیه السلام) بر نبوّت و رسالت محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • قران، بیّنه پروردگار برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • حق، از صفات قران+۲ آیه
  • بهره مندی از بصیرت الهی، عامل ایمان به قران
  • گواهی کتاب موسی(علیه السلام) (تورات) به حقّانیّت قران، زمینه ایمان به ان
  • گواهی علی(علیه السلام) به حقّانیّت قران، زمینه ایمان به ان
  • ایمان اقلیتی از مردم به حقانیّت قران+۲ آیه
  • شایسته نبودن شک و تردید، در حقانیّت قران+۱ آیه
  • گواهی تورات بر حقانیّت قران، حجتی علیه کافران
  • کافران به قران، مدعی برخورداری از امکانات و موقعیّت اقتصادی و اجتماعی
  • کفر برخی احزاب و گروههای عصر نزول به قران+۱ آیه
  • کفر و عدم ایمان اکثر مردم به قران+۱ آیه
  • کفر برخی از اهل کتاب به قران+۲ آیه
  • کفرورزی و شک و تردید در حقّانیّت قران، موجب گرفتاری به اتش دوزخ
  • ایمان به قران، از تکالیف کافران+۲ آیه
  • گرفتاری به دوزخ، سرنوشت شوم کفرپیشگان+۱ آیه
  • گرفتاری به اتش جهنّم، وعده خدا به کافران+۱ آیه
  • کفر به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، حرام و نکوهیده+۲ آیه
  • تورات، دلیل و گواه بر حقانیّت قران
  • جبرییل علیه السلام گواه بر نزول و حقّانیّت قران
  • امیرمؤمنان علی علیه السلام، شاهد نزول و حقّانیّت قران
  • قران، خود دلیل و گواه بر حقّانیّت خویش
  • پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، شاهد نزول و حقّانیّت قران
  • امیرالمؤمنین، علی علیه السلام، شاهد بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و اله
  • دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله، استوار بر دلیل و برهان+۲ آیه
  • تورات، حاوی شواهد و نشانههایی بر حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • قران، دلیل روشن و گواه حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • گواهی جبرییل، بر حقّانیّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله
  • تایید راه پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله در تورات، نشانه حقّانیّت ان حضرت
  • «لاتَکُ»
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۳ آیه
  • همراه بودن دلیل روشن و شاهدی با پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، دلیل بر صداقت ان حضرت
  • محمّد صلی الله علیه و اله برخوردار از شاهدی ربّانی بر حقّانیّت قران کریم
  • گواهی تورات، بر صدق پیامبر صلی الله علیه و اله
  • پرهیز از شک در حقّانیّت فرمانهای الهی، فرمان خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • ارایهؤ معجزات هر یک از انبیای الهی، برای اثبات رسالت خویش، نشانههای خدا+۶ آیه
  • وجوب ایمان به محمد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • جهنّم، وعدهگاه کافران به قران
  • لزوم یقین به حقّانیّت قران و نزول ان، از جانب خداوند+۲ آیه
  • کفر یهود با موضعگیری منفی علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و قران
  • کفر یهود به احکام و معارف نازل شده بر پیامبر صلی الله علیه و اله
واژه‌ها